Денеге кигізетін компьютерлер

Кіріспе

Денеге кигізілетін кішкентай есептеу құрылғысы

Айнала киетін компьютер, сондай-ақ денеге тағылатын компьютер деп те аталады, ол – денеге кигізілетін есептеу құрылғысы. "Айнала киетін компьютер" анықтамасы тар немесе кең болуы мүмкін, смартфондарға, тіпті қарапайым қол сағаттарына дейін жетеді. Айнала киетін құрылғылар жалпы қолдануға арналған болуы мүмкін, онда олар мобильді есептеудің ерекше кішкентай мысалы болып табылады. Балама ретінде, олар фитнес-трекерлер сияқты арнайы мақсаттарға арналған болуы мүмкін. Оларда акселерометрлер, жүрек соғу жиілігін бақылайтын құрылғылар немесе, одан да жетілдірілгендерінде, электрокардиограмма (ЭКГ) және қандағы оттегі қанықтығын (SpO2) бақылайтын құрылғылар сияқты арнайы сенсорлар болуы мүмкін. Айнала киетін компьютерлер анықтамасына Google Glass сияқты жаңа пайдаланушы интерфейстері де кіреді, ол – жаттығулармен басқарылатын, басқа орнатылатын оптикалық дисплей. Арнайы айнала киетін құрылғылар PDA мен ұялы телефондардың смартфонға бірігуі сияқты, жалпы біріктірілген құрылғыларға айналуы мүмкін. Айнала киетін бұйымдар әдетте білекке (мысалы, фитнес-трекерлер), мойынға (алқа сияқты), қолға немесе аяққа (жаттығу кезінде смартфондар), немесе басқа (көздік немесе шлем ретінде) кигізіледі, бірақ кейбіреулері басқа жерлерде де орналастырылған (мысалы, саусаққа немесе аяқ киімге). Қалтада немесе сөмкеде тасымалданатын құрылғылар – мысалы, смартфондар және олардан бұрынғы қалталық калькуляторлар мен PDA-лар – «кигізілген» деп есептелуі мүмкін немесе есептелмеуі мүмкін. Айнала киетін компьютерлерде басқа мобильді есептеулерге тән әртүрлі техникалық мәселелер бар, мысалы батареялар, жылуды тарату, бағдарламалық архитектура, сымсыз және жеке желілер, деректерді басқару. Көптеген айнала киетін компьютерлер үнемі белсенді, мысалы, деректерді үнемі өңдеу немесе жазу.

Тарих

Киілетін және компьютердің әртүрлі анықтамаларына байланысты, алғашқы киілетін компьютер – мойынға асылған алғашқы санау тақтасы (абакус), 16 ғасырдағы санау тақтасы сақинасы, Англия королевасы Елизавета I-ге тиесілі қол сағаты мен "саусақ сағаты", тіпті 1960 және 1970 жылдары Торп пен Шаннонның рулеткада алдау үшін аяқ киімдеріне жасырған уақыт өлшеу құрылғылары да болуы мүмкін. Дегенмен, жалпы мақсаттағы компьютер – жай ғана уақытты өлшеу немесе есептеу құралы емес, оның орнына, кез келген күрделі алгоритмдерді, интерфейсті және деректерді басқаруды пайдаланушы бағдарламалай алатын құрылғы. Осы анықтама бойынша, киілетін компьютерді Стив Манн 1970 жылдардың соңында ойлап тапты: Киілетін бұйымдардың дамуы дискретті электроникадан гибридтік дизайнға, содан кейін толық интеграцияланған дизайнға қарай бірнеше кезеңнен өтті, онда бір процессорлық чип, батарея және интерфейстік элементтердің бірнеше бөлігінен тұратын толық құрылғы жасалды.

1500-жылдар

Англия королевасы Елизавета I 1571 жылы Роберт Дадлиден Жаңа жыл сыйлығы ретінде сағат алды; оны білезікке емес, қолына таққан болуы мүмкін. Ол сондай-ақ, саусағын шақыратын дабылмен жабдықталған сақинаға орнатылған «саусақ сағатынан» да ие болған.

16 ғасыр

Цинь әулеті кезінде толыққанды жұмыс істейтін, киген кезде қолданылатын сақина түріндегі есептегіш пайда болды.

1960 жылдар

1961 жылы математиктер Эдвард О. Торп және Клод Шеннон рулетка ойынында жеңіске жетуге көмектесетін компьютерлік уақыт өлшегіш құрылғылар жасады. Бір таймер аяқ киімге, екіншісі темекі қаптамасына жасырылды. Осы құрылғының әртүрлі нұсқалары 1960 және 1970 жылдары құрастырылды. Торп өзін алғашқы "денеге кигізілетін компьютердің" ойлап тапқышы деп есептейді. Бірақ бұл денеге кигізілетін компьютер емес, себебі оны қолданыс барысында басқа мақсатқа пайдалануға болмады; шын мәнінде, бұл белгілі бір міндетке арналған аппараттық құралдың мысалы еді. Бұл жұмыс 1966 жылы Торптың "Дилерді жең" (жаңартылған басылым) кітабында алғаш рет жарияланғанға дейін құпия сақталды.

1970 жылдар

Қалта калькуляторлары 1970 жылы Жапонияда басталып, жаппай өндіріске шығарылды. 1970-ші жылдардың соңында бағдарламаланатын калькуляторлар пайда болды, олар белгілі бір деңгейде көп мақсатты компьютерлер еді. Hewlett Packard компаниясы 1977 жылы HP 01 алгебралық калькулятор сағатын шығарды. 1977 жылы C.C. Collins ұсынған, көзі көрмейтіндерге арналған камералы тактильді жилет суреттерді жилеттегі 1024 нүктелі, он дюймдік шаршы тактильді торға түрлендірді.

1980 жылдар

1980 жылдары көбірек жалпы мақсаттағы киілетін компьютерлер пайда бола бастады. 1981 жылы Стив Манн 6502 негізіндегі, рюкзакқа орнатылатын, мәтін, графика, мультимедиа мүмкіндіктерімен қатар бейне мүмкіндіктері (камералар және басқа фотожүйелер) бар мультимедиалық компьютерді жобалап және құрастырды. Манн киілетін құрылғылар саласындағы алғашқы және белсенді зерттеуші болды, әсіресе 1994 жылы жасаған киілетін сымсыз веб-камерасы, өмірді тіркеудің алғашқы мысалы ретінде танымал. 1984 жылы Seiko Epson RC 20 Wrist компьютерін шығарды. Бұл компьютерлік чиппен жұмыс істейтін алғашқы смарт-сағат болды. 1989 жылы Reflection Technology Private Eye басқа орнатылатын дисплейін сатты, ол дірілдейтін айнаны пайдалана отырып, көру өрісіндегі LED-тердің тік массивін сканерлейді. Бұл дисплей хобби және зерттеу мақсатындағы бірнеше құрылғылардың пайда болуына себеп болды, оның ішінде Джеральд "Чип" Магуайрдың IBM/Колумбия университетінің студенттік электрондық жазба кітабы, Дуг Платтың Hip PC және 1991 жылғы Карнеги Меллон университетінің VuMan 1. Студенттік электрондық жазба кітабы Private Eye, Toshiba дискі жоқ AIX ноутбуктерінен (прототиптер), стилустық енгізу жүйесінен және виртуалды пернетақтадан тұрды. Ол барлық стандартты TCP/IP негізделген қызметтерді, соның ішінде NFS орнатылған файлдық жүйелер мен X11-ді қамтамасыз ету үшін тікелей реттілікпен таралатын спектрлі радио байланыстарын пайдаланды, олардың барлығы Эндрю жобасы аясында жұмыс істеді. Hip PC құрамына белбеуге бекітілген және аккордтық пернетақта ретінде пайдаланылатын Agenda ладоньдық компьютері және 1,44 мегабайтты дискеталық жетек кірді. Кейінгі нұсқаларында Park Engineering компаниясынан қосымша жабдықтар енгізілді. Жүйе 1991 жылдың 16 сәуірінде "The Lap and Palmtop Expo" көрмесінде таныстырылды. VuMan 1 Карнеги Меллонның Инженерлік дизайн зерттеу орталығындағы жазғы семестрлік курстың бөлігі ретінде әзірленді және үй жобаларын қарауға арналған. Енгізу белбеуге орнатылған үш түймелі құрылғы арқылы, шығару Reflection Tech-тың Private Eye арқылы жүзеге асырылды. Процессор 8 МГц 80188 процессорымен және 0,5 МБ ROM-мен жабдықталған.

1990 жылдар

1990 жылдары PDA кеңінен қолданыла бастады, ал 1999 жылы Жапонияда ұялы телефондармен біріктіріліп, алғашқы жаппай нарықтағы смартфон шығарылды. 1993 жылы Private Eye Дуг Платт жүйесіне негізделген, Park Enterprises жиынтығынан, Девон Шон Маккалоудан қарыз алынған Private Eye дисплейінен және Handykey жасаған Twiddler аккордтық пернетақтасынан жасалған Тэд Старнердің киілетін құрылғысында қолданылды. Көптеген қайталаулардан кейін бұл жүйе MIT "Tin Lizzy" киілетін компьютер дизайнына айналды, ал Старнер MIT-тің киілетін есептеу жобасының негізін қалаушылардың бірі болды. 1993 жылы Колумбия университетінің KARMA (Құрастыруға көмек көрсету үшін білімге негізделген кеңейтілген шындық) деп аталатын кеңейтілген шындық жүйесі пайда болды. Пайдаланушылар Private Eye дисплейін бір көзіне киіп, екі көзі ашық болған кезде нақты әлемді көру әсерін сезінетін. KARMA жөндеуге жататын заттардың үстіне сым схемалары мен техникалық нұсқауларды жабатын. Мысалы, лазерлік принтердің үстіне орнатылған графикалық сымдар қағазды қалай ауыстыру керектігін түсіндіретін. Жүйе физикалық әлемдегі заттардың орналасуын анықтау үшін оларға қосылған сенсорларды қолданды, ал жүйе тұтас түрде үстел компьютеріне қосылып жұмыс істеді. 1994 жылы Торонто университетінің Эдгар Матиас пен Майк Руиччи "білезік компьютерін" ұсынды. Олардың жүйесі жаңадан пайда болған бас дисплейі және аккордты пернетақтаға балама тәсіл ұсынды. Жүйе модификацияланған HP 95LX тұтқалы компьютері мен Half QWERTY бір қолды пернетақтадан құралды. Пернетақта мен дисплей модульдері оператордың білегіне бекітілгендіктен, мәтінді енгізу үшін білегілерді жақындастырып, теруге болады. IBM зерттеушілері осы технологияны жартылай пернетақталы "белдік компьютер" жасау үшін пайдаланды. Сондай-ақ 1994 жылы Мик Ламминг пен Майк Флинн Xerox EuroPARC-те Forget Me Not-ты көрсетті, бұл адамдармен және құрылғылармен өзара әрекеттесуді тіркеп, осы ақпаратты кейінірек сұрау үшін деректер базасында сақтайтын киілетін құрылғы. Ол бөлмелердегі сымсыз хабар таратушылар арқылы және сол жердегі жабдықтармен байланысып, кімнің бар екенін, кіммен телефон арқылы сөйлесіп жатқанын және бөлмеде қандай заттар бар екенін есте сақтап, "Мен Маркпен телефонмен сөйлесіп отырғанда менің кеңсеме кім келді?" сияқты сұрақтарға жауап беруге мүмкіндік берді. Торонтодағы жүйе сияқты, Forget Me Not та бас дисплейіне негізделген жоқ. 1994 жылы DARPA киілетін және тасымалданатын компьютерлерге модульдік, гумиондық тәсілді әзірлеу үшін Smart Modules Program бағдарламасын бастады. Бұл бағдарламаның мақсаты компьютерлер, радио, навигациялық жүйелер және әскери және коммерциялық қолданысқа ие компьютерлік интерфейстерді қоса алғанда, әртүрлі өнімдерді жасау болды. 1996 жылдың шілдесінде DARPA "Wearables in 2005" семинарын өткізді, онда өнеркәсіптік, университет және әскери сарапшыларды жеке адамға есептеу технологиясын жеткізудің ортақ тақырыбы бойынша жұмыс істеуге жинады. 1996 жылдың тамызында Боинг компаниясы киілетін компьютерлерге арналған жаңа академиялық конференция құру жоспарларын бекіту үшін жалғастыру конференциясын өткізді. 1997 жылдың қазан айында Карнеги-Меллон университеті, МТИ және Джорджия Техникасы Массачусетс штатының Кембридж қаласында IEEE International Symposium on Wearables Computers (ISWC) халықаралық симпозиумын ұйымдастырды. Симпозиум толық академиялық конференция болды, онда сенсорлар мен жаңа аппараттық құралдардан бастап киілетін компьютерлерге арналған жаңа қолданбаларға дейін жарияланған материалдар мен баяндамалар болды, және шараға 382 адам тіркелді. 1998 жылы Микроэлектроника және Компьютерлік Технология Корпорациясы АҚШ-тағы өнеркәсіптік компаниялар үшін киілетін компьютерлерді жылдам дамытуға арналған Wearable Electronics консорциумдық бағдарламасын құрды. Бағдарламаның алдындағы MCC Heterogeneous Component Integration Study зерттеуі, микроэлектромеханикалық жүйелерді (MEMS) басқа жүйелік компоненттермен біріктіруді жалғастыратын технологиялық, инфрақұрылымдық және бизнес-міндеттерді зерттеді. 1998 жылы Стив Манн әлемдегі алғашқы ақылды сағатты ойлап тауып, жасады. Ол 2000 жылы Linux Journal журналының мұқабасында жарияланды және ISSCC 2000 көрмесінде көрсетілді.

In the 1990s PDAs became widely used, and in 1999 were combined with mobile phones in Japan to produce the first mass market smartphone. In 1993, the Private Eye was used in Thad Starner's wearable, based on Doug Platt's system and built from a kit from Park Enterprises, a Private Eye display on loan from Devon Sean McCullough, and the Twiddler chording keyboard made by Handykey. Many iterations later this system became the MIT "Tin Lizzy" wearable computer design, and Starner went on to become one of the founders of MIT's wearable computing project. 1993 also saw Columbia University's augmented reality system known as KARMA (Knowledge based Augmented Reality for Maintenance Assistance). Users would wear a Private Eye display over one eye, giving an overlay effect when the real world was viewed with both eyes open. KARMA would overlay wireframe schematics and maintenance instructions on top of whatever was being repaired. For example, graphical wireframes on top of a laser printer would explain how to change the paper tray. The system used sensors attached to objects in the physical world to determine their locations, and the entire system ran tethered from a desktop computer. In 1994, Edgar Matias and Mike Ruicci of the University of Toronto, debuted a "wrist computer." Their system presented an alternative approach to the emerging head up display plus chord keyboard wearable. The system was built from a modified HP 95LX palmtop computer and a Half QWERTY one handed keyboard. With the keyboard and display modules strapped to the operator's forearms, text could be entered by bringing the wrists together and typing. The same technology was used by IBM researchers to create the half keyboard "belt computer. Also in 1994, Mik Lamming and Mike Flynn at Xerox EuroPARC demonstrated the Forget Me Not, a wearable device that would record interactions with people and devices and store this information in a database for later query. It interacted via wireless transmitters in rooms and with equipment in the area to remember who was there, who was being talked to on the telephone, and what objects were in the room, allowing queries like "Who came by my office while I was on the phone to Mark?". As with the Toronto system, Forget Me Not was not based on a head mounted display. Also in 1994, DARPA started the Smart Modules Program to develop a modular, humionic approach to wearable and carryable computers, with the goal of producing a variety of products including computers, radios, navigation systems and human computer interfaces that have both military and commercial use. In July 1996, DARPA went on to host the "Wearables in 2005" workshop, bringing together industrial, university, and military visionaries to work on the common theme of delivering computing to the individual. A follow up conference was hosted by Boeing in August 1996, where plans were finalized to create a new academic conference on wearable computing. In October 1997, Carnegie Mellon University, MIT, and Georgia Tech co hosted the IEEE International Symposium on Wearables Computers (ISWC) in Cambridge, Massachusetts. The symposium was a full academic conference with published proceedings and papers ranging from sensors and new hardware to new applications for wearable computers, with 382 people registered for the event. In 1998, the Microelectronic and Computer Technology Corporation created the Wearable Electronics consortial program for industrial companies in the U. S. to rapidly develop wearable computers. The program preceded the MCC Heterogeneous Component Integration Study, an investigation of the technology, infrastructure, and business challenges surrounding the continued development and integration of micro electro mechanical systems (MEMS) with other system components. In 1998, Steve Mann invented and built the world's first smartwatch. It was featured on the cover of Linux Journal in 2000, and demonstrated at ISSCC 2000.

2000 жылдар

Доктор Брюс Х. Томас және доктор Уэйн Пикарски кеңейтілген шындықты қолдау үшін Tinmith киілетін компьютер жүйесін әзірледі. Бұл жұмыс алғаш рет 2000 жылы ISWC конференциясында халықаралық деңгейде жарияланды. Бұл жұмыс Оңтүстік Австралия университетінің Киілетін Компьютерлік Зертханасында жүргізілді. 2002 жылы Кевин Уорвиктің Project Cyborg жобасының аясында Уорвиктің әйелі Ирена, имплантацияланған электродтар арқылы Уорвиктің жүйке жүйесімен электрондық түрде байланысты алқа киді. Алқаның түсі Уорвиктің жүйке жүйесінен келетін сигналдарға байланысты қызыл және көк түстерге ауысып отырды. 2002 жылы Xybernaut Xybernaut Poma Wearable PC, немесе қысқаша Poma деп аталатын киілетін компьютерді шығарды. Poma – Жеке Медиа Құрылғы деген мағынаны білдіреді. Жоба бірнеше себеппен сәтсіз аяқталды, бірақ басты себептері – жабдықтың қымбаттылығы мен ауыр болуы. Пайдаланушы басқа орнатылатын оптикалық құрылғыны, киімге бекітілетін процессорды және қолға ілінетін шағын пернетақта қолданды. GoPro компаниясы алғашқы өнімін – GoPro HERO 35mm камерасын шығарды, ол киілетін камералардың сәтті франшизасын бастады. Камераларды басқа немесе білезікке киюге болады, олар соққыға және суға төзімді. GoPro камераларын көптеген спортшылар мен экстремалды спорт түрлерінің жанкүйерлері пайдаланады, бұл тенденция 2010 жылдардың басында айқын байқалды. 2000 жылдардың соңында түрлі қытай компаниялары сағат түрінде ұялы телефондар шығара бастады, олардың кейінгі ұрпақтары 2013 жылы i5 және i6 – 1,8 дюймдік дисплейі бар GSM телефондары, сондай-ақ ZGPAX s5 Android сағат телефоны болды.

2010 жылдар

IEEE, IETF және бірнеше өнеркәсіптік топтар (мысалы, Bluetooth) стандарттау WPAN (сызды жеке аймақтық желі) аясында әртүрлі интерфейстерге мүмкіндік берді. Бұл WBAN (Сымсыз дене аймағы желісі) интерфейс және желілік дизайнның жаңа жіктелуін ұсынуға әкелді. 2010 жылдың қыркүйегінде шыққан 6-шы буын iPod Nano-да оны тоқымалы қол сағаты компьютеріне айналдыруға арналған білезікпен қосатын құрылғы бар. Киілетін есептеу техникасының дамуы оңалту инженериясын, амбулаториялық араласу емдеуін, өмірді сақтайтын жүйелерді және қорғанысқа арналған киілетін жүйелерді қамтыды. Sony компаниясы Android телефонымен жұптастырылатын Sony SmartWatch деп аталатын қол сағатын шығарды. Жұптастырылғаннан кейін ол қосымша қашықтан көрсету және хабарламалар құралына айналады. Fitbit бірнеше киілетін фитнес-трекерлерді және Android және iOS-пен үйлесімді толыққанды ақылды сағат – Fitbit Surge-ді шығарды. 2012 жылдың 11 сәуірінде Pebble өзінің алғашқы ақылды сағаты үшін 100 000 доллар жинау мақсатымен Kickstarter науқанын бастады. Науқан 18 мамырда 10 266 844 доллармен аяқталды, бұл қаржыландыру мақсатынан 100 еседен астам. Pebble, соның ішінде Pebble Time және Pebble Round ақылды сағаттарының бірнеше модельдерін шығарды. Google Glass 2013 жылы пайдаланушылардың сынақ тобына өзінің оптикалық басқа орнатылатын дисплейін (OHMD) ұсынды, ал 2014 жылдың 15 мамырында ол көпшілікке қолжетімді болды. Google-дың мақсаты – кең таралған, қолжетімді компьютерді жасау, ол смартфон сияқты ақпаратты қолсыз форматта көрсетеді және табиғи тілдегі дауыстық командалар арқылы интернетпен өзара әрекеттеседі. Google Glass жеке өмірге қатысты және қауіпсіздік туралы алаңдаушылықтарға байланысты сынға ұшырады. 2015 жылдың 15 қаңтарында Google Google Glass прототипін өндіруді тоқтататынын, бірақ өнімді дамытуды жалғастыратынын хабарлады. Google-дың мәлімдемесіне сәйкес, Project Glass жобасы Google X-тің, жобаның тәжірибелік кезеңінен «бітіруге» дайын болды. Thync, 2014 жылы шыққан гарнитура, миды жұмсақ электр импульстарымен стимуляциялайды, бұл киюшіге телефон қосымшасына енгізілген мәліметтерге байланысты күшті немесе тыныш сезінуге мүмкіндік береді. Құрылғы құйрыққа және мойынның артқы жағына жабысқақ таспамен бекітіледі. 2014 жылы Macrotellect екі портативті ми толқынын (ЭЭГ) сезу құрылғысын – BrainLink Pro және BrainLink Lite іске қосты, бұл құрылғылар отбасылар мен медитациямен айналысатын адамдарға Apple және Android App Store-дағы 20-дан астам ми жаттығуларын жетілдіруге арналған қосымшалар арқылы психикалық жағдайды жақсартуға және стрессті жеңілдетуге мүмкіндік береді. 2015 жылдың қаңтарында Intel өзінің Intel Quark платформасына негізделген киілетін қосымшаларға арналған субминиматуралық Intel Curie-ді жариялады. Батырмадай кішкентай, ол алты осьті акселерометр, DSP сенсорлық хаб, Bluetooth LE модулі және батареяны зарядтау контроллерімен жабдықталған. Ол жылдың екінші жартысында жеткізілімге жоспарланған. 2015 жылдың 24 сәуірінде Apple өзінің ақылды сағатын – Apple Watch-ты ұсынды. Apple Watch сенсорлық экранмен, көптеген қосымшалармен және жүрек соғуының сенсорымен жабдықталған. Кейіннен Apple Watch әлемдегі ең танымал қол сағатына айналды. Кейбір жетілдірілген VR гарнитуралары пайдаланушыға еркін қозғалуға мүмкіндік беру үшін үстел өлшемді компьютерді рюкзак ретінде киюді қажет етеді.

Standardization with IEEE, IETF, and several industry groups (e. g. Bluetooth) lead to more various interfacing under the WPAN (wireless personal area network). It also led the WBAN (Wireless body area network) to offer new classification of designs for interfacing and networking. The 6th generation iPod Nano, released in September 2010, has a wristband attachment available to convert it into a wearable wristwatch computer. The development of wearable computing spread to encompass rehabilitation engineering, ambulatory intervention treatment, life guard systems, and defense wearable systems. Sony produced a wristwatch called Sony SmartWatch that must be paired with an Android phone. Once paired, it becomes an additional remote display and notification tool. Fitbit released several wearable fitness trackers and the Fitbit Surge, a full smartwatch that is compatible with Android and iOS. On 11 April 2012, Pebble launched a Kickstarter campaign to raise $100,000 for their initial smartwatch model. The campaign ended on 18 May with $10,266,844, over 100 times the fundraising target. Pebble released several smartwatches, including the Pebble Time and the Pebble Round. Google Glass launched their optical head mounted display (OHMD) to a test group of users in 2013, before it became available to the public on 15 May 2014. Google's mission was to produce a mass market ubiquitous computer that displays information in a smartphone like hands free format that can interact with the Internet via natural language voice commands. Google Glass received criticism over privacy and safety concerns. On 15 January 2015, Google announced that it would stop producing the Google Glass prototype but would continue to develop the product. According to Google, Project Glass was ready to "graduate" from Google X, the experimental phase of the project. Thync, a headset launched in 2014, is a wearable that stimulates the brain with mild electrical pulses, causing the wearer to feel energized or calm based on input into a phone app. The device is attached to the temple and to the back of the neck with an adhesive strip. Macrotellect launched two portable brainwave (EEG) sensing devices, BrainLink Pro and BrainLink Lite in 2014, which allows families and meditation students to enhance the mental fitness and stress relief with 20+ brain fitness enhancement Apps on Apple and Android App Stores. In January 2015, Intel announced the sub miniature Intel Curie for wearable applications, based on its Intel Quark platform. As small as a button, it features a six axis accelerometer, a DSP sensor hub, a Bluetooth LE unit, and a battery charge controller. It was scheduled to ship in the second half of the year. On 24 April 2015, Apple released their take on the smartwatch, known as the Apple Watch. The Apple Watch features a touchscreen, many applications, and a heart rate sensor. The Apple Watch would later become the most popular wristwatch in the world. Some advanced VR headsets require the user to wear a desktop sized computer as a backpack to enable them to move around freely.

2020 жылдар

2023 жылдың 5 маусымында Apple компаниясы Vision Pro атты, экраны алдыңғы жағында орналасқан және киюшінің бетін көруге мүмкіндік беретін, ішінде компьютері бар AR гарнитурасын таныстырды.

Коммерциялық мақсатта пайдалану

Xybernaut, CDI және ViA, Inc. сияқты компаниялардың бастамасымен жалпы мақсаттағы киілетін компьютерлерді коммерцияландыру әзірге шектеулі сәттілікке ие болды. Акциялары биржада саудаланатын Xybernaut компаниясы киілетін компьютерлерді кеңінен қолдану үшін IBM және Sony сияқты компаниялармен одақтасуға тырысты, тіпті олардың құрылғыларын The X Files сияқты телешоуларда көрсетуге қол жеткізді. Бірақ 2005 жылы олардың акциялары тізімнен шығарылып, компания қаржылық тәртіпсіздіктер мен федералдық тергеулерге байланысты 11-тарау бойынша банкроттықтан қорғануға өтініш берді. Xybernaut 2007 жылдың қаңтар айында банкроттықтан шықты. ViA, Inc. 2001 жылы банкротқа ұшырап, кейін жұмысын тоқтатты. 1998 жылы Seiko Ruputer атты компьютерді (қол сағатының үлкен нұсқасы) саудаға шығарды, бірақ ол көп сұранысқа ие болмады. 2001 жылы IBM Linux жүйесінде жұмыс істейтін қол сағаты компьютердің екі прототипін жасап, көрсетті. Олар туралы соңғы хабарлама 2004 жылы жарияланды, онда құрылғының бағасы шамамен 250 доллар болатыны айтылды, бірақ әлі де әзірлену үстінде екені хабарланды. 2002 жылы Fossil, Inc. Palm OS жүйесінде жұмыс істейтін Fossil Wrist PDA құрылғысын жариялады. Оның шығарылу күні 2003 жылдың жазына белгіленген, бірақ бірнеше рет кейінге жылдырылып, ақыры 2005 жылдың 5 қаңтарында қолжетімді болды. Timex Datalink – бұл тағы бір практикалық киілетін компьютердің мысалы. Hitachi 2002 жылы Poma деп аталатын киілетін компьютерді шығарды. Eurotech ZYPAD құрылғысын ұсынады, ол GPS, Wi-Fi және Bluetooth байланысы бар, сонымен қатар түрлі арнайы қолданбаларды іске қоса алатын, білезікке тағылатын сенсорлық экранды компьютер. 2013 жылы МТИ-де дене температурасын бақылауға арналған, білезікке тағылатын компьютерлік құрылғы жасалды. Panasonic Computer Solutions Company компаниясының өнімі сәтсіздікке ұшырағандықтан, нарықтағы қабылданудың нашарлығын көрсетті. Panasonic 1996 жылдан бері Toughbook желісімен мобильді есептеу техникасына маманданған және портативті, киілетін есептеу өнімдері саласында кең ауқымды зерттеулер жүргізіп келеді. 2002 жылы Panasonic қолға ұсталатын немесе қолға тағылатын сенсорлық экранмен біріктірілген, кірпіш тәрізді киілетін компьютерді ұсынды. "Brick" компьютері – CF 07 Toughbook, екі батареясы бар, экран базалық модельдегідей батареяларды пайдаланады, 800 x 600 ажыратымдылығы бар, GPS және WWAN мүмкіндігі бар. Кеңейту үшін бір M PCI және бір PCMCIA ұясы бар. Онда 600 МГц жиілікті Pentium 3 процессоры орнатылған, ол салқындау үшін 300 МГц-ке дейін төмендетілген (желдеткіші болмағандықтан). Micro DIM жадысын жаңартуға болады. Экранды басқа компьютерлермен сымсыз байланыс арқылы пайдалануға болады. Кірпіш экранмен сымсыз байланыс жасайды, сонымен қатар интернетке немесе басқа желілерге сымсыз байланыс арқылы қол жеткізеді. 2005 жылы киілетін кірпіш құрылғысы тыныш түрде нарықтан алынып тасталды, ал экран қолға тағылатын, жұқа клиенттік сенсорлық экранға айналды. Google Google Glass деп аталатын, басына орнатылатын және "көтерілген шындық" технологиясын қолданатын құрылғыны жасап жатқанын хабарлады. Оның алғашқы нұсқасы 2013 жылдың сәуірінен 2015 жылдың қаңтарына дейін АҚШ тұрғындарына қолжетімді болды. Explorer бағдарламасы арқылы құрылғыны сату тоқтатылғанмен, Google технологияны дамытуды жалғастыруды жоспарлап отыр. LG және iriver жүрек соғуы мен басқа да биометриялық көрсеткіштерді өлшейтін, сонымен қатар түрлі белсенділік көрсеткіштерін көрсететін құлаққаптар шығарады. Коммерцияландыруға жақсы жауап – бұл белгілі бір мақсаттарға арналған құрылғыларды жасау, емес, көп мақсатты құрылғыларды жасау. Мысалы, WSS1000. WSS1000 – инвентаризациялау қызметкерлерінің жұмысын жеңілдету және тиімді ету үшін жасалған киілетін компьютер. Бұл құрылғы жұмысшыларға тауарлардың штрих-кодтарын сканерлеуге және дереу компанияның жүйесіне ақпаратты енгізуге мүмкіндік береді. Бұл жазбаларды алып жүру қажеттігін жойды, қолмен жазылған жазбалардан туындаған қателіктер мен шатасуды болдырмады, сонымен қатар жұмысшылар екі қолы бос болғанда жұмыс істеуге мүмкіндік берді; бұл жүйе дәлдікті де, тиімділікті де арттырады. Көптеген адамдар киілетін технологияны жаңа үрдіс деп санайды; алайда компаниялар ондаған жылдар бойы киілетін технологияларды жасауға немесе жобалауға тырысып келеді. Соңғы уақытта назарды пайдаланушының өмірін жақсартуға бағытталған жаңа технология түрлеріне аударды.

The commercialization of general purpose wearable computers, as led by companies such as Xybernaut, CDI and ViA, Inc. has thus far been met with limited success. Publicly traded Xybernaut tried forging alliances with companies such as IBM and Sony in order to make wearable computing widely available, and managed to get their equipment seen on such shows as The X Files, but in 2005 their stock was delisted and the company filed for Chapter 11 bankruptcy protection amid financial scandal and federal investigation. Xybernaut emerged from bankruptcy protection in January, 2007. ViA, Inc. filed for bankruptcy in 2001 and subsequently ceased operations. In 1998, Seiko marketed the Ruputer, a computer in a (fairly large) wristwatch, to mediocre returns. In 2001, IBM developed and publicly displayed two prototypes for a wristwatch computer running Linux. The last message about them dates to 2004, saying the device would cost about $250, but it is still under development. In 2002, Fossil, Inc. announced the Fossil Wrist PDA, which ran the Palm OS. Its release date was set for summer of 2003, but was delayed several times and was finally made available on 5 January 2005. Timex Datalink is another example of a practical wearable computer. Hitachi launched a wearable computer called Poma in 2002. Eurotech offers the ZYPAD, a wrist wearable touch screen computer with GPS, Wi Fi and Bluetooth connectivity and which can run a number of custom applications. In 2013, a wearable computing device on the wrist to control body temperature was developed at MIT. Evidence of weak market acceptance was demonstrated when Panasonic Computer Solutions Company's product failed. Panasonic has specialized in mobile computing with their Toughbook line since 1996 and has extensive market research into the field of portable, wearable computing products. In 2002, Panasonic introduced a wearable brick computer coupled with a handheld or a touchscreen worn on the arm. The "Brick" Computer is the CF 07 Toughbook, dual batteries, screen used same batteries as the base, 800 x 600 resolution, optional GPS and WWAN. Has one M PCI slot and one PCMCIA slot for expansion. CPU used is a 600 MHz Pentium 3 factory under clocked to 300 MHz so it can stay cool passively as it has no fan. Micro DIM RAM is upgradeable. The screen can be used wirelessly on other computers. The brick would communicate wirelessly to the screen, and concurrently the brick would communicate wirelessly out to the internet or other networks. The wearable brick was quietly pulled from the market in 2005, while the screen evolved to a thin client touchscreen used with a handstrap. Google has announced that it has been working on a head mounted display based wearable "augmented reality" device called Google Glass. An early version of the device was available to the US public from April 2013 until January 2015. Despite ending sales of the device through their Explorer Program, Google has stated that they plan to continue developing the technology. LG and iriver produce earbud wearables measuring heart rate and other biometrics, as well as various activity metrics. Greater response to commercialization has been found in creating devices with designated purposes rather than all purpose. One example is the WSS1000. The WSS1000 is a wearable computer designed to make the work of inventory employees easier and more efficient. The device allows workers to scan the barcode of items and immediately enter the information into the company system. This removed the need for carrying a clipboard, removed error and confusion from hand written notes, and allowed workers the freedom of both hands while working; the system improves accuracy as well as efficiency. A number of people think wearable technology as a new trend; however, companies have been trying to develop or design wearable technologies for decades. The spotlight has more recently been focused on new types of technology which are more focused on improving efficiency in the wearer's life.

Киілетін компьютерлердегі қиындықтар

Киілетін технология көптеген қиындықтармен бірге келеді, мысалы, деректердің қауіпсіздігі, сенімсіздік, реттеу және этикалық мәселелер. 2010 жылдан кейін киілетін технологиялар көбінесе фитнеске бағытталған технология ретінде қарастырыла бастады. Олар денсаулық сақтау және көптеген басқа да салалардағы жұмысты жақсарту әлеуетіне ие. Киілетін құрылғылардың саны артуымен жеке өмірге қатысты және қауіпсіздік мәселелері маңызды бола түседі, әсіресе денсаулық сақтау құрылғыларына қатысты. Сондай-ақ, FDA киілетін құрылғыларды «жалпы денсаулықты жақсарту өнімдері» деп санайды. АҚШ-та киілетін құрылғыларға ешқандай федералды заң қолданылмайды, бірақ қорғалған денсаулық ақпараты (PHI) сияқты реттеуші заңдар Азаматтық құқықтар жөніндегі кеңсе (OCR) басқаратын реттеуге жатады. Сенсорлары бар құрылғылар қауіпсіздік мәселелерін тудыруы мүмкін, себебі компаниялар қоғамдық деректерді қорғау үшін үнемі күш салуы керек. Бұл құрылғылардың киберқауіпсіздігіне қатысты мәселе АҚШ-тағы реттеулердің жеткіліксіздігінде. Сол сияқты, Ұлттық стандарттар және технологиялар институты (NIST) NIST киберқауіпсіздік шеңбері деп аталатын кодекске ие, бірақ ол міндетті емес. Осылайша, киілетін құрылғыларға, әсіресе медициналық құрылғыларға қатысты нақты реттеулердің болмауы қауіп-қатерлер мен әлсіздіктердің ықтималдығын арттырады. Мысалы, Google Glass киілетін компьютерлік технологиямен жеке өмірге қатысты үлкен тәуекелдерді тудырды; Конгресс Google Glass-ты пайдаланушылардың жеке өміріне қатысты тәуекелдерді және олардың деректерді қалай пайдаланатынын зертті. Бұл өнім оны пайдаланушыларды ғана емес, олардың төңірегіндегі адамдарды да, олардың білместен қадағалауға мүмкіндік береді. Алайда, Google Glass-пен жиналған барлық деректер Google-дің бұлтты серверлерінде сақталып, оларға қолжетімділік берді. Олар сондай-ақ әйелдердің қауіпсіздігіне қатысты сұрақтар қойды, себебі олар әйелдердің денелерін рұқсатсыз суретке түсіруге мүмкіндік берді. Смарт көзілдірік сияқты киілетін технологиялар мәдени және әлеуметтік мәселелерді де көтере алады. Киілетін технологиялар өмірді жеңілдетіп, қызықтырақ етуі мүмкін болғанымен, кейбір құрылғылар (мысалы, Bluetooth құлаққаптар) адамдарды жақын маңайдағы адамдармен қарым-қатынастан гөрі технологияға тәуелді етеді. Қоғам бұл технологияларды сәндік аксессуарлар деп санайды және топ ішінде ұқсас өнімдерге ие болуға құрбы-құрдастардың қысымы болуы мүмкін. Бұл өнімдер әлеуметтік және моральдық жауапкершілік мәселелерін тудырады. Мысалы, смарт сағат кию ерлер басымдығы бар салаларда беделге ие болудың тәсілі болуы мүмкін, онда әйелдік қасиеттер кәсіби емес деп қарастырылуы мүмкін. Бұл технологияға сұраныс артып келе жатқанына қарамастан, ең үлкен қиындықтардың бірі – бағасы. Мысалы, 2023 жылдың наурыз айына қарай Apple Watch-тың бағасы 249 доллардан 1749 долларға дейін жетеді, бұл қарапайым тұтынушы үшін тым қымбат болуы мүмкін.

Wearable technology comes with many challenges, like data security, trust issues, and regulatory and ethical issues. After 2010, wearable technologies have been seen more as a technology focused mostly on fitness. They have been used with the potential to improve the operations of health and many other professions. With an increase in wearable devices, privacy and security issues can be very important, especially when it comes to health devices. Also, the FDA considers wearable devices as "general wellness products". In the US, wearable devices are not under any Federal laws, but regulatory law like Protected Health Information (PHI) is the subject to regulation which is handled by the Office for Civil Rights (OCR). The devices with sensors can create security issues as the companies have to be more alert to protect the public data. The issue with cybersecurity of these devices are the regulations are not that strict in the US. Likewise, the National Institute of Standards and Technology (NIST) has a code called NIST Cyber security Framework, but it is not mandatory. Consequently, the lack of specific regulations for wearable devices, specifically medical devices, increases the risk of threats and other vulnerabilities. For instance, Google Glass raised major privacy risks with wearable computer technology; Congress investigated the privacy risks related to consumers using Google Glass and how they use the data. The product can be used to track not only the users of the product but others around them, particularly without them being aware. Nonetheless, all the data captured with Google Glass was then stored on Google's cloud servers, giving them access to the data. They also raised questions regarding women's security as they allowed stalkers or harassers to take intrusive pictures of women's bodies by wearing the Glass without any fear of getting caught. Wearable technologies like smart glasses can also raise cultural and social issues. Although wearable technologies can make life easier and more enjoyable, some devices (e. g.: Bluetooth headphones) can make people more dependent on technology than on interaction with nearby humans. Society considers these technologies luxury accessories and there may be peer pressure within a group to own similar products. These products raise challenges of social and moral discipline. For instance, wearing a smart watch can be a way to fit in with standards in male dominated fields, where femininity may be perceived as unprofessional. Despite the fact that the demand for this technology is increasing, one of the biggest challenges is the price. For example, as of March 2023, the price of an Apple Watch ranges from $249 to $1,749, which for a normal consumer can be prohibitively expensive.

Болашақтағы инновациялар

Күшейтілген шындық дисплейлердің жаңа буынын құруға мүмкіндік береді. Виртуалды шындықтан өзгеше, пайдаланушы виртуалды әлемде болмайды, бірақ ақпарат нақты әлемге қосылады. Бұл дисплейлер Vufine+ сияқты оңай тасымалданатын болуы мүмкін, ал басқалары, мысалы Hololens 2 сияқты, өте үлкен. Кейбір гарнитуралар автономды, мысалы Oculus Quest 2 және басқалары. Компьютерден айырмашылығы, олар терминал модуліне көбірек ұқсайды. Бір тақталы компьютерлердің (SBC) өнімділігі артып, құны төмендеуде. Raspberry Pi Zero және Pi 4 сияқты кейбір тақталар арзан, ал Hackboard және LattePanda сияқты басқалары қымбат, бірақ әдеттегі компьютерге жақын. Болашақтағы зерттеулердің маңызды салаларының бірі басқару әдісі болуы мүмкін. Бүгінде компьютерлер көбінесе пернетақта мен тышқан арқылы басқарылады, бірақ бұл болашақта өзгеруі мүмкін. Мысалы, BEPO пернетақта орналасуымен пернетақтадағы минут сайынғы сөздердің жылдамдығын статистикалық түрде жақсартуға болады. Эргономика екі бөлікті және минималистік пернетақталармен (бір әріп немесе символ үшін бір перне қолданылатын) нәтижелерді өзгерте алады. Сонымен қатар, Plover және стено пернетақталары сияқты, бір әріпті теру үшін бір уақытта бірнеше пернелерді басуға мүмкіндік беретін, өте аз пернелерді қолдануға болатын нұсқалар да бар. Бұдан бөлек, көрсеткішті қарапайым тышқаннан жылдамдатқышқа дейін жақсартуға болады. Жест басқару жүйесі бейнелік басқарудан (Leap Motion камерасы) интеграцияланған түсіруге (мысалы, Зак Фридманның жасаған жасанды интеллекті қолғабы) дамуда. Кейбір адамдар үшін басты идея – эргономикалық контроллерлермен басқарылатын және күшейтілген шындық жүйесімен біріктірілген компьютерлер құру болар. Бұл ұялы телефон сияқты портативті және компьютер сияқты тиімді, сонымен қатар эргономикалық контроллерлері бар әмбебап құрылғыны жасауға мүмкіндік береді.

Әскери мақсатта

Киілетін компьютер 1989 жылы АҚШ армиясына шайқаста әскерилерге көмектесу үшін кішкентай компьютер ретінде таныстырылды. Одан бері бұл идея "Жер жауынгері" бағдарламасын және болашақ жүйелерге қатысты ұсыныстарды қамтуға дейін дамыды. Киілетін құрылғылар саласындағы ең ірі әскери бағдарлама – АҚШ армиясының "Жер жауынгері" жүйесі, ол ақырында "Болашақ күш жауынгері" жүйесімен біріктіріледі. Сондай-ақ, құрлықтағы навигацияның сенімділігін арттыру бойынша зерттеулер жүргізілуде. F INSAS – Үндістанның әскери жобасы, ол негізінен киілетін есептеу құрылғыларын пайдаланады.