Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Нұсқау құрылғысының түрі
Type of pointing device
Түшкік немесе трекпад – нұсқау құрылғысының бір түрі. Оның ең ірі бөлігі – тактильді сенсор: пайдаланушының саусақтарының қозғалысын және орнын анықтайтын, оларды 2D қозғалысқа түрлендіретін және компьютер экранындағы графикалық интерфейсте көрсеткішті басқаруға мүмкіндік беретін жалпақ беті бар электрондық құрылғы. Түшкіктер көбінесе ноутбуктерде кездеседі, ал үстелдік компьютерлерде тышқандар жиірек қолданылады. Трекпадтер кейде үстелдегі орынның шектеулі болуына байланысты үстелдік компьютерлерде де қолданылады. Трекпадтердің кішкентай өлшемді болу мүмкіндігіне байланысты оларды жеке цифрлық көмекшілерде (ЖДК) және кейбір портативті медиа плеерлерде де кездестіруге болады. Сымсыз түшкіктер де қосымша құрылғы ретінде қолжетімді.
A touchpad or trackpad is a type of pointing device. Its largest component is a tactile sensor: an electronic device with a flat surface, that detects the motion and position of a user's fingers, and translates them to 2D motion, to control a pointer in a graphical user interface on a computer screen. Touchpads are common on laptop computers, contrasted with desktop computers, where mice are more prevalent. Trackpads are sometimes used on desktops, where desk space is scarce. Because trackpads can be made small, they can be found on personal digital assistants (PDAs) and some portable media players. Wireless touchpads are also available, as detached accessories.
Жұмыс істеу және қызмет
Сенсорлық тақташалар бірнеше тәсілмен жұмыс істейді, оның ішінде сыйымдылықты сезіну немесе резистивті сенсорлық экран технологияларын қолданады. 2010 жылдары ең көп қолданылған технология саусақ тақташаға тиген кезде сыйымдылықтың өзгеруін анықтайды. Сыйымдылыққа негіделген сенсорлық тақташалар қарындаш ұшын немесе басқа ұқсас, жерге қосылмаған немесе тоқ өткізбейтін заттарды сезе алмайды. Жылтыратылған қолғаппен жабылған саусақтар да проблема тудыруы мүмкін, ал сыйымдылықты сенсорлық тақташалар медициналық құрылғыларды бағыттау үшін сирек қолданылады. Сенсорлық экрандар сияқты, сенсорлық тақташалар да абсолюттік орналасқан жерін анықтайды, бірақ олардың ажыратымдылығы олардың өлшемімен шектеледі. Көбінесе көрсеткіш құрылысы ретінде қолданылатын кезде, саусақтың жылжуы дисплейдегі курсордың дәлдеу, салыстырмалы қозғалысына айналады, бұл операциялық жүйеде тышқанды көтеріп, қайта қоюға ұқсас. Стандартты тышқанның сол және оң түймелеріне баламалы аппараттық түймелер кейде сенсорлық тақташаның жанына орналастырылады. Кейбір сенсорлық тақташалар мен оларға байланысты драйверлер тақташаны түртуді тышқанның басуы ретінде қабылдауы мүмкін, ал түртуден кейін үздіксіз қозғалыс ("жартылай басу") сүйреуді білдіреді. Сенсорлық тақташалар түймелердің функционалдығын тақташаның өзіне енгізу арқылы түрту және сүйреуге мүмкіндік береді. Таңдау үшін физикалық түймеге басудың орнына сенсорлық тақташаны басып тұру керек. Сүйреу үшін "жартылай басу" әдісін қолданудың орнына, пайдаланушы нысанға басып тұрып, қысымды босатпай сүйрейді және аяқтағаннан кейін жібереді. Драйверлер бірнеше саусақты қолдану арқылы тышқанның басқа түймелерін имитациялауға мүмкіндік береді (әдетте оң жақ батырма үшін екі саусақпен түрту). Егер сенсорлық тақташа физикалық емес, бағдарламалық түймелерге негізделген болса, оны кликпад деп атайды. Физикалық тұрғыдан бүкіл кликпад түйме болып табылады, ал логикалық тұрғыдан драйвер саусақтың орналасуына байланысты басуды сол немесе оң түймеге басу ретінде түсіндіреді. Кейбір сенсорлық тақташаларда "жеңіл нүктелер" болады, бұл тақташада тышқаннан басқа функцияларды орындау үшін пайдаланылатын жерлер. Мысалы, кейбір сенсорлық тақташаларда саусақты тақташаның жиегімен жылжыту прокрутка дөңгелегінің орнына қолданылады, прокрутка жолағын басқарады және фокусқа ие терезені тік немесе көлденең жылжиды. Көптеген сенсорлық тақташалар прокрутка үшін екі саусақпен сүйреуді қолданады. Сонымен қатар, кейбір сенсорлық тақташа драйверлері тап аймақтарын қолдайды, бұл тап функцияны орындайтын аймақтар, мысалы, медиа плеерді тоқтату немесе қосымшаны іске қосу. Бұл функциялардың барлығы сенсорлық тақташа драйверінің бағдарламалық жасақтамасында іске асырылады және оларды өшіруге болады.
Touchpads operate in several ways, including capacitive sensing or resistive touchscreen. The most common technology used in the 2010s senses the change of capacitance where a finger touches the pad. Capacitance based touchpads will not sense the tip of a pencil or other similar ungrounded or non conducting implements. Fingers insulated by a glove may also be problematic, and capacitive touchpads are rarely used as pointing devices for medical hardware. Like touchscreens, touchpads sense absolute position but their resolution is limited by their size. For common use as a pointer device, the dragging motion of a finger is translated into a finer, relative motion of the cursor on the output to the display on the operating system, analogous to the handling of a mouse that is lifted and put back on a surface. Hardware buttons equivalent to a standard mouse's left and right buttons are sometimes positioned adjacent to the touchpad. Some touchpads and associated device driver software may interpret tapping the pad as a mouse click, and a tap followed by a continuous pointing motion (a "click and a half") can indicate dragging. Tactile touchpads allow for clicking and dragging by incorporating button functionality into the surface of the touchpad itself. To select, one presses down on the touchpad instead of a physical button. To drag, instead of performing the "click and a half" technique, the user presses down while on the object, drags without releasing pressure, and lets go when done. Touchpad drivers can also allow the use of multiple fingers to emulate the other mouse buttons (commonly two finger tapping for right click). Touchpads are called clickpads if they rely on software buttons rather than physical buttons. Physically the whole clickpad formed a button, logically the driver interprets a click as a left or right button click depending on the placement of fingers. Some touchpads have "hotspots", locations on the touchpad used for functionality beyond a mouse. For example, on certain touchpads, moving the finger along an edge of the touch pad will act as a scroll wheel, controlling the scrollbar and scrolling the window that has the focus, vertically or horizontally. Many touchpads use two finger dragging for scrolling. Also, some touchpad drivers support tap zones, regions where a tap will execute a function, for example, pausing a media player or launching an application. All of these functions are implemented in the touchpad device driver software, and can be disabled.
Тарих
1982 жылы Apollo үстел компьютерлері пернетақтаның оң жағында сенсорлық тақтамен жабдықталды. Бір жыл өткен соң, 1983 жылы, алғашқы аккумулятормен жұмыс істейтін, қақпақшалы ноутбук – Gavilan SC сенсорлық тақтамен бірге шықты, ол пернетақтаның астында емес, үстінде орналасқан еді, бұл кейіннен қалыпты жағдайға айналды. 1989 жылы таныстырылған Psion компаниясының MC 200/400/600/WORD сериясы сенсорлық тақтаға ұқсас, бірақ графикалық планшетке жақынрақ жатқан жаңа көрсеткіш құрылғысымен келді, мұнда курсорды тақтадағы белгілі бір нүктеге басу арқылы орналастырды, оны сызу бағытында жылжытудың орнына. 1992 жылы Olivetti және Triumph Adler компаниялары сенсорлық тақталары бар ноутбуктерді ұсынды. Cirque 1994 жылы GlidePoint таңбасымен кеңінен қолжетімді алғашқы сенсорлық тақтаны енгізді. Apple 1994 жылы PowerBook 500 сериясында Cirque компаниясының GlidePoint технологиясын пайдаланып, қазіргі заманғы орналасқан сенсорлық тақталарды ұсынды; ол бұрынғы PowerBook модельдерінің трекболлын алмастырды. 2008 жылдан бастап Apple компаниясының MacBook және MacBook Pro жаңартуларында "Tactile Touchpad" дизайны қолданылды, онда батырма тақтаның бетіне енгізілген (сенсорлық тақта бетінің төменгі бөлігі басылатын батырма ретінде жұмыс істейді). GlidePoint көрсеткіш құрылғысын ерте пайдаланған тағы бір компания Sharp болды. Пайдаланушыларға көбінесе көрсеткіш таяқ, сенсорлық тақта немесе трекбол сатып алу опциясы ұсынылды. Құрылғылардың комбинациялары жиі кездесетін, бірақ сенсорлық тақталар мен трекболдар көбінесе бірге жинақталмады. 2000-жылдардың басынан бері сенсорлық тақталар ноутбуктердегі басым көрсеткіш құрылғысына айналды, өйткені осы және одан кейінгі кезеңде шығарылған көптеген тұтынушылық ноутбуктерде тек сенсорлық тақталар болды, көрсеткіш таяқты ығыстырып тастады.
By 1982, Apollo desktop computers were equipped with a touchpad on the right side of the keyboard. Introduced a year later, in 1983, the first battery powered clamshell laptop, the Gavilan SC included a touchpad, which was mounted above its keyboard, rather than below, which became the norm. Psion's MC 200/400/600/WORD Series, introduced in 1989, came with a new mouse replacing input device similar to a touchpad, although more closely resembling a graphics tablet, as the cursor was positioned by clicking on a specific point on the pad, instead of moving it in the direction of a stroke. Laptops with touchpads were launched by Olivetti and Triumph Adler in 1992. Cirque introduced the first widely available touchpad, branded as GlidePoint, in 1994. Apple introduced touchpads with modern placing in the PowerBook 500 series in 1994, using Cirque's GlidePoint technology, which Apple refers to as a "trackpad"; it replaced the trackball of previous PowerBook models. Since 2008, Apple's revisions of the MacBook and MacBook Pro incorporated a "Tactile Touchpad" design with a button integrated into the tracking surface (the lower part of the touchpad surface acts as a clickable button). Another early adopter of the GlidePoint pointing device was Sharp. Users were often presented with the option to purchase a pointing stick, touchpad, or trackball. Combinations of the devices were common, though touchpads and trackballs were rarely included together. Since the early 2000s, touchpads have become the dominant laptop pointing device as most consumer laptops produced during this period and beyond includes only touchpads, displacing the pointing stick.
Құралдарда пайдалану
Сенсорлық тақталар негізінен дербес портативті ноутбуктерде қолданылады және құрылғының жанында тегіс бетті қажет етпейді. Сенсорлық тақта пернетақтаға жақын орналасқан, ал дисплей экранында курсорды жылжыту үшін салыстырмалы түрде қысқа саусақ қозғалыстары қажет; бұл ыңғайлы болғанымен, пайдаланушының алақаны немесе білегі теру кезінде тышқан курсорын кездейсоқ жылжытуына мүмкіндік береді. Бүгінгі ноутбуктерде көп тиісті сенсорлық тақталар орнатылған, олар кейбір жағдайларда бір мезгілде бес саусақты сезе алады, бұл енгізу үшін қосымша мүмкіндіктер ұсынады, мысалы, екі саусақпен түрту арқылы контексттік мәзірді ашу, екі саусақпен сүйреп прокруллдау немесе жақындату/алыстату немесе бұру қозғалыстарын жасау. Физикалық түймелері бар сенсорлық тақталар қазір тек жоғары деңгейдегі бизнес/кәсіптік ноутбуктерде қолданылады. Бір өлшемді сенсорлық тақталар iPod Classic портативті музыка ойнатқыштарында мәзірді басқарудың негізгі интерфейсі болып табылады, сондай-ақ кейбір Wacom цифрлік планшеттерінде қосымша енгізу әдісі ретінде қолданылады, олар "клик дөңгелектері" деп аталады, себебі олар тек бір ось бойындағы қозғалысты сезінеді, ол дөңгелектей оралған. Creative Labs өзінің Zen желісіндегі MP3 ойнатқыштары үшін сенсорлық тақталарды пайдаланады, Zen Touch моделінен бастап. Microsoft Zune өнімдерінің екінші буыны (Zune 80/120 және Zune 4/8) Zune Pad үшін сенсорлық интерфейсті қолданады. Сенсорлық тақталар үстелдік компьютерлерде де сыртқы құрылғы ретінде бар, бірақ олар сирек кездеседі. Дегенмен, сенсорлық қабатты графикалық планшетке қосымша енгізу опциясы ретінде интеграциялауға болады. Сыртқы компьютерлік пернетақталар интеграцияланған сенсорлық тақталармен жабдықталуы мүмкін (әсіресе HTPC пайдалануға бағытталған пернетақталар), ал кейбір пернетақталарда аппараттық түймелердің орнына тек сенсорлық кіріс беті болуы мүмкін (таза бөлмелер үшін стандартты шешім). Оптикалық трекпадтар негізінен ультракөшкілді электрониканың құрамында қолданылады; кейбір қолға ұсталатын ноутбуктер мен алғашқы смартфондар оптикалық трекпадтармен жабдықталуы мүмкін.
Touchpads are primarily used in self contained portable laptop computers and do not require a flat surface near the machine. The touchpad is close to the keyboard, and relatively short finger movements are required to move the cursor across the display screen; while advantageous, this also makes it possible for a user's palm or wrist to move the mouse cursor accidentally while typing. Laptops today feature multitouch touchpads that can sense in some cases up to five fingers simultaneously, providing more options for input, such as the ability to bring up the context menu by tapping two fingers, dragging two fingers for scrolling, or gestures for zoom in/out or rotate. The touchpads with physical buttons now are only hi end business/professional laptops option. One dimensional touchpads are the primary control interface for menu navigation on iPod Classic portable music players and additional input method on some Wacom digitizer tablets, where they are referred to as "click wheels", since they only sense motion along one axis, which is wrapped around like a wheel. Creative Labs also uses a touchpad for their Zen line of MP3 players, beginning with the Zen Touch. The second generation Microsoft Zune product line (the Zune 80/120 and Zune 4/8) uses touch for the Zune Pad. Touchpads also exist for desktop computers as an external peripheral, albeit rarely seen. But touchpad layer can be integrated with graphics tablet as additional input option. External computer keyboards can be equipped with integrated touchpads (particularly keyboards oriented for HTPC use), and some keyboards can have only touch input surface instead of hardware buttons (a typical solution for clean rooms). Optical trackpads primary can be used as part of ultraportable electronics; some handheld laptops and early smartphones can be equipped with optical trackpads.
Жұмыс істеу теориясы
Сенсорлық тақталардың жұмыс істеуінің екі негізгі әдісі бар: матрицалық тәсіл және сыйымдылықтық шант әдісі. Матрицалық тәсілде өткізгіштердің сериясы екі қабаттағы параллель сызықтардың массивіне орналастырылады, олар оқшаулағышпен бөлінеді және торды құру үшін бір-бірімен тік бұрышта қиылысады. Жоғары жиілікті сигнал осы екі өлшемді тор массивіндегі жұптар арасында тізбектеп қолданылады. Ток түйіндер арасындағы сыйымдылыққа пропорционал. Виртуалды жер, мысалы саусақ, өткізгіш қабаттың қиылыстарының біріне тигенде, электр өрісінің бір бөлігі осы жер нүктесіне ауыстырылады, нәтижесінде сол жердегі көрінетін сыйымдылық өзгереді. Бұл әдіс 1994 жылғы сәуір айында Джордж Герфидеге патенттелді. Өндіруші Analog Devices-тің техникалық ескертуінде сипатталған сыйымдылықтық шант әдісі сенсордың қарама-қарсы жағында орналасқан хабар таратушы мен қабылдаушы арасындағы сыйымдылықтың өзгеруін сезеді. Хабар таратушы 200–300 кГц жиілікте тербелетін электр өрісін жасайды. Егер жер нүктесі, мысалы саусақ, хабар таратушы мен қабылдаушының арасында орналасса, кейбір өріс сызықтары ауытқиды, нәтижесінде көрінетін сыйымдылық төмендейді. Blackberry смартфондарындағы тачпадтар оптикалық компьютер тышқаны сияқты оптикалық принципте жұмыс істейді.
There are two principal means by which touchpads work: the matrix approach and the capacitive shunt method. In the matrix approach, a series of conductors are arranged in an array of parallel lines in two layers, separated by an insulator and crossing each other at right angles to form a grid. A high frequency signal is applied sequentially between pairs in this two dimensional grid array. The current that passes between the nodes is proportional to the capacitance. When a virtual ground, such as a finger, is placed over one of the intersections between the conductive layer some of the electrical field is shunted to this ground point, resulting in a change in the apparent capacitance at that location. This method received awarded to George Gerpheide in April 1994. The capacitive shunt method, described in an application note by manufacturer Analog Devices, senses the change in capacitance between a transmitter and receiver that are on opposite sides of the sensor. The transmitter creates an electric field which oscillates at 200–300 kHz. If a ground point, such as the finger, is placed between the transmitter and receiver, some of the field lines are shunted away, decreasing the apparent capacitance. Trackpads such as those found in some Blackberry smartphones work optically, like an optical computer mouse.