Жаюя көтерілісі: Пуэрто-Рико тәуелсіздігі үшін күрес

Кіріспе

1950 жылы 30 қазанда болған Пуэрто-Рико ұлтшылдарының көтерілісі, Жаюя көтерілісі, Жаюя бүлігі немесе Жаюя шақыруы (lang es) деп те аталады, ол 1950 жылы 30 қазанда Пуэрто-Риконың Жаюя қаласында болған ұлтшыл көтеріліс еді. Бланка Каналес басқарған бұл көтеріліс, сол күні АҚШ қолдауымен құрылған Пуэрто-Рико үкіметіне қарсы бүкіл Пуэрто-Рикода болған көптеген көтерілістердің бірі болды. Көтерілісшілер Пуэрто-Рико үкімділігіне қарсы шықты.

Көтеріліске әкелген оқиғалар

Пуэрто-Риконың Ұлттық партиясы 1922 жылы Пуэрто-Риконың тәуелсіздігі үшін құрылды. 1930 жылы Педро Альбису Кампос, Гарвард құқық мектебін бітірген алғашқы пуэрторикалық заңгер, партияның президенті болып сайланды. 1930 жылдары АҚШ Пуэрто-Риконың губернаторы Блантон Уиншипті тағайындады, ал полиция полковнигі, бұрынғы АҚШ армиясының полковнигі Элиша Фрэнсис Риггс, Ұлттық партияға қарсы қатал репрессиялық шараларды қолданды. 1936 жылы Альбису Кампос пен партияның басшылары тұтқындалып, Сан-Хуандағы Ла-Принсеса түрмесінде қамалды, кейіннен Атлантадағы федералды түрмеге жіберілді. 1937 жылдың 21 наурызында полиция ұлтшылдардың шеруінде жиналған көпшілікке оқ атып, 19 адамды өлтірді. Бұл оқиға Понсе қырғыны деп белгілі болды. Альбису Кампос он жыл түрмеде болғаннан кейін, 1947 жылдың 15 желтоқсанында Пуэрто-Рикоға оралды. Бұл заң жобасы 1940 жылы АҚШ-та қабылданған антикоммунистік Смит заңына ұқсас болды және АҚШ-тың Пуэрто-Риконың губернаторы болып тағайындалған Хесус Т. Пиньеро 1948 жылдың 10 маусымда қол қойған кезде Ley de la Mordaza (Gag Law) деп аталды. Бұл заңға сәйкес, аралдық үкіметті құлдырату немесе жоюға бағытталған кез келген материалды басып шығару, жариялау, сату немесе көрсету қылмыс болып саналады; сондай-ақ, осындай қирату ниеті бар кез келген қоғамды, топты немесе адамдар жиналысын ұйымдастыру да қылмыс есептеледі. Заң патриоттық ән айтуды заңсыз етті және 1898 жылғы заңды күшейтті, бұл заңға сәйкес Пуэрто-Риконың Туын көрсету заңсыз болды. Заңға мойынсұнбаған кез келген адам он жылға дейін бас бостандығынан айырылып, 1948 жылы 10 000 АҚШ долларына дейін айыппұл төлеуге (қазіргі шақта шамамен <есептелген сомаға> тең) немесе екеуі де жазаланатын болды. Бұл заң репрессивті және сөз бостандығын кепілдендіретін АҚШ Конституциясының бірінші түзетуін бұзады. Осылайша, Заң әрбір пуэрторикалықтың азаматтық құқықтарына шабуыл ретінде қарастырылды. 1948 жылдың 21 маусымда Альбису Кампос Манати қаласында сөйлеген сөзінде бұл заңның АҚШ Конституциясының бірінші түзетуін қалай бұзғанын түсіндірді. Барша аралдан келген ұлтшылдар Альбису Кампостың сөзін тыңдап, полицияның оны тұтқындауына жол бермеу үшін жиналды. Альбису Кампос қарулы төңкеріске шақырды, өйткені ол "жаңа саяси мәртебені" отаршылдық фарс деп есептеді. Альбису Кампос революцияның штаб-пәтері ретінде Жаюя қаласын таңдады, өйткені оның орналасқан жері қолайлы болды және Бланка Каналес үйінде қару сақталған. Ұлтшылдар Мелитон Муньос Сантос, Роберто Хауме Родригес, Эстанислао Луго Сантьяго, Марселино Турелл, Уильям Гутьеррес және Марселино Берриос жергілікті Полиция полициясына қарсы шабуылға қатысқан деп айыпталып, тұтқындалды. Қала алаңында Каналес Пуэрто-Риконы еркін республика деп жариялады. Торресоланың Нью-Йоркте тұратын ағасы Гризелио Торресола болды, ол шабуылдарға ашуланды. Губернатор Луис Муньос Марин әскери жағдай жариялады. АҚШ-тың Рэйми әуе базасынан 10 П-47 "Тандерболт" ұшақтарын Жайюя қаласын бомбалау үшін жіберді. Пуэрто-Рико генерал-адъютанты генерал-майор Луис Р. Эстевестің қолбасшылығындағы американдық жаяу әскерлері мен Пуэрто-Рико ұлттық гвардиясы П-47 Thunderbolt шабуыл ұшақтарын, құрлықтағы артиллерияны, миномет отын және гранаталарды ұлтшылдарға қарсы шабуыл жасауға қолданды. Ұшақтар қаладағы барлық шатырларды автоматпен және 500 фунт салмақты бомбалармен атып, қаланы қиратып тастады. Ұлтшылдар берілуге мәжбүр болғаннан кейін Пуэрто-Рико үкіметі тәуелсіздікті қолдаған мыңдаған адамды тұтқындады. Полицияның мәліметінше, Jayuya және Utuado екі ауданда да 28 адам қаза тауып, 50 адам жарақат алған. Жаюяның үлкен бөлігі қирағанмен, әскери іс-қимыл туралы хабар Пуэрто-Рикодан тыс жерлерде таратылмады. Оның орнына америкалық ақпарат құралдары президент Трумэннің "Пуэрто-Рико тұрғындары арасындағы оқиға" деп айтқандығын хабарлады. Нью-Йорктегі және Пуэрто-Рикодағы ұлтшылдар қарсы шабуылға ашуланды. Гриселио Торрезола мен Оскар Колазо, басқа да қаладағы ұлтшылдар АҚШ президенті Гарри С. Трумэнді өлтірудің жедел жоспарын жасады. Ол Блэр-хауста, Ақ үйдің тұрғын бөлмелері жөндеуден өтіп жатқан кезде тұрып жатқан. Олар пойызбен оңтүстікке қарай сапар шеккеннен кейін, 1950 жылы 1 қарашада Блэр үйінің күзетшілеріне шабуыл жасап, кіруге тырысты. Бұл әрекетте Торрезола мен Ақ үй полиция қызметкері Лесли Коффелт қаза тапты; Коллазо және екі американдық офицер жараланды.

The Puerto Rican Nationalist Party was formed in 1922 to work for Puerto Rican Independence. By 1930 Pedro Albizu Campos, a lawyer who was the first Puerto Rican graduate from Harvard Law School, was elected president of the party. In the 1930s, the United States appointed governor of Puerto Rico, Blanton Winship, and the police colonel, a former U. S. Army Colonel named Elisha Francis Riggs, applied harsh repressive measures against the Nationalist Party. In 1936, Albizu Campos and the leaders of the party were arrested and jailed at the La Princesa prison in San Juan, and later sent to the Federal prison in Atlanta. On March 21, 1937, the police opened fire on the crowd at a Nationalist parade, killing 19 people in what came to be known as the Ponce massacre. Albizu Campos returned to Puerto Rico on December 15, 1947, after spending ten years in prison. This bill, which resembled the anti communist Smith Act passed in the United States in 1940, became known as the Ley de la Mordaza (Gag Law) when the U. S. appointed governor of Puerto Rico, Jesús T. Piñero, signed it into law on June 10, 1948. Under this new law it would be a crime to print, publish, sell, or exhibit any material intended to paralyze or destroy the insular government; or to organize any society, group or assembly of people with a similar destructive intent. It made it illegal to sing a patriotic song, and reinforced the 1898 law that had made it illegal to display the Flag of Puerto Rico, with anyone found guilty of disobeying the law in any way being subject to a sentence of up to ten years imprisonment, a fine of up to US$10,000 (10000.0 in 1948 is equivalent to about <calculated amount> in recent years), or both. the law was repressive and in violation of the First Amendment of the US Constitution guaranteeing Freedom of Speech. As such, the Law was seen as an assault on the civil rights of every Puerto Rican. On June 21, 1948, Albizu Campos gave a speech in the town of Manatí that explained how this Gag Law violated the First Amendment of the U. S. Constitution. Nationalists from all over the island had gathered to hear Albizu Campos's speech and to prevent the police from arresting him. Albizu Campos called for an armed revolution because he considered the "new political status" to be a colonial farce. Albizu Campos picked the town of Jayuya as the headquarters of the revolution because of its location and because weapons were stored in the home of Blanca Canales. Nationalists Melitón Muñoz Santos, Roberto Jaume Rodríguez, Estanislao Lugo Santiago, Marcelino Turell, William Gutierrez and Marcelino Berríos were arrested and accused of participating in an ambush against the local Insular Police. In the town square, Canales declared Puerto Rico a free Republic. Torresola had a brother, Griselio Torresola, living in New York City, who was outraged by the attacks. The governor, Luis Muñoz Marín, declared martial law. The United States sent ten P 47 Thunderbolt fighter planes out of Ramey Air Force Base to bomb the town of Jayuya. American infantry troops and the Puerto Rico National Guard, under the command of the Puerto Rico Adjutant General, Major General Luis R. Esteves, used P 47 Thunderbolt attack aircraft, land based artillery, mortar fire, and grenades to counterattack the Nationalists. The planes dropped 500 pound bombs and machine gunned nearly every rooftop in the town, leaving the town in ruins. After the Nationalists were forced to surrender, the Puerto Rican government arrested thousands of people supporting independence. According to police estimates, 28 people were killed and 50 were wounded in both Jayuya and Utuado. Although an extensive part of Jayuya was destroyed, news of the military action was prevented from spreading outside of Puerto Rico. Instead, the American media reported President Truman saying it was "an incident between Puerto Ricans." Nationalists in New York City as well as Puerto Rico were outraged by the counterattack. Griselio Torresola and Oscar Collazo, among other Nationalists in the city, made a quick plan to assassinate the U. S. president, Harry S. Truman. He was reported as staying at Blair House while the living quarters of the White House were under renovation. After traveling south by train, on November 1, 1950, they attacked guards at the Blair House, seeking to gain entry. Torresola and White House police officer Leslie Coffelt were killed in the attempt; Collazo and two American officers were wounded.