Кіріспе

1812 жылғы соғыстың шайқасы
азамат соғысы шайқасы

Форт-Уэйн қоршауы 1812 жылғы соғыс кезінде 1812 жылдың 5 қыркүйегі мен 12 қыркүйегі аралығында өтті. Бұл қақтығыс қазіргі Индиана штатындағы Форт-Уэйн қаласында, Форт-Уэйндегі АҚШ әскери гарнизоны мен Потаватоми және Майами тайпаларының біріккен күштері арасында болды. Қақтығыс Потаватоми тайпасының басшылары Уинамак пен Бес Медальдің жауынгерлері АҚШ гарнизонының екі адамын өлтіргеннен кейін басталды. Келесі бірнеше күнде Потаватоми тайпасы форттың жанындағы ауылдың ғимараттары мен егіндерін өртеп, форттан тыс жерден шабуылдар жасады. 12 қыркүйекте Винамак генерал-майор Уильям Генри Харрисон бастаған қосымша күштер келгенге дейін шегінді. Форт-Уэйнге жасалған шабуыл 1812 жылдың қыркүйек айында Потаватоми тайпасының АҚШ әскери бекіністеріне жасаған бірнеше шабуылдың бірі болды. Басқа да үйлестірілген шабуылдар Форт Дирборн, Форт Харрисон, Пиджон Рост және Форт Мэдисонға жасалды.

Өмірбаян

Форт-Уэйн 1794 жылы генерал-майор Энтони Уэйн басқаратын АҚШ әскерлерімен құрылды. Ол Солтүстік-Батыс Үнді соғысының аяқталуымен, Кэкионга деп белгілі үнді тайпаларының көптеген елді мекендеріне АҚШ-тың ықпалын күшейту мақсатымен салынған. 1809 жылғы Форт-Уэйн шарты, Иллинойс және Индиана аймақтарындағы ақтарға шамамен 30 миллион акр жерді берген, АҚШ-тың кеңеюіне қарсылық көрсетуге ықпал еткен маңызды фактор болды. Келгеннен кейін күндер өткен соң, Риа полковник Джейкоб Кингсбериге былай деп жазды: "Мен өзімнің командамнан өте ләззат алдым; осы бекіністегі барлық істер дұрыс жолмен жүріп жатыр деп үміттенемін. Капитан Хилдтің жерін мүмкіндігінше жақын алуға тырысамын. Сізден кеткеннен бері ревматизммен ауырып жатырмын. Қалпына келемін бе, білмеймін, соңғы екі аптада түнгі ұйқы көрмедім". Риа сондай-ақ бекініс тұрғындарының маскүнемдікке құмар екенін байқап, осы әдетті "қорқынышты [sic] тәжірибе" деп айыптады және "мұндай мас күйде көргеніме қатты ренжідім" деп сенім білдірді. Тарихшы Шарльз Пуайнсатт сипаттағандай, иронияға толы жағдай ретінде, Рианың өзі де араққа тәуелді болып, "1812 жылы алғашқы гарнизондық бұйрығындағы позициясынан алкоголь құлына айналуы" болды, бұл бекіністің қоршауы кезінде көрінетін болды. Алайда, бастапқыда Риа фортты күрделі жөндеуден өткізіп, санитарлық бағдарламаны енгізіп, жерді тазалау жұмыстарын ұйымдастыру арқылы тиімді қолбасшы екенін көрсетті. Гарнизон Форт-Дирборнның құлауы туралы алғаш рет 26 тамызда білді, қазадан құтылып келген капрал Уолтер Джордан хабарлады. 28 тамызда жергілікті саудагер Стивен Джонстон бекіністен шамамен бір шақырымдай жерде қаза тапты. Бұл жаңалық гарнизонда алаңдаушылық тудырды, үнді агенті Джон Джонстон шауни капитан Логанды көршілес Огайо штатына, шығысқа қарай 20 шақырым жерге жергілікті әйелдер мен балаларды эвакуациялауға көмектесу үшін жіберді. 1812 жылдың қыркүйегінде Потаватоми және Майами тайпаларының сарбаздары, Винэмак және Бес Медаль басшылығымен, Форт-Уэйннің төңірегіне жиналды, онда шамамен 70 сарбаз және азаматтық адамдар орналасқан. Капитан Джеймс Риа Джон Джонстонға және Огайо губернаторы Ретрен Мигске көмек сұрап хаттар жіберді. Бірнеше рет Риа үнді делегаттарын фортқа шақырып, бейбіт келісім шарттарын талқылады. Тарихшы Майло М. Куафи қоршау туралы хабардың Стивен Руддл арқылы Пиккуаға, Огайоға жеткізілгенін, ал одан хабар Харрисонға жеткенін мәлімдейді.

Қоршау

3 қыркүйекте фортқа шабуыл жасауға дайын тұрғанда, Потаватоми және Майами басшылары, соның ішінде Винамак, бейбітшілік туын ұстап фортқа жақындады. Жақын орналасқан Маккиноу, Детройт және Чикаго форттарының құлауы осы форттың тағдырын анық көрсеткендіктен, лейтенант Дэниел Кертис Винамақты фортқа шақырып, екеуі үш стақан шарап ішті. Содан кейін лейтенант Кертис орнынан тұрып, Винамаққа жалбарыныш жасады: «Жақсы досым, мен сені жақсы көремін, сен үшін күресемін, сенің қасыңда өлемін. Мені құтқарып қал!» Кертис достық белгісі ретінде Винамаққа жарты доллар сыйлап, оны таңғы асқа шақырды. Винамак таңғы асқа келмеді, бірақ орнына 5 жауынгерден тұратын топты жіберді. Олар 1812 жылғы 5 қыркүйекте таңертең фортты қоршауға кірісті, ал одан бұрын дәретханадан қайтып келе жатқан екі сарбазға шабуыл жасады. Сарбаздар түстен кейін алған жараларынан көз жұмды. Жергілікті тұрғындар форттың шығыс жағынан шабуыл жасап, айналасындағы ауылдың үйлерін өртеп жіберді. Олар американдық гарнизонды британдықтар артиллериямен келгенін сендіру үшін екі ағаштан жасалған зеңбірек құрастырды. Осы қиын кезде Реяның көрсеткен нашарлығы мен форттағы тәртіпсіздігі, оның әріптестерінің пікірінше, қоршаудың «ең қауіпті» жағдайы болды. Оның офицерлері оны тұтқындауды қарастырды. Маскүнем Рея, кейде капитуляция идеясын айта отырып, ауруға шалдыққандығын айтып, бөлмесіне шегініп, қызметтен босатылды. Форттың үнді агенті Бенджамин Стикни, лейтенанттар Дэниел Кертис және Филипп Острендермен бірге форттың басқаруын өз қолына алды. Американдықтар күштерін кері шегінгенге дейін фортқа екі рет шабуыл жасалды. Олар Мауми өзенінен жеңіл артиллериямен келген британдық күшті күтіп отырды. Сол күні кешке Винамак 13 адамымен фортқа келіп, келіссөздер жүргізуді ұсынды және олар фортқа кірді. Келіссөздер кезінде Винамак жасырып келген пышағын көрсетті. Стикнидің өміріне жасалған сәтсіз қастаннан кейін Винамак форттан шығарылды. Көп ұзамай, шамамен сағат 20:00-де американдықтар форттың сыртына қайтадан шабуыл жасады. Винамақтың әскерлері фортты өртеп жіберуге тырысты, ал гарнизон қабырғаларды сумен ылғалды ұстап, жауға мылтық пен гаубицадан оқ жаудырды. Шайқас 6 қыркүйекте сағат 15:00-ге дейін жалғасты, содан кейін американдықтар форттан қауіпсіз қашықтыққа шегінді. Түнде, сағат 21:00-де шайқас қайта басталды.

Көңіл көтеру

Форт Мичилимакинац, Форт Дирборн және Форт Детройттың жауға түскені туралы жаңалықтан кейін Форт Уэйнды нығайтуға күш-жігер жұмсалды. Форт Уэйн тұрғыны Уильям Оливер мен Огайо штатының шауни қапитаны Логан басқарған шағын барлау тобы, шайқас басылған кезде Форт Уэйнге келді, Винамак әскерінен жасырынып, фортқа енді. Олар көмек әскері жолға шыққанын хабарлады және Винамак қоршауынан өтіп, Харрисонға форттың АҚШ-тың бақылауында екенін қайтадан жеткізді. Харрисон 400 түпкілікті американдық және 140 британдық сарбаздың, Текумсе басқаруымен Форт Уэйнге қарай бет алғаны туралы да хабар алды. Харрисон Текумсе мен британдықтардан бұрын Форт Уэйнге жетуге асықты. 8 қыркүйекте Харрисон және 2200 сарбаздық қосымша күші Сент-Мэрис өзеніндегі Саймон Гирти ауылына жетті, ал Шейнс-Кроссингте полковник Адамс пен полковник Хокинстің 800 сарбазынан тұратын Огайо ополчениесі қосылды. 11 қыркүйекте Винамак Форт Уэйнге соңғы шабуыл жасауға тырысты, бірақ ол сәтсіз аяқталды. 12 қыркүйекте шабуыл тоқтатылды, ал Винамак әскері Мауми өзенінен өтіп, орманға бой алды. Харрисонның көмекші әскері сол күні Винамак жауынгерлерінен қарсылық көре отырып келмеді. Түпкілікті американдықтар мен британдық әскерлер Огайо және Мичиган аймағына шегінді. Британдықтар Детройт қаласын жаулап алғаннан кейін, американдықтардың бір фортын американдық үндістер қоршап алғаны туралы хабарды алды. Генерал Исаак Брок шығыста уақытша бейбітшілік орнатылғанын біліп, полковник Генри Проктерге Форт Уэйнге шабуылды тоқтатуға бұйрық берді.

Салдары

Форт-Уэйн қоршауы Харрисонды жақын орналасқан үндістердің ауылдарына қарсы жазалаушылық экспедициялар ұйымдастыруға итермеледі. Ол 17-ші жаяу әскер полкінің жасағын, полковник Сэмюэлл Уэллс басқаруымен, Потаватоми тайпасының Бес Медаль ауылына және бригадалық генерал Джон Пэйн басқаруымен Кентуккидің екі полкінің жасағын Уабаш өзенінің саласындағы Майами ауылдарына жіберді. Жазалаушылық экспедициялар 1812 жылдың желтоқсан айында Миссиссинева шайқасымен аяқталды. Маями тайпасының ықпалды басшысы Паканн осы соңғы соғыста бейтараптығын сақтады, бірақ Форт-Дирборнға жасалған шабуылға жауап ретінде американдықтардың қарсы шараларынан кейін Паканн ашық түрде британдықтарға қосылды. Форт-Харрисон мен Форт-Уэйнды басып алуға жасалған сәтсіз әрекеттер, сондай-ақ Харрисонның жазалау шаралары, көптеген үндістердің сенімін жоғалтты. Олардың көпшілігі Текумсехтің ықпалды басшылығына жүгінді және оның конфедерациясына қосылды. Соғыстың қалған бөлігінде Индиана территориясында ірі үнді шабуылдары болған жоқ, бірақ Текумсех Темза шайқасында жеңілгенге дейін АҚШ қоныстанған жерлерге үнділердің қысымы азайды. 18 қыркүйекте 1812 жылы, жасақтар ауылдарға шабуыл жасап жатқанда, генерал Винчестер Форт-Уэйнге келді. Харрисон қолбасшылықтан бас тартты, кейін хатшы Юстистен Мичиган территориясын қайта бақылауға алу туралы бұйрық алды. Харрисонның жетістіктері оның беделін арттырды және ол көп ұзамай Винчестердің орнын Солтүстік-Батыс армиясының қолбасшысы ретінде иеленді. Ол Форт-Уэйнды Форт-Детройтті қайта басып алу үшін, төрт айдан кейін Френштаун шайқасына әкелетін бір база ретінде пайдалануды жоспарлады. Қазіргі 3-ші жаяу әскер полкінің үш белсенді батальоны (1-3-ші жаяу әскер, 2-3-ші жаяу әскер және 4-3-ші жаяу әскер) Форт-Уэйнде жасақ құраған ескі 1-ші жаяу әскер полкінің тарихын жалғастыруда. Қоршау кезінде Кеңес үйі қирағаннан кейін, ғимарат 1816 жылы сол жерде қайта салынды.