Кіріспе

АҚШ-тың бұрынғы саяси партиясы

Оңтүстік партиясы (SP) – АҚШ-та тек оңтүстік аймағында ғана қызмет ететін шағын саяси партия. Партия штаттардың құқықтарын қолдады және оңтүстік мәдениеті мен аймақтық белсенділікті күшейтуді жақтады. Партия 1999 жылы Оңтүстік лигасы тарапынан құрылған және партияның екінші Тәуелсіздік декларациясы деп жарияланған Эшвилл декларациясын қабылдағаннан кейін біршама сәттілікке жеткен. Бастапқы жетістіктеріне қарамастан, Оңтүстік партиясы 2003 жылы ішкі топтардың салдарынан таратылды. Дегенмен, 2023 жылы Оңтүстік партиясы қайта құрылып, содан бері жұмыс істеп келеді.

Тарих

Оңтүстік АҚШ-тың және шекаралық штаттардың аймақтық мүдделерін қорғайтын саяси партияның пайдасы алғаш рет 1998 жылдың желтоқсанында Джеймс Ланкастер, Джордж Калас (екісі де кейіннен Оңтүстік қозғалысынан бас тартып, шығып кетті) және Майкл Хилл Луизиана штатының Монро қаласында өткен Оңтүстік лигасының конференциясында талқыланды. Лига Оңтүстік партиясын зерттеу комитетін (SPEC) құруға рұқсат берді, ол 1999 жылдың қаңтарында Алабама штатының Таскалуза қаласында өткен келесі отырыста ұйымдастырылды. Осы отырыста Калас комитет төрағасы болып сайланды. Оңтүстік партиясы 2000 жылдың 22 тамызында партия мүшесі Уэйн Уиллингхэм Алабама штатының Вест-Пойнт қаласының әкімі болып сайланғанда алғашқы сайлау жеңісіне қол жеткізді. SPEC 1999 жылдың мамырына дейін жұмыс істеді, содан кейін идеология мен стратегия бойынша туған ішкі даулар, сондай-ақ комитет мүшелері арасындағы жеке антагонизмдер SPEC-тің екі қарсыласатын топқа бөлінуіне әкелді. SPEC деген атпен жұмысын жалғастырған бір топ Лигамен байланысын сақтап, екінші тобы, Калас, Джерри Баксли және Томас Рид басқаруымен Оңтүстік Ұлттық Комитетін (SNC) құрды. Оның мақсаты – Оңтүстік партиясын мүмкіндігінше ертерек іске қосу еді. SNC басқаратын топ пен Оңтүстік лигасы арасындағы келіспеушіліктер SNC-ны 1999 жылдың мамырында Лигадан ресми түрде бөлінуге итермеледі. Лигадан кету шешіміне көптеген факторлар әсер еткенімен, SNC тобының басшылығы Оңтүстік лигасының қатарынан бұрынғыдан да белсенді және ықпалды болған элементтерді тазартуға құлшынбайтынына алаңдады. SPEC және SNC топтары 1999 жылдың көктемі мен жазында Оңтүстік саяси белсенділерінің қолдауын алу үшін бәсекелестікті жалғастырды. SPEC тобы Оңтүстік лигасының ресми қолдауын сақтағанымен, Asheville декларациясының SNC-мен жоспарланған жариялануы жақындаған сайын саяси қолдау аз болды.

Ашевилл декларациясының басталуы

Ашвилл декларациясының таныстырылымының ең маңызды сәті – Оңтүстік штаттарының туларын көрсету, сондай-ақ Ашвилл декларациясын оқып, оған қол қою болды, онда СП-ның палеоконсервативті негізін қалау философиясы жазылған. Ұлттық конвент штаттық конвенттерді шақыру туралы қаулы қабылдады. 1999 жылдың қазан айында NCSP Солтүстік Каролинаның алғашқы астанасы – Хиллсдейлде штаттық конвент өткізді, ол Америка революциясынан бұрынғы кезеңде салынған колониялық қонақүй болды. Конвент төрағасы – менеджмент профессоры, доктор Дуглас Шелл. Іс-шараға 78 адам қатысты. Конвент Ашвилл декларациясын, сондай-ақ штаттық партиялық бағдарламаны қабылдады. Конвенттің тақырыбы – «Екінші американдық революция». Бұл оқиға штатымыздың бұқаралық ақпарат құралдарында, соның ішінде NC Public TV телеарнасында 20 минуттық репортаж түрінде жарияланды.

Бөлек болу туралы ұстаным

Партия Оңтүстік штаттарының Америка одағынан бейбіт жолмен бөлінуін және тәуелсіз Оңтүстік мемлекетін қайта құруды жақтады. Партия бұл нақты және қол жетімді мақсат деп сенді, бірақ оған қысқа немесе ұзақ мерзімде қол жеткізуге болатынын білмеді. Олар осы аралықта билікті федералдық үкіметтен штаттық үкіметтерге беру бағытында жұмыс істеуге сенді. Оңтүстік партиясы 2002 жылы таратылды, негізінен партия басшылары арасында туған ішкі кикіреулер мен жіктерге байланысты. Аризонадағы "Оңтүстік-Батыс Оңтүстік партиялары" Аризона және Нью-Мексико штаттарында 120 мүшеден тұрды. Ол SP ұйымымен байланысы жоқ. Дегенмен, Оңтүстік-Батыс Оңтүстік партияларының негізін қалаушысы және ұзақ жылдар бойы төрағасы болған Чарльз Гудсон 2005 жылы сайлауда ауыстырылғаннан кейін таратылды. Гудсон жеке және қаржылық себептерді айта отырып, қайта сайланудан бас тартты және енді төрағалық лауазымына қызығушылық танытпайтынын мәлімдеді. Сайлаудан кейін партия мүшелері Аризонаның Конфедеративтік партиясымен бірігуге шешім қабылдады, соның нәтижесінде Оңтүстік-Батыс Оңтүстік партиялары таратылды.

Фракциялық

Солтүстік Каролина штатының Флат-Рок қаласындағы алғашқы медиалық жетістігіне қарамастан, SP өзінің серпінін тез ысырап етті, SPEC қатарындағы бұрынғы жарылысқа себеп болған ішкі тартыстардың сол түріне тап болды. Тартыс мемлекеттік партия ұйымдарына төленетін SNC жарналарын арттыру туралы ұсынысқа келіспеушілік салдарынан туды. Сырттай қарағанда қарапайым әкімшілік мәселе болғанымен, жағдай тез бақылаудан шығып, SNC екі топқа бөлінді – біріншісі партия төрағасы Джордж Калас, екіншісі партия вице-төрағасы Джерри Баксли басқарды. Партияның веб-сайтын, қаржысын және штаттық партия ұйымдарымен байланысын бақылау үшін ұзаққа созылған билік күресі басталды. 1999 жылдың желтоқсан айында SNC төрағасы Джордж Калас дауды аяқтау үшін өз еркімен қызметінен кетті. SNC оның отставкасын мәжбүрлі түрде қабылдады, бірақ оның бұрынғы қызметтеріне деген құрмет ретінде оны Оңтүстік партиясының «Құрметті төрағасы» деп тануға дауыс берді. Грузиялық белсенді және SNC мүшесі Майк Крейн, жарылысты басуды мақсат етіп, кейіннен уақытша төраға болып сайланды. Дегенмен, қақтығыс 2000 жылдың басына дейін жалғасты, бұл жағдай көңілсіздікті күшейтіп, штаттық партия ұйымдарынан жарна төлейтін мүшелердің көптеп кетуіне әкелді. Дау партияның тұрақтылығына нұқсан келтіргенін түсінген Баксли фракциясы Крейн ұсынған бітімге келісті. Топтар SP-ны қайта біріктіру бойынша келіссөздер жүргізіп, 2000 жылдың наурызында сәтті аяқтады. Оңтүстік Ұлттық Комитетін басқаратын жаңа офицерлерді сайлау да жоспарланды. Бірақ, өткен сайлаудың нәтижесінде Джерри Баксли көптеген адамдардың пікірінше, Баксли фракциясының ұйымдастырған қате дауыс беруі салдарынан, жаңа ұлттық SNC төрағасы болып таңғажайып түрде сайланды. Бұл жағдай партия қатарындағы наразылықты күшейтті. Бакслидің агрессивті, тұрақсыз және танымал емес басшылық стилі де осы наразылыққа себеп болды. Партияның қайта бірігуі ұзаққа соқпады, Баксли көп ұзамай басқа SNC мүшелері отставкаға кеткенде және штаттық партия ұйымдары SNC-ден ұлттық партия органы ретінде мойындауын тоқтатқанда, қысқарып бара жатқан партия ұйымына төрағалық етті. Штаттық партия ұйымдарының үнемі кетуі 2002 жылы SNC-нің тарауына әкелді.

Тарату

СНК-нің ыдырауынан кейін бір топ Штаттар федерациясын және түрлі штаттық Оңтүстік тәуелсіздік партияларын (SIP) құрды. Екі штаттық партия (Грузия және Солтүстік Каролина) СНК-ден бөлініп, толыққанды тәуелсіздікке ие болды, кез келген ұлттық/аймақтық билікті мойындаудан бас тартты. Ал қалған көптеген штаттық партиялардың көбісі, шындығында, бірнеше офицерлер басқаратын, мүшелік жарналарын төлейтін жеткілікті мүшелері жоқ "қағаз партиялар" еді. Бұл партиялар көп ұзамай өміршең емес екенін көрсетті және партия мүшелерін тарту мен қаржы жинауға қабілетсіздігінен ақыры құлдырады.

Реюнион

2003 жылдың көктемінде Оңтүстік лигасы Оңтүстік партиясындағы беделін қайта жаңартуға тырысты, барлық ОПТ (Оңтүстік партиясы) қолдаушыларын (қазіргіде беделсіз Баксли фракциясын есептемегенде) бір тудың астына біріктіруді үйлестіру үшін адал делдал рөлінде көмектесуді ұсынды. Лига барлық Бакслиге қарсы ОПТ фракцияларын Солтүстік Каролина штатындағы жиынға шақырды, мақсаты – шақырылған барлық аймақтық партияларды орталық басқару органы жоқ, еркін конфедерацияға біріктіру болды. Бұл тәсілді Оңтүстік партиясының барлық негізін қалаушылары, Баксли фракциясынан басқа (ол жиынға шақырылмады), толығымен қолдады. Солтүстік Каролинадағы жиын ОПТ-ның ішкі қақтығыстарының аяқталуын білдіргенімен, партияға деген халықтың қызығушылығы күрт өспеді. 2003 жылға қарай Оңтүстік партиясы көптеген бұрынғы қолдаушыларының сенімін жоғалтты және аяқсыз ішкі дау-дамайлардың нәтижесінде бар болған аз ғана саяси беделін ысырап етті.

Фракциялардың пайда болу себебі

Кең таралған фракционализм, Оңтүстік партиясының үміттендірген болашағын қиратқан, бұрынғы қолдаушылар тарапынан кейде «орталықтандырушылар» мен «орталықсыздандырушылар» арасындағы кең ауқымды идеологиялық күрес нәтижесі ретінде сипатталды. Бұл SNC таратылғаннан кейін Оңтүстік партиясының көптеген негізгі тұлғаларының жария мәлімдемелерінде көрінді. SP-нің негізін қалаушы Калас, оңтүстік мұрасына және аймақтыққа деген қызығушылығы негізгі нанымының негізі емес, көбірек бейнелеуі болған палеоконсервативті еді. Ал Ашвилл декларациясының авторы Ланкастер, көп жағынан қарапайым консервативті республикашыл болғанымен, кейін жазылған еңбектерінде де көрініс тапқан, күшті аймақтық көзқарастарға ие болды. Каластан кейін қысқа мерзімге басшылыққа келген Майк Крейн, стереотиптік Оңтүстік ұлтшылы, ұзақ жылдар бойы Оңтүстік мұрасын қорғаушы және күшті либертариандық нанымдары бар ұлтшыл еді. SP қатарындағы көптеген басқа да мүшелер осы айырмашылықтарды көрсетті. Дегенмен, саяси көзқарастағы маңызды ерекшеліктерге қарамастан, әртүрлі SP фракцияларының негізгі тұлғалары Оңтүстік үкіметін орталықсыздандыру және жергілікті басқару дәстүріне берілгендіктерін білдірді. Партия ішіндегі тартыс, шын мәнінде, партия идеологиясы бойынша нақты келіспеушіліктерге қарағанда, бәсекелес партия басшылары арасындағы жеке даулардың нәтижесі болды. Бір танымал жақтас бұл мәселені әзілмен былай сипаттады: «Оңтүстік адамын ұйымдастыру мысықтарды бағудан да қиын!» Бұл фракционалдық ерекшелік сырттан бақылаушылардың назарынан тыс қалған жоқ, олардың бірінен артығы партия бөлінуді жақтағандықтан, өз қатарындағы көптеген бөлінулерге тап болғанын ирониямен атап өтті.

Салдары

Партия тарағаннан кейін, аймақтық үйлестірілген саяси күш-жігер азайып, бұл көбінесе Оңтүстік қозғалысы белсенділерінің "ұлттық" үйлестіру органына өкілеттік беруге ұзақ жылдар бойы көрсеткен тартыншақтығымен байланысты болды. Дегенмен, белгілі бір шаралар штат деңгейінде жалғасты. Оңтүстік партиясынан және Оңтүстік лигасынан кеткен соң Ланкастер мен Калас "Дикси үшін өзін-өзі басқару" деген ұғымды сынап көрді, оның мақсаты – орталықшыл, оңшыл, нәсілдік құрамға бағытталған жаңа қозғалысты дамытуға арналған платформа құру еді. Бұл жаңа қозғалыстың ерекшелігі – Конфедерацияны жаңғырту символикасы мен идеологиясын қабылдамауы. Бір кездері бұл қозғалыс Оңтүстік қозғалысы қатарында назар аудартып, пікірталас тудырды. Алайда, 2003 жылы Ланкастер мен Калас Оңтүстік қозғалысының фракцияланғандығын түзету мүмкін емес деген қорытындыға келгеннен кейін, өзін-өзі басқару тұжырымдамасы мен веб-сайты тоқтатылды. Бастапқы Оңтүстік партиясының ең сәтті қалдығы – Грузияның Оңтүстік партиясы болды. Грузияның Оңтүстік партиясы 2002, 2004 және 2006 жылғы жергілікті және штаттық сайлауларда бірнеше үміткерлерді тікелей ұсынды және Грузия штатының туын қайта жобалау мәселесіндегі штаттық саяси күресте белсенділік танытты. Партия президенттікке үміткерді тікелей ұсынбады, бірақ 2007 жылы техастық Джин Шампман Оңтүстік партиясының, Либертариандық партияның және Конституциялық партияның кандидаттығына ие болуға тырысты.

2023 жылғы реформа

2023 жылы Оңтүстік партиясы өз платформасын жаңартты, Кентукки және Теннесси штаттарының делегаттары бас қосып, Теннесси бөлімшесінің өкілін партия президенті етіп сайлады. Жаңа бейнеленудің басты мәселелері мемлекеттік құқықтар және TEXIT-ті қолдау болды.