Кіріспе

Шотланд теңіз офицері

Вице-адмирал Филипп Говард Колумб, RN (29 мамыр 1831 – 13 қазан 1899). Шотландияның Дамфрис және Галлоуэй аймағындағы Флит қақпасының жанындағы Нокбрекс шалқарында туған, ол Корольдік теңіз флотының офицері, тарихшы, сыншы және өнертапқыш болды. Ол генерал Джордж Томас Колумбтың (1787–1874) ұлы еді. Оның кіші інісі, сер Джон Колумб та Корольдік теңіз флотының әскери қызметкері және стратегияшысы болған.

Теңіз мансабы

Колумб 1846 жылы әскери-теңіз флотына қабылданып, 1847 жылы Португалия жағалауында теңізде қызмет етті; кейін 1848 жылы Жерорта теңізінде, ал 1848 жылдан 1851 жылға дейін Қытай суларында қарақшылыққа қарсы операцияларға мичман ретінде қатысты; 1852–1853 жылдардағы Бірма соғысы кезінде «Серпент» кемесінде мичман және кемеші болып; 1854 жылғы Арктика экспедициясында «Феникс» кемесінің матросы ретінде; Қырым соғысы кезінде Балтық теңізінде «Гастингс» кемесінің лейтенанты ретінде, Свеаборгқа шабуылға қатысты. 1857 жылы ол сол кездегідей артиллерия лейтенанты болып танылды, ал 1859 жылдан 1863 жылға дейін Девонпортта контр-адмирал сэр Томас Паслидің штаб лейтенанты болып қызмет етті. 1858 мен 1868 жылдар аралығында Колумб отандық суларда түрлі арнайы тапсырмалармен айналысты, негізінен артиллерия, сигнал беру және бу кемелерінің тактикалық ерекшеліктерімен байланысты. 1868 жылдан 1870 жылға дейін ол Парсы шығанағы аймағында қолбасшылық етті және құл саудасын, әсіресе Занзибар мен Оман маңында жоюмен айналысты. Оның «Үнді мұхитында құл аулау: теңіз тәжірибелерінің тізімі» атты кітабы 1873 жылы Лонгманс баспасында Лондон қаласында жарық көрді, бұл кітап қызықты және ақпараттық мазмұнды, салмақты қарапайымдылықпен ерекшеленеді. 1874 жылы, кеме капитаны болып, үш жыл бойы Қытайда вице-адмирал Райдердің штаб капитаны болып қызмет етті; ал 1880 жылы Жерорта теңізіндегі кемелерге қолбасшылық етуге тағайындалды. Келесі жылы ол Портсмуттегі бу кемелерінің капитаны болып тағайындалды. Осы лауазымда үш жыл қызмет еткеннен кейін, ол 1886 жылға дейін Портсмутте бас қолбасшының штаб капитаны болып қалды, одан кейін ту дәрежесіне жетпей зейнеткерлікке шықты. Кейін ол контр-адмирал, соңында зейнеткерлік тізімінде вице-адмирал болды.

Теңіз соғысына қосқан үлесі

Колумб теңіз флотына буды енгізу үшін жаңа сигнал жүйесі мен жаңа тактика қажет екенін түсінді. Ол 1858 жылдан бастап бұрынғысын ойлап табуға кірісті. Франсис Джон Болтонмен бірге 1862 жыл шамасында сигнал шамдарымен Морзе коды жүйесін жасады. Бұл сигнал жүйесі 1867 жылы теңіз флоты қабылдады. Колумб тактикаға көшті. Алдымен адмиралтейство оған арнайы мүмкіндік берген эксперименттер арқылы, бумен қозғалатын кемелердің әртүрлі жылдамдық және руль жағдайындағы маневрлік қабілеттерін анықтады. Содан кейін ол осы деректерге негізделген тактикалық жүйені әзірледі. Одан кейін ол жаңа эволюциялық сигнал кітабын дайындады, оны Корольдік теңіз флоты қабылдады және ол әлі күнге дейін теңіздегі тактикалық маневрлердің негізгі жүйесі болып табылады. Сол эксперименттік зерттеулер сериясы оны теңіздегі соқтығысудың басты себептеріне қатысты тұжырымдарға жеткізді. Бұл тұжырымдар бастапқыда көптеген жақтан қарсылыққа ұшыраса да, кейіннен кеңінен қабылданды және 1889 жылы Вашингтонда өткен конференция ұсынысы бойынша жетекші теңіз мемлекеттері қабылдаған халықаралық ережелерге енгізілді. Зейнетке шыққаннан кейін Колумб өзін теңіз соғысының тарихын зерттеуге және оның ақылды талдауы арқылы ашылған үлкен принциптерге, ал емес, тікелей практикалық мақсаты бар тәжірибелік зерттеулерге арнады. Ол өзінің белсенді қызметінде флоттардың ұйымдастырылуы, бағыты мен басқаруында маңызды өзгерістер жасағандай, зейнетке шыққаннан кейін жүргізген тарихи зерттеулерімен теңіз күші және оның жағдайларын қарастырудың халықтық, тіпті кәсіби көзқарасына да маңызды өзгеріс енгізуге көмектесті. Колумб "теңіз күші" терминін ойлап тапқан жоқ, өйткені ол өте ерте заманнан бері қолданылып келген, және АҚШ теңіз флотының капитаны Махан оны баршаға таныс еткенге дейін оны қолданбады. Бірақ ол оның шарттарын толық түсінді және өзінің "Теңіз соғысы туралы" маңызды еңбегінде (алғаш рет 1891 жылы жарық көрген) оның принциптерін нақты және терең тарихи түсінікпен баяндады. Оның ілімінің орталық идеясы – теңіздегі әскери басымдық теңіз арқылы кез келген күшті әскери шабуылдың алғы шарты болып табылады, ал керісінше, жаудың теңіз күштері жойылғанға немесе жеңілгенге дейін теңіз арқылы күшті әскери шабуыл жасалмайды, олар өз порттарына қайтарылуға немесе кем дегенде ашық теңізде кездесуге батылмаған күштің қаупінен теңізден қуылады. Ол осы кең және күшінен айырылмаған принципін эсселерде, лекцияларда қайта-қайта баяндады және қорғады, ал бастапқыда парадокс ретінде қабылданбаған нәрсе ақырында баршаға мәлім болды. Ол капитан Маханнан толығымен тәуелсіз жұмыс істеді, ал оның негізгі тұжырымдары капитан Маханның еңбектері жарық көргенге дейін жарияланды. Адмирал 13 қазан 1899 жылы, Хэмпширдегі Ботли қаласындағы Стипл Кортта, әдеби қызметінің шыңында кенеттен қайтыс болды. Оның соңғы жарияланған еңбегі – досы сэр Астли Купер Кейдің өмірбаяны, ал соңғы мақаласы Трафальгар шайқасында қолданылған тактиканы сын тұрғысынан қарастырды, бұл оның өткір зиялылығы мен көрегендігін көрсетті.