Кіріспе

Дене қуысында сұйықтық жиналуы

Гидроцеле – дене қуысында сероздық сұйықтық жиналуы. Гидроцеле тестісі, гидроцеледің ең көп таралған түрі – мүшеқаптың (ұрықтың) айналасында сұйықтық жиналуы. Бұл көбінесе ұрықты қаптаған, ішек қабығынан (перитонеумнан) пайда болған вагиналды туника деп аталатын қабатта сұйықтық жиналуынан туындайды. Егер жарық болмаса, ол бірінші жыл ішінде емсіз кетіп қалады. Гидроцеле әдетте еркектерде дамиды, бірақ Нак каналында әйелдерде де сирек кездеседі. Алғашқы гидроцеле ересек жаста, әсіресе қарт адамдарда және ыстық елдерде сероздық сұйықтықтың баяу жиналуы арқылы дамуы мүмкін. Бұл, әдетте, қайта сіңірудің нашарлауынан болады, бұл көптеген алғашқы гидроцелелерге түсіндірме береді, бірақ себебі әлі анық емес. Гидроцеле сонымен қатар Африка мен Оңтүстік-Шығыс Азияда масалар арқылы тарайтын Wuchereria bancrofti немесе Brugia malayi паразиттерінен туындаған қайталамалы созылмалы инфекция салдарынан біткен ішек қуыстық лимфа жүйесінің бітелуінен де пайда болуы мүмкін. Осылайша, бұл жағдай көбінесе дененің басқа бөліктеріндегі лимфа жүйесіне де әсер ететін, таралған салдарларды қамтитын, ельфантиаз деп аталатын аурудың бір бөлігі болып табылады.

Бастапқы гидроцелдер

Ісік жұмсақ, ауыртпайды, тексеру кезінде үлкен, ал ұрықты көбінесе анықтауға болмайды. Сұйықтың болуын трансиллюминация арқылы анықтауға болады. Бұл гидроцелелер өте үлкенге дейін жетіп, көп мөлшерде сұйықтық жинауы мүмкін, себебі олар ауыртпайды және көбінесе назардан тыс қалады. Олар мөлшері мен салмағынан басқа ешқандай белгісіз симптомдарды көрсетпейді, бірақ қолайсыздық тудыруы мүмкін. Дегенмен, ірі гидроцелелердің ұзаққа созылуы ұрықтың қысылуынан немесе қанмен қамтамасыз етілуіне кедеріс келтіру арқылы атрофиясына әкелуі мүмкін. Көп жағдайларда, толық физикалық тексеру кезінде ерте диагноз қойылған гидроцелелер кішкентай болады және ұрықты бос гидроцеле ішінде оңай анықтауға болады. Бірақ гидроцеле қапшығы тығыз болса, бастапқы аномалияны анықтау үшін ультрадыбыстық зерттеу қажет. Егер оларқа көңіл бөлмесе, олар үлкендейіп кетуі мүмкін. Гидроцелелер, әдетте, ауыртпайды, сондай-ақ ұрық ісіктері де. Гидроцелені диагнозына қоюдың әдеттегі тәсілі – үлкейген ұрық арқылы күшті жарық (трансиллюминация) сәулелендіруге тырысу. Гидроцеле жарықты өткізеді, ал ісік өткізбейді (реактивті гидроцелемен бірге қатерлі ісіктерден басқа).

Балалық гидроцел

Бұл тек нәрестелерде ғана емес, ересектерде де кездеседі, гидроцеле көбінесе ашық жамбас қуысының (ППВ) көрінісі болып табылады. Жыныс қабығы мен жамбас қуысы созылып, жамбас сақинасына дейін жетеді, бірақ іш қуысымен байланыс болмайды.

Туған гидроцелдер

Процесс вагиналисі ашық және жалпы перитонеалдық қуыспен байланысады. Бұл байланыс әдетте ішкі органдардың ішке түсуіне (геринияға) мүмкіндік бермейтіндей кішкентай болады. Гидроцелеге саусақпен басу көбінесе оны толық босатпайды, бірақ бала жатқанда гидроцеле сұйықтығы перитонеалдық қуысқа ағып кетуі мүмкін. Егер ісіну екі жақты болса, асцит немесе тіпті асциттік туберкулездік перитонитті де қарастыру қажет.

Сырдың энцистелген гидроцелесі

Сперматозоидтық баудың жанында тегіс, сопақша ісік бар, оны жамбас қуысының қысымымен шатастыру мүмкін. Егер ұрықты ақырып тартылса, ісік төмен қарай жылғалады және ұрықтың тартылуымен қозғалмалылығы азаяды. Сирек жағдайларда, сперматозоидтық бау бойындағы вагинальдық процесс қалдығында гидроцеле дамиды. Бұл гидроцеле де жарықтан өтеді және баудың қаптал гидроцелесі деп аталады. Әйелдерде, осыған ұқсас аймақта, Нак каналының көп қысты гидроцелесі кейде жамбас аймағында ісік ретінде көрінеді. Бұл, дөңгелек байламның кисталық дегенерациясынан туындауы мүмкін. Бау гидроцелесінен айырмашылығы, Нак каналының гидроцелесі әрқашан жамбас каналының ішінде, кем дегенде жартылай орналасқан болады. Диагноздың дұрыстығын анықтау қажет. Гидроцелені мүшеқап немесе ұрықтың ісігінен ажырату үшін ерекше сақтық қажет. Мұндай жағдайларда ультрадыбыстық тексеру өте пайдалы болуы мүмкін. Мүшеқап әдетте кішіретіледі, жөтелген кезде импульс береді және жарық өткізбейді. Гидроцеле жамбас каналына кіргізілмейді және егер мүшеқап болмаса, жөтелген кезде импульс бермейді. Кішкентай балаларда гидроцеле көбінесе толық туа біткен мүшеқаппен байланысты болады.

Емдеу

Өмірінің бірінші жылында пайда болған гидроцелдің көпшілігі емсіз жазылады. Бірінші жылдан кейін немесе кейінірек пайда болатын гидроцелдерге емдеу тек қанағаттанбас жағдайларда ғана қажет, мысалы, ауырсыну немесе қысым сезімімен жүретін науқастарда, немесе соқыр терісінің тұтастығы созылмалы тітіркенуден зардап шеккен жағдайларда; емдеудің таңдаулы әдісі – хирургиялық операция, ол гидроцел қапшығын алып тастау мақсатында ашық тәсілмен жүргізіледі. Операция үшін анестезия қажет; балаларға жалпы анестезия, ал ересектерге көбінесе спинальды анестезия жеткілікті. Жергілікті инфильтрациялық анестезия жеткіліксіз, себебі ол сперматозоидтық баудың тартылуынан туындаған ішкі ауырсынуды тоқтатуға шамасы жетпейді. Ұзаққа созылған жағдайларда гидроцел сұйықтығы опалесцентті болып, холестерин мен тирозин кристалдарын қамтуы мүмкін. Алғашқы гидроцелді сорудан кейін, келесі айларда сұйықтық қайта жиналуы мүмкін, сондықтан мерзімді сору немесе операция қажет болады. Жас науқастарға операция жасау көбінесе артықшылық беріледі. Склеротерапия – баламалы емдеу; сорудан кейін, 6% сулы фенол (10-20 мл) және 1% лидокаинмен бірге ауырсынуды басу үшін инъекция жасауға болады, бұл көбінесе қайта жиналудың алдын алады. Бұл баламалы емдеу әдістері, қайталанудың жоғары деңгейі мен процедураны жиі қайталау қажеттілігіне байланысты, көбінесе қанағаттанарлықсыз деп есептеледі.