Кіріспе

Снейкерлік толқын, сонымен қатар ұйқышы толқын немесе Австралияда патша толқыны деп аталатын, ескертусіз толқын қатарында кенеттен пайда болатын, пропорциясыз үлкен жағалау толқыны.

Терминология

"Снекерлі толқын" термині ғылыми емес, көп қолданылатын термин, мұндай толқынның сақ болмаған жағажайға "жақындап келуі" мүмкін деген байқаудан туындаған. Биіктігі немесе болжамдылығы тұрғысынан бұл құбылысты ерекше толқын ретінде ғылыми тұрғыдан зерттеу жоқ, өйткені цунамилер немесе алаяқ толқындар сияқты басқа да қауіпті толқын құбылыстары бар, және "снекерлі толқынды" анықтау, сипаттау немесе анықтау үшін ғылыми дәлелдер өте аз немесе мүлдем жиналмаған. "Алаяқ толқын" термині – теңіздің ортасындағы қалыптыдан әлдеқайда биік немесе тік толқынды білдіреді – кейде "снекерлі толқынға" синоним ретінде қолданылады, бірақ бір американдық мұхитты зерттеуші "алаяқ толқындарды" мұхитта, ал "снекерлі толқындарды" жағалауда пайда болатынын айтады. Ұлттық мұхит және атмосфера басқармасы алаяқ толқындарды жағалаудан тыс пайдалатын, айналасындағы толқындардан кемінде екі есе биік толқындар ретінде, ал "снекерлі толқындарды" жағалауға жақын, сол кездегі басқа толқындарға қарағанда күтпеген және айтарлықтай үлкен толқындар ретінде анықтайды. Ғалымдар әлі "снекерлі толқындардың" пайда болу себебін толық түсінбеді, және олардың алаяқ толқындармен байланысы, егер болса, анықталған жоқ. 2018 жылғы мақалада Орегон штаты университетінің зерттеушілері жел энергиясын мұхит бетіне жеткізетін жауын-шашын дауылдарынан "снекерлі толқындардың" пайда болатынын жазды. Содан кейін бұл толқындар тыныш ауа райында жағалауға жетеді, ал олардың алдыңғы толқындарға қарағанда энергиясы жоғары болғандықтан, жағалауға басқа толқындарға қарағанда әлдеқайда жоғары көтеріледі. 2021 жылға қарай АҚШ-тың Ұлттық ауа райы қызметі АҚШ-тың батыс жағалауындағы мұхит жағдайларын "снекерлі толқындарға" ыңғайлы деп есептеді, себебі жағалаудағы дауыл толқындар арасындағы интервал әсіресе ұзақ – шамамен 15 секундтан астам – болып, толқындар жағалауға жеткенше едәуір күш жинауға мүмкіндік береді, сонда олар әдеттегі үлкен толқындар немесе "снекерлі толқындар" ретінде көрінуі мүмкін.

Сипаттамалары

Снейкер толқындары жағалауда кенеттен және ескертусіз пайда болады; әдетте, олар жағажайға кенеттен көтеріліп, бұзылып кетпейінше, басқа толқындардан үлкен екендігі анық емес. Снейкерлік толқын 10-20 минут бойы тыныш, бір-біріне жанаспай келетін толқындардан кейін пайда болуы мүмкін. Бұл құбылыс Бейкер Бич және Тынық мұхитына қараған жағалауларда жиі кездеседі, мысалы, Биг Сурдан Калифорния мен Орегон шекарасына дейін, сондай-ақ Орегон және Вашингтон штаттарында. Снейкер толқындары Канаданың батысындағы Британ Колумбиясының жағалауында да кездеседі, әсіресе провинцияның оңтүстік жағалауында, көбінесе Ванкувер аралының батыс жағалауында (Тофино, Уклюэлет және Кейп Скотт провинциялық паркі) байқалады. Исландияның оңтүстік жағалауында снейкерлік толқындар жиі кездеседі, ал Reynisfjara және Kirkjufjara жағажайларында ескерту белгілері орнатылды, себебі бірнеше жыл ішінде осы жағажайларда үш турист қаза болды, соңғысы 2017 жылдың қаңтарында болды. Австралияда "патша толқындары" деп аталатын снейкер толқындары, әсіресе Батыс Австралия мен Тасманияда кездеседі, онда олар жартастан балық аулаушылар үшін қауіпті. АҚШ-тың батыс жағалауында снейкер толқындары барлық басқа ауа райы құбылыстарынан көптеген адамдардың өліміне себеп болады. Оқиға бейнеге түсірілді. 2014 жылдың наурыз айында Маршалл аралдарындағы Кваджалейн атолліндегі Рой Намурға тыныш, күннөлді күні үлкен толқын соқтығып, аралдың ішкі бөлігін су басып, жағалаудағы жолдарды қиратты. 2023 жылдың 18 қыркүйегінде Оңтүстік Африканың Саутбрум қаласына жақын Марина Бич маңындағы жағажайдағы мейрамханаға снейкер толқыны соқтығысып, жеті адам жарақат алды. Бір мейрамхана келушісі теңізге шығып кетіп, құтқарушылар тарапынан құтқарылды. Толқынның видеосы түсірілді. Бразилиядағы Рио-де-Жанейродағы Барра-де-Тижука жағажайында жергілікті тұрғындар "рессака" деп атайтын снейкер толқындары жиі кездеседі. Бұл жағалау тік болып келеді және 2023 жылдың желтоқсанындағы жаңалықтардағы видеода бүкіл жағалау снейкер толқынымен тазартылған көрінеді. 2024 жылдың 20 қаңтарында Маршалл аралдарындағы Кваджалейн атолліндегі Рой Намурдағы АҚШ армиясының Рональд Рейган баллистикалық зымыран қорғанысы сынақ алаңына бір немесе бірнеше снейкер толқындары соқты, тамақхананың есіктерін сындырып, бірнеше адамды аяғынан құлатып, тамақханаға, Outrigger Bar and Grill, шіркеуге және Tradewinds театрына орташадан қатты зақым келтірді, сондай-ақ аралдың бір бөлігін, соның ішінде автокөлік кешенін су басты. Тамақхананың су басуы бейнеге түсірілді. Толқынның биіктігі шамамен 91 метрге дейін жетіп, 3 метрден 5 метрге дейін болды.

Жетінші толқын

Әлемнің көптеген аймақтарындағы жергілікті халық аңыздарында, белгілі бір мөлшердегі толқындардың арасында біреуі қалғандарынан әлдеқайда ірі болады деп айтылады. "Жеті толқын сайын" немесе "тоғызыншы толқын сайын" сияқты нанымдар кеңінен таралған, музыка, әдебиет және өнер арқылы халық мәдениетіне енген. Бұл идеялардың ғылыми негізі бар, себебі теңізде толқын топтары пайда болады, бірақ осы нақты құбылысқа нақты дәлелдер жоқ, сондай-ақ бұл толқын топтарының күтпеген толқындармен (sneaker waves) байланысы да дәлелденбеген. Бұл сөз, көбінесе, белгілі бір сандарға деген мәдени қызығушылықтан туындаған болуы мүмкін, және жағалауда тұратындарды мұхитқа жақын болғанда сақ болу қажеттігі туралы ескерту мақсатын да көздеген болуы мүмкін.