Кіріспе

1963 жылы Отто Премингердің түсірген фильмі

«Кардинал» – 1963 жылы түсірілген америкалық драмалық фильм. Оны Отто Премингер жеке өндіріспен түсірді, ал Columbia Pictures таратып шығарды. Сценарийін Роберт Дозиер Генри Мортон Робинсонның 1950 жылғы сол аттас романы негізінде жазды. Музыкалық қосымшасын Жером Морос жазды. Фильмде Том Трайон, Роми Шнайдер және Джон Хьюстон сомдады. Фильм алты «Оскар» сыйлығына ұсынылды. Бұл ардагер киножұлдыз Дороти Гиштің соңғы рет қатысқан фильмі, сондай-ақ Мэгги Макнамараның үлкен экрандағы соңғы рөлі болды. Фильм Рим, Вена, Бостон және Коннектикут штатының Стэмфорд қалаларында түсірілді. Робинсонның романы сол кезде Нью-Йорк архиепискобы болған Фрэнсис Кардинал Спэллманның өміріне негізделген. Фильм үшін Ватиканның байланыс адамы – Rev. Доктор Джозеф Ратцингер болды, кейін ол Папа Бенедикт XVI атанды. Фильм түрлі әлеуметтік мәселелерді қамтиды, мысалы: түрлі діндердің өкілдері арасындағы неке, некеден тыс қатынастар, аборт, нәсілдік дискриминация, фашизмнің өркендеуі және соғыс.

Сюжет

Фильмде кейіпкер кардинал болып тағайындалған ресми салтанат кезінде естеліктер тізімі көрсетіледі. 1917 жылы жаңадан тағайындалған ирландтық католик дін қызметкері Стивен Фермойл (Том Трайон) Бостонға оралады. Ол ата-анасының қызы Монаның (Кэрол Линли) еврей жігіті Бенни Рампеллге (Джон Саксон) үйленуіне ашуланғанын біледі. Стивен мен оның ирландтық католик отбасы Монаға Бенниге тек католик дініне кірген жағдайда немесе кез келген балаларын католик рухта тәрбиелеуге келіссе ғана үйленуге рұқсат береді, бұл талапты 1970 жылы күшін жойған паптық бұйрық Не Темере қойған. Бенни келіспей, Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысу үшін кетеді. Мона дін қызметкері ретінде Стивеннен кеңес сұрайды. Ол Бенниден бас тартуын айтқаннан кейін, ол қашып кетеді және адалсыздыққа беріледі. Жас дін қызметкерінің амбициясы туралы алаңдаған архиепископ (Джон Хьюстон) Стивенді шалқары жолға, кішіпейілділікке үйренуі үшін алысқа жібереді. Ол жерде ол кішіпейіл пастор Нед Хейли (Буржес Мередит)пен танысады және Фермойл оның өмірін және қауым мүшелерімен қарым-қатынасын бақылайды. Ата Хейли ауыр науқасқа шалдыққан. Фермойл одан және оның үй шаруасының қызметкері Лаладждан (Джилл Ховорт) кішіпейілділікке үйренеді. Осы уақытта Мона күйеуінен тыс бала күтеді. Стивен, оның інісі және Бенни Монаны қиналып жатқан күйде табады, өйткені оның жамбас сүйегі үлкен балаға тым кішкентай. Ол ауруханаға жеткізіледі, онда дәрігер Стивенге кесарев тілімі жасау үшін кеш болғанын және Монаны құтқару үшін баланың басын қию керектігін айтады. Стивен дәрігерге рұқсат бермейді, өйткені католик доктринасы бойынша бала өлтірілмеуі керек. Мона баласын туғанда қайтыс болады, оның аты Регина. Қарындасының өліміне байланысты өкінішпен мазаланған Стивен сенім дағдарысына ұшырайды, сондықтан ол Еуропаға ауыстырылады және монсеньор болып тағайындалады, бірақ ол дін қызметкерінің өміріне қаншалықты берілгеніне сенімді емес, Венаға барып екі жылдық демалысқа шығады. Ол жерде ол Аннемари (Роми Шнайдер) атты жас әйелмен танысып, қарым-қатынас құрады. Стивен өзінің уәделерін бұзбайды. Стивеннің шақыруы оны Римге және шіркеуге қайтарады. Ватикан оны Америка Құрама Штаттарына, Ку-Клукс-Клан қарсылық білдіріп, қара дін қызметкері ата Гиллиске (Осси Дэвис) көмектесу үшін жібереді. Стивен тапсырманы сәтті орындағаннан кейін епископ болып тағайындалады, ал аталық рәсімде ата Гиллис қатысады. Стивенді Австрияға қайтару арқылы нацистік үкіметпен ынтымақтастық жасамауға көндіру үшін жібереді, бүкіл әлемге қауіп төндіретін дүниежүзілік соғыс қаупі күшейген кезде. Кардинал екеуі өмірлерін сақтап қашуға мәжбүр болады. Ол Аннемариді нацистік билік тұтқындағаннан кейін соңғы рет көруге мүмкіндік алады. Ватикан жіберген миссияларының сәттілігінен кейін ол кардиналдар кеңесіне көтеріледі. Екінші дүниежүзілік соғыс қарсаңында Стивен кардинал болып тағайындалады. Ол тоталитаризмнің қаупі туралы ескертеді және қалған өмірін өз жұмысына арнауға уәде береді.

Өмірбаян

Сценарий Роберт Дозиерге жазылды, бірақ Ринг Ларднердің де үлесі болды, ол Премингермен бірге кейіпкерлерді жасау және оқиғаның құрылымын дамыту бойынша жұмыс істеді. Саул Басс фильмнің постері мен жарнамалық кампаниясын ғана емес, сонымен қатар фильмнің титрларын да жасады, олардың кезінде Басс Ватиканнан серуендеуді көлденең және тік сызықтардың абстрактілі ойынына айналдырды.

Шығару

Фильмнің әлемдік премьерасы Массачусетс штатының Бостон қаласындағы Саксон театрында болды. Кейбір көрсетімдер үшін 35 мм түсірілгеніне қарамастан, "көбейту" (blow up) процесі арқылы 70 мм форматта көрсетілген алғашқы фильм болды.

Кіріс табысы

"Кардинал" сол жылғы ең көп табыс әкелген фильмдердің 18-і болды. Ол АҚШ-та 11 170 588 долларлық табыс тапты.

Құрметтер

Фильм Америка кино институтының «100 жылдық фильм музыкасы» тізіміне номинацияланған.

Сақтау

"Кардинал" фильмі 2012 жылы Академия киноархивінде сақталды.