Кіріспе

Изометриялық джойстик әдетте пернетақтаға орнатылады – бұл компьютерлік енгізу құрылғысы.

Нүктелі таяқша (немесе трекпойнт, сонымен қатар жалпы түрде "нуб" немесе "ниппл" деп аталады) – компьютерлік пернетақтаның орталық бөлігіне орнатылған, бағыттау құрылғысы ретінде қолданылатын шағын аналогты таяқша. Тышқан, сенсорлық панель немесе трекбол сияқты басқа бағыттау құрылғылары сияқты, операциялық жүйе бағдарламалық жасақтамасы құрылғының манипуляцияларын компьютер экранындағы курсордың қозғалысына аударады. Басқа бағыттау құрылғыларынан айырмашылығы, ол кең қозғалысқа емес, тұрақты күшке немесе кернеуге жауап береді, сондықтан оны "изометриялық" бағыттау құрылғысы деп атайды. IBM оны 1992 жылы "TrackPoint" деген атпен ноутбуктерінде коммерциялық тұрғыда енгізді және 1997 жылы оның жақсартылған нұсқасын патенттеді (бірақ патент 2017 жылы тоқталды). Ол Acer TravelMate, Dell Latitude, HP EliteBook және Lenovo ThinkPad сияқты бизнес-ноутбуктерде қолданылған. Нүктелі таяқша екі жұп резистивті кернеу сенсорлары арқылы қолданылатын күшті сезеді. Таяқшаны пайдаланушы курсорды қозғалтқысы келетін бағытта саусақтарымен итеру арқылы қолдануға болады. Курсордың жылдамдығы қолданылған күшке байланысты, сондықтан қысымның артуы жылдам қозғалысқа әкеледі. Қысым мен курсор жылдамдығы арасындағы қатынасты, тышқан жылдамдығы сияқты реттеуге болады. QWERTY пернетақтасында таяқша әдетте G, H және B пернелерінің арасында орналасады, ал тышқан батырмалары бос орын пернесінің астына орналастырылған. Тышқан батырмаларын пернетақтаның төменгі жағындағы орталық сызық бойымен орналасуына байланысты оң және сол қолмен пайдалануға болады. Бұл бағыттау құрылғысы сондай-ақ Toshiba Libretto және Sony VAIO UX сияқты шағын ноутбуктерде экранның жанында да пайда болған.

Нұсқалар

Ұсталған таяқшалардың әдетте алмастырылатын резеңке қақпағы бар, ол түйір деп аталады, ол сәл кедір-бұдыр "өшіргіш бас" материалы немесе басқа пішінде болуы мүмкін. ThinkPad-терде қақпақ қызыл, бірақ басқа машиналарда басқа түстерде де кездеседі. Ол кейбір Dell модельдерінде сұр, қызғылт, қара немесе көк, кейбір HP/Compaq ноутбуктерінде көк, ал 2000 жылдарға дейін шығарылған Toshiba ноутбуктерінің көпшілігінде жасыл немесе сұр болуы мүмкін. Батырмалардың конфигурациясы өндірушіге және ноутбук моделіне байланысты әр түрлі болады. ThinkPad-терде ортаңғы тышқан батырмасы бар, бірақ кейбір модельдерде физикалық батырмалар жоқ. Toshiba концентрлі доғаларды қолданады. 1990 жылдардың басында Zenith Data Systems компаниясы J Mouse деп аталатын құрылғымен жабдықталған бірнеше ноутбук компьютерлерін шығарды, ол J пернесінің астындағы арнайы пернелік коммутаторды пайдаланып, J пернесінің қақпағын көрсеткіш таяқша ретінде қолдануға мүмкіндік берді. QWERTY пернетақтасындағы G, H және B пернелерінің арасында пайда болудан басқа, бұл құрылғылар немесе осыған ұқсас құрылғылар D-pad немесе аналогтық таяқшаға балама ретінде ойын құрылғыларында да қолданылуы мүмкін. Кейбір Toshiba Libretto мини ноутбуктерінде көрсеткіш таяқша дисплейдің жанында орналасқан. IBM қазіргі кезде дөңгелек орнында көрсеткіш таяқшасы бар тышқанды сатты. Оптикалық көрсеткіш таяқшалары кейбір Ultrabook планшеттерінің гибридтерінде де қолданылады, мысалы Sony Duo 11, ThinkPad Tablet және Samsung Ativ Q. Gateway 2000 Liberty ноутбугінде көрсеткіш таяқша клавиатураның оң жағындағы Enter пернесінің үстінде орналасқан. New Nintendo 3DS-те C Stick деп аталатын екінші аналогтық таяқша ретінде көрсеткіш таяқша пайда болды.

Жобалау қиындықтары

IBM TrackPoint III және TrackPoint IV теріс инерция деп аталатын мүмкіндікке ие, ол көрсеткіштің жылдамдығын үдетілген немесе баяулатылған кезде "артық реакцияға" түсіреді. Теріс инерция қозғалысты бастау немесе тоқтату кезінде инерция немесе баяулық сезімін болдырмау үшін жасалған. IBM жүргізген пайдалану сынақтары көрсеткендей, пайдаланушылар үшін көрсеткішті теріс инерциямен орналастыру оңайырақ, ал өнімділік 7,8%-ға жақсарады. Нысан таяқшасының дизайнындағы тағы бір қиындық – нөлдік позицияны анықтау (қозғалыс қажет емес позиция). Қозғалыс мөлшері аз болғандықтан, сенсорлардың сезімталдығы жоғары болуы керек, сондай-ақ олар шудың әсеріне ұшырайды. Көптеген жағдайларда нысан таяқшалары калибровкадан шығып кететінін ескере отырып, белгілі бір шектен төменгі өзгеріс (бір немесе бірнеше секунд ішінде) бейтарап таяқ деп қарастырылады. Дегенмен, қайта калибровка қысқа мерзімге «қалқып кетуге» (пайдаланушы таяқшаны қозғалтпай тұрғанда көрсеткіштің қозғалысы) мүмкіндік береді. Іс жүзінде, егер қайта калибровка аралығы тым қысқа болса және пайдаланушы таяқшаға осы аралықта бірқалыпты қысым түсірсе, бұл әдіс дұрыс емес нөлдік нүктеге әкелуі мүмкін. Қосымша қысым көрсеткішті қайтадан жылжытады, бірақ калибровка қайтадан жүзеге асырылуы мүмкін, бұл одан да көп күш-жігерді қажет етеді. Егер пайдаланушы осы сәтте қысымды босатып жіберсе, бұл өзгеріс кері бағытта қозғалу командасы ретінде қабылданады. Уақыт өте келе бағдарламалық жасақтама өздігінен калибрленіп, қозғалысты тоқтатады. Сонымен қатар, егер «таңдау үшін басу» функциясы қосылған болса, бағдарламалық жасақтама теру кезінде таяқшаға тию арқылы күтпеген басу оқиғаларын тудыруы мүмкін.

Тарих

1984 жылы PARC зерттеушісі Тед Селкер, теріп жазушының клавиатурадан тышқанға ауысуына 0,75 секунд, ал кері ауысуына да шамамен осы уақыт кеткенін көрсететін зерттеуге сүйене отырып, сілтеме таяқшасы (pointing stick) үстінде жұмыс істеді. Селкер осы уақытты ең аз деңгейге түсіретін құрылғының прототипін жасады. Тек үш жыл өткен соң, IBM-де жұмыс істеген кезде Селкер өзінің дизайнын жетілдірді, нәтижесінде TrackPoint өнімі дүниеге келді, және IBM 1996 және 2000 жылдары АҚШ патенттерін алды. Сенсорлық панельдер (touchpad) пайда болғанға дейін ноутбуктерде сілтеме таяқшалары басым бағыттау құрылғысы болып келді. Кейінірек, көптеген ноутбук өндірушілері сенсорлық панельдерге көшкендіктен, олардың танымалдылығы төмендеді, алайда 2021 жылға дейін Lenovo сияқты бірқатар өндірушілер сілтеме таяқшалары бар ноутбуктерді шығаруда.

Орны шектеулі

Бағыттауыш таяқты сенсорлық панельге орын сыймайтын өте ықшам нетбуктерде пайдалануға болады.

Желідегі саусақ қозғалысын азайту

Нысан таяқшасы орналасқандай, қолдарды үй қатарынан жылдырмауға болады, мысықтың көрсеткішін басқару үшін.

Тұрақты қозғалыс

Кейбір адамдар оларды сенсорлық тақтадан гөрі мобильді ойындар үшін ыңғайлы деп есептейді, себебі трекпойнт орнын өзгертусіз шексіз қозғалуға мүмкіндік береді.

Эргономиялық

Кейбір пайдаланушылар көрсеткіш таяқшалары білезікке түсетін күшті азайтады деп санайды, себебі пайдаланушыға әдетте пернетақтаның астында орналасқан сенсорлық панельге білезін қоюдан сақтанудың қажеті жоқ. Бір сыншылар пікірінше, көрсеткіш таяқшасы пайдаланушының қысымына тәуелді болғандықтан, қолда спазм тудыруы мүмкін (бірақ бұл сезімталдықты жоғарылату және көрсеткіш қозғалмағанда саусақты көтеру арқылы ішінара шешіледі). Тағы бір сын – бұл көрсеткіш саусақты күшеп қысады және қайталамалы қызметтен туындаған жарақаттарға әкелуі мүмкін. Trackpoint және сенсорлық панельдің өнімділігін салыстыру үшін бірнеше эргономикалық зерттеулер жүргізілді. Көптеген зерттеулер сенсорлық панельдің сәл жылдам екенін көрсетті; бір зерттеуде «сенсорлық панель trackpoint-ке қарағанда 15%-ға жылдам жұмыс істеді» деп белгіленді. Тағы бір зерттеуде объектіні таңдаудың орташа уақыты сенсорлық панельмен 1,7 секунд, ал trackpoint-пен 2,2 секунд болды. Объектіні манипуляциялау үшін сенсорлық панельмен орташа есеппен 6,2 секунд, ал trackpoint-пен 8,1 секунд уақыт кетті.

Бейресми атаулар

Түрлі бейресми атаулар ойлап табылды, соның ішінде "nub", "clit mouse" (қауымдық термин, көбінесе ThinkPad форумдарында кездеседі) және "nipple mouse".

Басқа қолданыстар

Көпте компьютерлік пернетақтада қолданылатын болса да, IBM өзінің Trackpoint Mouse өнімінде оны қосты; ұсынылған қолданыс түрлеріне прокрутка (прокрутка дөңгелегі сияқты) немесе екі курсорлы жүйе кірді.