Ира Аллен: Вермонт штатының негіздеушісі және көшбасшысы

Кіріспе

Америка саясаткері

Айра Аллен (21 сәуір 1751 – 7 қаңтар 1814) – АҚШ Вермонт штатының негізін қалаушылардың бірі және Америка отарлық кезеңінде «Жасыл таулы жігіттер» (Green Mountain Boys) тобының жетекшісі болған. Ол Итан Алленнің кіші інісі.

Өмірбаян

Айра Аллен Коннектикут колониясының Корнуолл қаласында (қазіргі Личфилд округі, Коннектикут) дүниеге келді. Ол Джозеф пен Мэри Бейкер Алленнің алты ұлының ең кішісі болған. 1771 жылы Аллен ағасы Итанмен бірге Вермонтқа (сол кезде Нью-Йорк британдық колониялық провинциясының бір бөлігі) «Онион Ривер Лэнд Компани» компаниясы үшін жер өлшеуші ретінде барды. Төрт Аллен ағасы 1772 жылы (1785 жылы таратылған) компанияны Нью-Гэмпшир гранттары бойынша жер сатып алу үшін құрды. Айра Аллен аймақтағы жер дауында, мысалы, Нью-Гэмпшир үшін қызмет еткендерге жер сыйлау және үкіметті қаржыландыру үшін лоялисттердің мүлкін тәркілеу сияқты мәселелерде маңызды рөл атқарды. Америка революциялық соғысы кезінде Аллен 1776–1777 жылдары Вермонт заң шығарушы жиналысының мүшесі болды және 1777 жылы Вермонт Республикасының жариялануында жетекші тұлға болды. Бұл республика бастапқыда британдық колониялардан да, жаңадан құрылған АҚШ-тан да тәуелсіз болуды көздеген. Соғыстың соңында ол және оның ағасы Итан, Томас Читтенден және басқалармен бірге Фредерик Холдимандпен, Квебек провинциясының британдық губернаторымен Вермонтты британдық провинция ретінде қайта орнату мүмкіндігін талқылағандықтан «Холдиманд ісіне» қатысты. Алайда, кейбір пікірлерге сәйкес, Аллен ағалары Вермонтты британдықтарға қайтаруға мүдделі болмаған, керісінше Холдимандпен келіссөздерді Канададан Вермонтқа британдықтардың басып кіруіне жол бермеу және Континенталдық Конгрессті Вермонтты Нью-Йорк пен Нью-Гэмпширден бөлек деп мойындауға және оны АҚШ-қа қабылдауға итермелеу үшін пайдаланған. Вермонт 1791 жылы штат мәртебесіне ие болды. Аллен Вермонт штатының Ұлы мөрін жасады. 1778 жылы Виндзорда екі күн бойы Аллен мөрдің эскизін жасады, ал жергілікті күміс шебер Рубен Дин оны жасады. Екеуіне де еңбегі үшін он шиллингтен төленді. 1780 жылы Аллен штаттық заң шығарушы жиналысқа Вермонт университетін құру туралы ұсыныс енгізді. Ол қаржылай көмек көрсетті және Берлингтондағы 50 акр (20 гектар) жерді бөлді. Ол «Вермонттың Меттернихі» және «Вермонт университетінің әкесі» деп аталды. Айра Аллен Вермонт университетіне 4000 британ фунт стерлингі көмектесуге уәде берді, бірақ ақшаны бермеді. Жауап ретінде Вермонт университетінің қамқоршылары оның Плейнфилд қаласына иелік құқығына қатысты сотқа шақыру қағазын алды, осылайша оның бастапқы 4000 фунт стерлинг уәдесін төлеуге мәжбүрлеуге тырысты. Аллен Вермонттың алғашқы қазынашысы болды және 1778 жылдан 1786 жылға дейін қызмет етті, содан кейін оның орнына Самуэль Маттокс келді. Ол сондай-ақ 1779 жылдан 1787 жылға дейін Вермонттың бірінші бас геодезисі болып қызмет етті. 1789 жылы Аллен Роджер Енос пен Еруша Хейден Енос қызы Еруша Еносқа үйленді. Аллен және Енос отбасылары Вермонт штатындағы Ирасбургтің бастапқы иелері болды, ол Айра Алленнің құрметіне аталды. Аллен кейіннен Ирасбургке меншік құқығының барлығын иеленді және қаланы үйлену тойына сыйлық ретінде Еруша Еносқа берді. Алленнің сондай-ақ Бартон, Вермонттағы үлесі бар, игерілмеген жері болды. 1790 жылдың 25 қазанында Айра Аллен губернатор Томас Читтенденнің бұйрығымен Вермонт штатының әскери жасағының үшінші дивизиясының генерал-майоры болып тағайындалды. Ол 1795 жылы Францияға барып, Канаданы басып алу үшін француз армиясының араласуын іздеді, осылайша Біріккен Колумбия деп аталатын тәуелсіз республика құруды жоспарлады. Ол 20000 мылтық пен 24 зеңбірек сатып алды, бірақ теңізде тұтқындалып, Англияға жеткізілді, сотқа тартылды және ирландтық бүлікшілерге қару-жарақ бергені үшін айыпталды. Ол сегіз жылға созылған сот процесінен кейін ақталды, осы процесте Адмиралтейство судьясы алғаш рет Корольдің тағына шақырылды. Аллен борыштан қашу үшін Вермонттан ұзақ кеткендігіне байланысты туындаған қарыз үшін түрмеге түсуден қашу үшін Филадельфияда қайтыс болды. Ол бастапқыда Филадельфиядағы Арч-стрит пресвитериандық зиратына жерленген, бірақ ол жер жойылған кезде оның сүйектері жоғалып кетті. Оның есіне Пенсильвания штатының Одубон қаласындағы Уэзериллс зиратында және Вермонт штатының Берлингтон қаласындағы Гринмаунт зиратында ескерткіш орнатылған. Вермонт университетінің негізгі кампусындағы Айра Аллен капелі де оның құрметіне аталған.

Ira Allen was born in Cornwall in the Connecticut Colony (in present day Litchfield County, Connecticut), the youngest of six sons born to Joseph and Mary Baker Allen. In 1771, Allen went to Vermont (then part of the British colonial Province of New York) with his brother Ethan as a surveyor for the Onion River Land Company. The four Allen brothers established the company in 1772 (dissolved 1785) to purchase lands under the New Hampshire Grants. Ira Allen had an almost central role in the dispute with the Province of New York over conflicting land claims in the region such as by gifting land to men who had committed acts for New Hampshire, and by confiscating loyalist property to finance government. During the American Revolutionary War, Allen was a member of the Vermont Legislature in 1776–1777 and a leading figure in the declaration of the Vermont Republic in 1777, which was originally intended to be independent of both the British colonies and the newly founded United States. Late in the war, he and his brother Ethan, along with Thomas Chittenden and others, were involved in the Haldimand Affair by their discussions with Frederick Haldimand, the British Governor of the Province of Quebec, about the possibility of reinstating Vermont as a British province. An alternate explanation is that the Allen brothers were not actually interested in returning Vermont to the British but merely used the Haldimand negotiations to stave off a British invasion of Vermont from Canada and to prod the Continental Congress into recognizing Vermont as separate from New York and New Hampshire and admitting it to the United States. Vermont was granted statehood in 1791. Allen designed the Great Seal of Vermont. Over two days at Windsor in 1778, Allen drew the seal and Reuben Dean, a local silversmith, made it. The two men were each paid ten shillings for their work. In 1780, Allen presented to the state legislature a memorial for the establishment of the University of Vermont. He contributed money and a fifty acre (20 ha) site at Burlington. He was called the "Metternich of Vermont" and the "Father of the University of Vermont". Ira Allen pledged 4,000 British pounds sterling to the University of Vermont, but never donated the money. In response, the Trustees of the University of Vermont secured a writ of attachment on his title to the town of Plainfield to try to extract payment of his original 4,000 pound pledge. Allen was Vermont's first Treasurer and held office from 1778 to 1786, when he was succeeded by Samuel Mattocks. He also served as the first Surveyor General of Vermont from 1779 to 1787. In 1789, Allen married Jerusha Enos, the daughter of Roger Enos and Jerusha Hayden Enos. Members of the Allen and Enos families were the original proprietors of Irasburg, Vermont, which was named after Ira Allen. Allen subsequently acquired all the proprietary rights to Irasburg and deeded the town to Jerusha Enos as a wedding gift. Allen also owned undeveloped land, including a stake in Barton, Vermont. On October 25, 1790, Ira Allen was commissioned Major General of the Third Division of the Vermont State Militia by Governor Thomas Chittenden. He went to France in 1795 and sought French army intervention for seizing Canada in order to create an independent republic called United Columbia. He bought 20,000 muskets and 24 cannons but was captured at sea, taken to England, placed on trial, and charged with furnishing arms for Irish rebels. He was acquitted after a lawsuit which lasted eight years, and which saw a first of an Admiralty judge being summoned before King's Bench. Allen died in Philadelphia, where he had gone to escape imprisonment for debt, caused by his long absence from Vermont. He was originally buried in Philadelphia's Arch Street Presbyterian Cemetery, but his remains were lost when that site was destroyed. There is a cenotaph in his memory at Wetherills Cemetery in Audubon, Pennsylvania, and another at Greenmount Cemetery in Burlington, Vermont. The Ira Allen Chapel on the University of Vermont's main campus was also named after him.

Вермонт штатының 150 жылдығына арналған жарты доллар

Чарльз Кек салған 1927 жылғы Вермонт штатының 150 жылдығына арналған жарты доллардың бет жағында "Вермонтты негіздеуші" деген жазудың үстінде Алленнің суреті бейнеленген.