Кіріспе
Негізгі құрал ретінде тақтамен ойналатын спорт түрлері
Тақта спорты – негізгі құрал ретінде қандай да бір тақтамен ойналатын белсенді ашық ауадағы спорт түрлері. Бұл спорт түрлері әртүрлі жерлерде – тас төселген тегіс алаңдардан және қар жамылған төбелерден бастап, су мен ауаға дейін өтеді. Көптеген тақта спорт түрлері әрекет спорты немесе экстремалды спорт болып саналады, сондықтан олар жастарға әсіресе ұнайды. Бұрын кейбір тақта спорт түрлері маргиналданған. Алайда, көптеген тақта спорт түрлері кең танымалдылыққа ие болып, осының арқасында олардың көрсетілімдері көбейді, демеушілік алды және институционалдық спорттық шараларға, соның ішінде Олимпиада ойындарына енгізілді. Серфинг – полинезиялық мәдениеттен бастау алған алғашқы тақта спорты. Скейтбордты серфингшілер құрлықта «серфинг» жасау үшін ойлап тапты. Көптеген тақта спорт түрлерінің қашан «жасалғандығын» анықтау қиын, себебі адамдар тарих бойы олардың қолдан жасалған нұсқаларын жасап келген. Мысалы, шаңғы немесе санамен сырғанауды білетін адамның ағаш тақтайға бүйірімен тұрып, қарлы беткейден сырғанап түсіп жатқанын елестету қиын емес. М.Дж. «Джек» Берчеттің 1929 жылы аттың жілігі мен киімге арналған иінтірмен аяқтарын ағаш тақтайға бекітіп, осылай жасағаны айтылады. Көптеген тақта спорт түрлерінің шығу тегі ұқсас және белгісіз. Өткен он жылда жиналған мәліметтерге сәйкес, әлемде 18,5 миллион скейтбордист, 5,25 миллион серфер және 10,2 миллион сноубордист бар. Дүние жүзінде шамамен 100 миллион адам тақта спорттарымен айналысады.
Жіктеу
Жер бедеріне қарай ерекшеленетін түрлі тақта спорты түрлері бар: серфинг, қар спорты, вейкборд, скейтборд – негізгілері.
Су
Серфинг – барлық тақта спортының бастауы, серфинг – су бетіндегі спорт түрі, онда қатысушы толқынның күшімен алға жылжиды. Stand Up Paddle Surfing (SUP) – серфингтің бір түрі, онда қатысушы әрқашан тақтада тұрып, бір жақты ескекпен, тақтаға жатпастан қозғалады. Бастапқыда мақсаты толқындарды ұстап серфинг жасау болғанмен, каякпен жарысуға ұқсас жарыстар да пайда болды. Скимборд (1930-шы жылдар) – серфингтің бір саласы, ылғалды құмда немесе жақын суларда тақтамен сырғанау. Көбінесе демалыс ретінде танымал, бірақ қазірде жоғары деңгейдегі бәсекеге қабілетті су спортына айналды. Виндсерфинг (1970) – сонымен қатар желкенді тақта деп те аталады. Су спорты, онда 2–4,7 метрлік шағын тақта желкеннің күшімен су үстінде жылжиды. Желкен икемді қосылыс арқылы тақтаға бекітіледі. Бодиборд (1971) – толқынға мініп, гидродинамикалық пішінде жасалған шағын, көбінесе тіктөртбұрышты көбік тақта. Бодиборд көбінесе жатып (немесе «жатып») жүргізіледі, сондай-ақ жартылай тік тұрып (оны «төбе» деп атайды) немесе тік тұрып та жүргізуге болады. Книборд (1973) – серфингтің бір түрі, онда қатысушы толқынға тізелерімен жүзіп, толқын бетін көбінесе екі тізесімен бағындырады. Ривербординг (1978) – тақта спорты, онда қатысушы тақтада жатып, аяқтарында қанаттарымен жылдамдық пен бағытты басқарады. Уэйкборд (1983) – су шаңғысы, қарда сырғанау және серфинг техникасының үйлесімінен туған су спорты. Су шаңғысындағыдай, қатысушы қайық немесе кабельдік жүйе арқылы сүйреледі. Скурфинг (1984) – серфинг пен дәстүрлі су спортының қоспасы, қатысушы қайық артынан сүйреледі. Flowriding (1991) – серфингке ұқсас, бірақ жасанды толқынмен жасалады. Уэйкскейтинг (1990-шы жылдар) – қатысушы вакескейтпен қайық артынан сүйреледі, ол вакебордтан кіші және көбік немесе тартқыш бетімен жабынған, байлаусыз болады. Kitesurfing (1996) – сонымен қатар кайтбординг деп те аталады. Виндсерфинг немесе вейкбордтағыдай тақталар, үрмелі немесе фольгалық кайттың күшімен қозғалады, бұл жоғары жылдамдық пен биік секіруге мүмкіндік береді. Басқа нұсқалары – дөңгелекті тақта немесе құрлықтағы араба, немесе қарда шаңғы немесе сноуборд. Wakesurfing (1997) – қатысушы шағын серфинг тақтасына қайық артынан сүйреледі және арқансыз қайықтың толқынымен жүзе алады.
Bodyboarding (1971) Wave riding consisting of a small, roughly rectangular piece of foam, shaped to a hydrodynamic form. The bodyboard is ridden predominantly lying down, (or 'prone'). It can also be ridden in a half standing stance (known as 'dropknee') or can even be ridden standing up. Kneeboarding (1973) A discipline of surfing where the rider paddles on his belly into a wave on a kneeboard, then rides the wave face typically on both knees. Riverboarding (1978) A boardsport in which the participant is prone on the board with fins on his/her feet for propulsion and steering. Wakeboarding (1983) A surface watersport created from a combination of water skiing, snow boarding and surfing techniques. As in water skiing, the rider is towed behind a boat, or a cable skiing setup. Skurfing (1984) Another fast growing boardsport is skurfing a mix of surfing and more conventional water sports in which the participant is towed behind the boat. Flowriding (1991) Similar to surfing but done on a man made artificial sheet wave. Wakeskating (1990s) A rider is pulled behind a boat on a wakeskate which is smaller than a wakeboard and has no bindings with a foam or griptape surface. Kitesurfing (1996) Also known as kiteboarding. Boards similar to those known from windsurfing or wakeboarding are propelled by an inflatable or foil power kite, allowing for high speeds and high jumps. Other variations are to use a wheeled board or buggy on land, or skis or a snowboard on snow. Wakesurfing (1997) A rider is pulled behind a boat on a mini surfboard and can ride the boat's wake with no rope.
Бетті бет
Скейтборд (1950) – дөңгелектерге орнатылған тақта, көбінесе жартылай құбырларда, қалалық ортада немесе арнайы салынған бассейндерде пайдаланылады. Лонгборд (1970-жылдар) – фрибордқа ұқсас, бірақ әртүрлі пішін мен өлшемде келетін ұзын скейтбордтармен. Лонгборд көбінесе жарыс спорты, бірақ одан басқа да көптеген стильдер бар. Снейкборд (1989) – скейтбордқа ұқсас, бірақ сноубордтың да күшті әсеріне тап болды. Фристайл скутерлік (1996) – скутерлерді пайдаланып, скейтборд және BMX фристайл сияқты трюктар орындауды қамтитын спорт. Карвборд – көліктің кішірейтілген дөңгелектері бар тақта, төрт дөңгелекті тақталардан жақсы бұрылады, негізгі мақсаты – жүру және карвинг жасау. 65 градусқа дейін бұрылуға қабілетті және flowboard тақталарына тән болатын серіппелі жүк көлігіне ие. Фриборд – көбінесе сноуборд сезіміне ең жақын тақта деп есептеледі. Негізгі бөлігінде қалған төрт дөңгелектен біршама төмен екі қосымша дөңгелек орналасқан. Бұл жүк көлігін бір "жаққа" бөлуге мүмкіндік береді, сноубордтағыдай. Бұл жүргізушіге лаңкордтан басқа ешқандай жерде кездеспейтін сығанақтау қабілетін сыйлайды. Кастерборд – "декалар" деп аталатын екі тар платформа, берік серіппесі бар резеңке немесе алюминиймен қапталған металл арқалықпен қосылған. Әр жүк көлігінде бір дөңгелек болады, ол тақтаға сондай етіп бекітілген, әр дөңгелек жеке айналуға қабілетті. Екі дөңгелек тақтаның алдыңғы жағына қарама-қарсы 30 градус бұрышпен орнатылған. Vigorboard-қа ұқсас (2003): екі платформадан тұрады, әрқайсысы бір дөңгелекпен жабдықталған, барлығы екі дөңгелек. Екі платформа ауыр металл торсиялық арқалықпен байланысқан, бұл тақтаны ортасынан бұруға мүмкіндік береді. Көшедегі скерфинг – кастербордқа ұқсас, бірақ жүргізуші екі аяғын да тәуелсіз қозғалта алады. Фрилайн конькилер (2000-жылдар) – скейтборд, сноуборд, серфинг және роликтердің сезімін бірге беруге арналған конькилер жұбы. Фрилайн конькилері өте портативті, оларды ең кішкентай және жеңіл көлік түріне айналдырады. Көшедегі скерфингті де қараңыз. Көше серфингі – серіппелі таяқшамен байланысқан екі бөлікке бөлінген тақта, бұл тақтаның әр жартысының бір-бірінен тәуелсіз бұрылуына мүмкіндік береді. Әр жағында тек 1 дөңгелек болады, бұл тығыз маневрлер мен өзін-өзі қозғалуға мүмкіндік береді. Жағалаудағы тақталар – алдыңғы жағында терең ойысқан, төрт тік дөңгелегі және арт жағында төрт дөңгелегі (әр жағында екі-екіден) бар тақта. T-борд – 360 градусқа айналатын екі дөңгелекті скейтборд палубасы.
Қар
Сноуборд (1977) Скейтборд пен шаңғы спортының араласуынан пайда болған, мұнда тақтаның беті қар болып табылады, алайда қардың жағдайы сноуборд стиліне және техникасына елеулі әсер етеді. Төрт негізгі түрі: фрирайд, фристайл, альпинизм және таза қарда сырғанау. Қарда сырғанау (1998) Бұл сноубордқа ұқсас, бірақ байлаулар қолданылмайды. Оның орнына, қарда сырғанау тақтасының үстіңгі жағы көбікпен жабылып, скейтбордтағы таспаға ұқсас ұстағышқа ие, бұл скейтборд стиліндегі трюктер жасауға мүмкіндік береді. Қарда сырғанаудың төрт басты түрі бар: Бір дек (ағаш және/немесе пластиктен жасалған скейтборд декі сияқты платформа); Екі деңгейлі (скейтбордқа ұқсас, бірақ жүк көтергіштер мен доңғалақтардың орнына, металл жиектері бар шағын шаңғы қолданылады, ол шаңғы трассасында пайдалану үшін арнайы жүк көтергіштермен жабдықталған); 4x4 (скейтборд, бірақ доңғалақтары өте кішкентай шаңғылармен ауыстырылған); Powderskate (екі деңгейлі немесе бір дек қарда сырғанау сияқты, бірақ ұзындығы мен ені артық). Қарда желкенмен сырғанау – бұл желкенді пайдаланып сноубордшыны сүйреу.
Құм
Құммен сырғанау – қардан емес, құм төбелерінде болатын, қарда сырғанауға ұқсас ойын-сауық әрекеті.
Ауа
Скайсерфинг – бұл парашютисттің аяғына тақта бекітіліп, еркін түсу кезінде серфинг стилінде әуеде акробатикалық тәсілдер орындауы.