Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Компьютерлік тышқанда бетті жылғау үшін қолданылатын элемент – жылғау дөңгелегі. Бұл дөңгелек компьютерлік тышқандарда қолданылады (оны тышқан дөңгелегі деп те атайды). Ол көбінесе резеңке жабынмен қатты пластиктен жасалған және ішінде айналмалы энкодері болады. Жылғау дөңгелегі әдетте тышқанның сол және оң түймелерінің арасында, тышқан бетіне перпендикуляр орналасқан. Кейде дөңгелекті солға және оңға басу арқылы қосымша макрос түймелерін пайдалануға болады.
Component of a computer mouse used for scrolling
A scroll wheel is a wheel used for scrolling. The term usually refers to such wheels found on computer mice (where they can also be called a mouse wheel). It is often made of hard plastic with a rubbery surface, centred around an internal rotary encoder. It is usually located between the left and right mouse buttons and is positioned perpendicular to the mouse surface. Sometimes the wheel can be pressed left and right, which is actually just two additional macros buttons.
Функционалдылығы
Скролл дөңгелегі тышқан батырмаларының арасында көлденең орналасқан және көбінесе тік прокрутканы қолданады. Дөңгелекті төменгі жағынан жоғарыға жылдыру «жоғары» немесе «алға» прокрутка деп аталады, ал керісінше, яғни дөңгелекті жоғарғы жағынан төменге жылдыру «төмен» немесе «артқа» прокрутка деп аталады. Графикалық интерфейсте «жоғары» қозғалыс терезенің мазмұнын төменге жылжиды (және егер жүгірткі болса, оны жоғарыға жылжиды), ал керісінше. Басқа конфигурацияларда (кейде «табиғи прокрутка» деп аталады) әсері кері болады. Көптеген тышқандарда скролл дөңгелегін ортаңғы тышқан батырмасы ретінде қолдануға болады, оны басып тұру арқылы. Кейбір тышқандардың дөңгелектері оларды солға немесе оңға бұру арқылы көлденеңге қарай жылжиды, немесе тышқанның басқа бөлігінде перпендикуляр осьте қосымша дөңгелек болуы мүмкін. Дөңгелек көбінесе, бірақ әрқашан емес, оператордың прокрутка мөлшерін оңай сезінуі үшін аналогтық ось ретінде үздіксіз емес, дискретті қадамдармен айналу үшін бұрыштармен жабдықталған. Скролл дөңгелектері қазіргі компьютерлік тышқандарда кең таралған және аппараттық интерфейстің маңызды бөлігіне айналды. Дегенмен, дөңгелексіз тышқандар да қолжетімді. Кейбір интерфейстер, мысалы Cinnamon (жұмыс үстелі ортасы), оны жылдамдық пен дыбыс деңгейін реттеу үшін пайдалануға мүмкіндік береді, прокрутка кезінде тиісті тапсырмалар панелінің белгішесіне бағытталғанда.
The scroll wheel is placed horizontally between the mouse buttons and commonly uses vertical scrolling, wherein rolling the wheel from the bottom side to the top is known as scrolling "upward" or "forward", while the reverse, i. e. rolling the wheel from the top side to the bottom, is known as scrolling "downward" or "backward". In a graphical user interface, the "upward" motion moves contents of the window downward (and the scrollbar thumb, if present, upward), and vice versa. In other configurations (sometimes called "natural scrolling") the effect is inverted. On most mice, the scroll wheel can often also be used as a third, middle mouse button by pressing down on it, known as the scroll button. Some mice's scroll wheels can scroll horizontally by tilting them to the left or right, or there may be additional wheel on a perpendicular axis located elsewhere on the mouse. The wheel is often, but not always, engineered with detents to turn in discrete steps, rather than continuously as an analog axis, to allow the operator to more easily intuit how far they are scrolling. Scroll wheels are prevalent on modern computer mice and have become an integral part of the hardware interface. However, non wheeled mice are still available. Some user interfaces, like Cinnamon (desktop environment), allow using it to adjust brightness and volume by pointing at the respective taskbar icon while scrolling.
Тарих
Тышқанның дөңгелегін әртүрлі адамдар бірнеше рет, бірін-біріңің жұмысынан хабарсыз ойлап тапқан. Тышқандағы басқа да жылжитын элементтер және дөңгелекті жылжиту үшін пайдалану, дөңгелек пен тышқанның біріктірілуінен бұрын пайда болған. Бұрынғының ең ерте мысалы – 1985 жылы NTT (Жапония) және ETH Цюрих (Швейцария) бірлесіп жасаған Mighty Mouse прототипі (Кунио Оно, Кен'ичи Фукая және Юрг Нивергельт). Онда жақтан бас бармақпен басқарылатын, бірге жұмыс істейтін аналогты түйме/ауыстырып қоятын түйме болған, ол тегіс жылжитуға мүмкіндік берген. 1989 жылы ACM SIGCHI конференциясында Apple компаниясынан Джина Даниэль Венолиа 3D кеңістікте ішке және сыртқа қарай жылжитын немесе үшінші ось бойымен масштабтауға арналған көлденең бас бармақ дөңгелегі бар тышқан прототипін ұсынды. 1995 жылы Тайваньдық KYE Systems компаниясы дөңгелегі бар алғашқы коммерциялық тышқанды шығарды. Ол Genius EasyScroll деп аталды және Mouse Systems ProAgio ретінде де қол жетімді болды. Microsoft IntelliMouse 1996 жылы Microsoft Office 97-де тышқан дөңгелегін қолдаумен бірге дөңгелекті танымал етті. Ол 1993 жылдан бері Крис Грэмнің көмегімен Эрик Мишельманның идеялары негізінде жасалған. Дөңгелектер PDA-ларда және Sony-дің алғашқы үлгілерінде, BlackBerry құрылғыларында және Nokia 7110 телефонында да кездеседі, олар көбінесе мәзірлерде шарлауға арналған. Олар сондай-ақ, әсіресе Logitech және Microsoft үлгілеріндегі пернетақталарда да пайда болды, әдетте Caps Lock пернесінің сол жағында орналасқан.
The scroll wheel on a mouse has been invented multiple times by different people unaware of the others' work. Other scrolling controls on a mouse, and the use of a wheel for scrolling both precede the combination of wheel and mouse. The earliest known example of the former is the Mighty Mouse prototype developed jointly by NTT, Japan and ETH Zürich, Switzerland (Kunio Ōno, Ken'ichi Fukaya and Jürg Nievergelt) in 1985. It had a thumb operated combined analog button/toggle switch on the side for smooth scrolling. At the ACM SIGCHI conference in 1989, Gina Danielle Venolia from Apple presented a mouse prototype with a horizontal thumb wheel for scrolling, or for navigating inwards and outwards: zooming or along the third axis in 3D space. In 1995, the Taiwanese company KYE Systems released the first commercial mouse with scroll wheel. It was named Genius EasyScroll and was also available as Mouse Systems ProAgio. The scroll wheel was popularized by the Microsoft IntelliMouse in 1996 along with support for the mouse wheel in Microsoft Office 97. It had been based on ideas developed by Eric Michelman since 1993 with input from Chris Graham. Scroll wheels can also be found on PDAs and mobiles phones such as early Sony models, BlackBerry devices and Nokia 7110, which usually have the function of navigating through menus. They have also appeared on keyboards, particularly on Logitech and Microsoft models, usually located to the left of the caps lock key.
Баламалар
Скролл дөңгелегінің орнына кейбір тышқандар (және басқа құрылғылар) баламалы, бірақ ұқсас компонентті пайдаланады. Ноутбук компьютерлері көбінесе скролл дөңгелегін имитациялайтын (скролл үшін тақтаның жиегін бөліп немесе мультитач жесті арқылы скроллды іске қосу арқылы) немесе скролл дөңгелегінің батырмасын басуды имитациялайтын (сол және оң батырмаларды бір уақытта басу арқылы, барлық бағыттарда скроллды іске қосу үшін) бағыттаушы құрылғы жестісімен бағдарламаланған сенсорлық тақтамен жабдылған. Көптеген Linux дистрибутивтері сенсорлық тақта арқылы скролл жасау әдісін ұсынады, онда пайдаланушы алдымен тақтаның бір бұрышына басып, содан кейін тақтаның ортасынан шеңбер бойымен сүйреп скролл режимін қосады; сенсорлық тақтаны босатқанда, тышқанның әдепкі режиміне қайта оралады. Тышқандардағы баламаларға шарлы дөңгелектер (Apple Mighty Mouse сияқты, сондай-ақ кейбір Serial немесе PS/2 тышқандарында горизонталь және вертикаль скроллды біріктіретін трекболдар), бағыттау таяқшалары, енгізілген сенсорлық тақталар (Apple Magic Mouse) немесе оптикалық сенсорлар жатады. Ерекше мысалдарға ертедегі Saitek тышқанында болған джойстик стиліндегі шляпалы коммутатор және Cherry Power Pad Mouse M 1000-де табылған орталық 4 бағытты коммутатор кіреді. Genius сонымен қатар 1990 жылдардың соңында дөңгелектің орнына екі бағытты рокерлі коммутатормен жабдықталған, Magic Scroll Button деп сатылған қарапайым NetMouse ұсынды. Kensington қазіргі уақытта үлкен "скролл сақинасы" бар бірнеше трекбол тышқандарының модельдерін ұсынады, ол допты қоршап тұрады және дәстүрлі тышқанның скролл дөңгелегіндегідей тек бас бармақты емес, бірнеше саусақты пайдалана отырып айналдырылады. Кейбір ThinkPad ноутбуктері сенсорлық тақтаның үстіндегі батырманы ұстап тұрып, бағыттау таяқшасын қолдану арқылы скролл жасауға мүмкіндік береді.
Instead of a scroll wheel, some mice (and other devices) use an alternative but similar component. Laptop computers often include a touchpad programmed with a pointing device gesture that mimics a scroll wheel (either by dedicating an edge of the pad for scrolling, or activating scrolling through a multitouch gesture), or mimics a scroll wheel button click (by clicking both the left and right buttons simultaneously, to activate omni directional scrolling). Many Linux distributions offer a method of scrolling using the touchpad where the user will first activate scroll mode by pressing in a corner of the pad, and then dragging in a circle around the center of the pad; letting go of the touchpad will switch back to the default mouse mode. In mice, alternatives include scroll balls (similar to trackballs, such as on Apple's Mighty Mouse and some serial or PS/2 mice, which combine horizontal and vertical scrolling), pointing sticks, integrated touchpads (as on Apple's Magic Mouse) or optical sensors. Unusual examples include a joystick style hatswitch present on an early Saitek mouse, and a central 4 way switch pad found on the Cherry Power Pad Mouse M 1000. Genius also offered the simpler NetMouse in the late 1990s, which had a two way rocker switch instead of a wheel, marketed as the Magic Scroll Button. Kensington currently offers several models of trackball mice with a large "scroll ring" that surrounds the ball itself and is rotated using multiple fingers instead of only the index finger as on the scroll wheel of a conventional mouse. Some ThinkPad laptops allow scrolling using the pointing stick by holding a button above the touch pad.
Басқа қолданбалар
Скролл дөңгелегінің қозғалысы жүйелердің басқа да аспектілерін басқару үшін жиі қолданылады. Мысалы, ол пайдаланушыға бірнеше опцияны таңдауға, жақын не алыс қарауға, немесе кез келген мәнді арттыруға не азайтуға мүмкіндік береді. Бірінші тұлғадан атыс ойындарында, скролл дөңгелегі көбінесе қаруларды ауыстыру үшін, тіпті егер көлденең прокрутка мүмкін болса, ойыншыға солға және оңға иілуге немесе телескоптық көзді жақын не алыс қарауға мүмкіндік береді. Көптеген стратегиялық ойындарда да скролл дөңгелегі ойыншының көрісін жақын не алыс қарау үшін қолданылады. CAD бағдарламалары, мысалы Autodesk компаниясының AutoCAD, пайдаланушы сызатын кеңістікте навигация үшін тышқан дөңгелегін пайдаланады. Бұл көптеген 3D бағдарламаларда де-факто стандартқа айналды, Trimble's SketchUp (бұрын Google-ге тиесілі) 3D кеңістікте жақын не алыс қарау үшін скролл дөңгелегін қолданады, ал дөңгелекті басу және тышқанды сүйреу – айналу функциясы болып табылады.
Scroll wheel motion is often used to control other aspects of a system. For instance, it can allow the user to switch between a series of options, zoom in or out, or increment/decrement any value. In first person shooter computer games, scroll wheels are often used to switch between weapons or even to allow the player to lean left and right if horizontal scrolling is available or zoom in/out a telescopic sight. Some of them and most real time strategy games also use the scroll wheel to zoom in and out of the player's view. CAD applications such as Autodesk's AutoCAD use the mouse wheel to navigate the space in which the user is drawing. This has become a de facto standard in many 3D applications, with Trimble's SketchUp (formerly owned by Google) using the scroll wheel to zoom in and out in the 3D space, while a wheel click and a mouse drag is orbit.