Кіріспе

Чжоу әулеті Қытай регенттігі Гонхэ регенттігі – Қытай тарихындағы б.з.д. 841 жылдан б.з.д. 828 жылға дейінгі кезең. Чжоу патшасы Лидің өзінің ақсүйектерімен болған Жерлестер көтерілісі кезінде қуылғаннан кейін, қытай халқы ескі, жемқор патшасына қарсы көтерілді. Бұл Ли патшаның ұлы Чжоу патшасы Хуанның таққа отыруына дейін жалғасты.

Тарих

Чжоу патшасы Ли жемқор және іздесең құрып кеткен билеуші еді. Өзінің ләззаттары мен жаман әдеттеріне жұмсау үшін Ли патша салықтарды көтеріп, халқына қайғы әкелді. Ол қара халыққа ортақ орман мен көлдерден пайда табуға тыйым салып, сондай-ақ оған қарсы сөйлейтін кез келген адамды өлімге кесуге құқық беретін жаңа заң шығарды. Ли патшаның зұлымдығы көп ұзамай Жоу мемлекетінің айналасындағы шаруалар мен әскерлерді көтеріліске итермеледі. Ли патша 842 ж. б.з.д. Линьфен қаласының жанындағы Чжи деген жерге жер аударылды, ал оның ұлы министрлерінің бірімен алынып, жасырылды. 828 ж. б.з.д. жер аударылғанда қайтыс болғаннан кейін билік оның ұлы Чжоу патшасы Хуанға көшті.

Түсіндірме

Хан әулеті тарихшысы Сима Цянның "Ұлы тарихшының жазбалары" еңбегіндегі түсіндіруінше, гонхе – "бірлескен үйлесім" деген мағынаны білдіреді: Гонхе регенттігі кезінде Чжоу әулетін екі герцог – Чжоу Дингун және Чжао Мугун бірлесіп биледі, нәтижесінде мемлекет корейгенцияға айналды. Бірақ кейінгі жаңа жаңалықтар бұл дұрыс емес екенін көрсетті. Ежелгі заманда табылған, бірақ Сима Цяннан кейін археологиялық қазбалар арқылы анықталған "Бамбук жылнамасы" мәтініне сәйкес, Гонхе регенттігі Чжоу әулетін бір адам – Гунбе Хэ басқарған кезең болды. Бұл мәлімет "Синьнянь" (繫年) деп белгілі, тәуелсіз археологиялық қазбалар арқылы табылған тағы бір мәтінмен толыққанды расталды.

Тарихи-тарихтық маңызы

Гонге регенттігінің алғашқы жылы, б.з.д. 841 жыл, ежелгі Қытай тарихында маңызы зор, себебі Сима Цян осы жылға дейінгі жылдық хронологияны құрастыра алды. Алайда, ол және кейінгі тарихшылар Қытай тарихындағы одан бұрынғы оқиғаларды нақтырақ анықтай алмады. Сима өзінің деректеріндегі ертерек мерзімдер туралы мәліметтердің сенімсіз және қайшылы екенін анықтады, сондықтан оларды өз еңбегіне енгізбеді. Қытай Халық Республикасының үкіметі «Ся-Шан-Чжоу» хронологиялық жобасын қолдады, бұл жоба б.з.д. 841 жылға дейінгі мерзімдерді жақсырақ анықтауға бағытталған көп салалы зерттеу еді. Бірақ жобаның 2000 жылы жарияланған алдын ала есебі әртүрлі ғалымдар тарапынан сынға ұшырады. «Республика» деген батыс терминімен танысқанда, қазіргі қытайлар (жапондықтар сияқты) осы мағынаны білдіру үшін «гонге» сөзін қабылдады. Алайда, тарихи тұрғыдан алғанда, Чжоу әулеті кезеңіндегі Гонге дәуірі республикалық ұғымды білдірмейді: сол кездегі адамдар монархияға емес, нақты бір патшаға қарсы болды.