Кіріспе
Бальзак және кішкентай қытай тігіншісі – Дай Сицзидің жартылай автобиографиялық повесі, ол 2000 жылы француз тілінде, ал 2001 жылы ағылшын тілінде жарық көрді. Дай режиссерлік еткен осы повесі бойынша түсірілген фильм 2002 жылы экранға шықты.
Balzac and the Little Chinese Seamstress is a semi autobiographical novella written by Dai Sijie, and published in 2000 in French and in English in 2001. A film based on his novel directed by Dai was released in 2002.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Dai Sijie жазған роман Қытай Мәдениет төңкерісі кезінде екі жасөспірім жігіт туралы, Луо "хикаяны айтып беруде дарынды" және аты аталмаған баяндаушы "жақсы музыкант" ретінде сипатталады. Олар еңбекпен қайта тәрбиеленіп, Тибет маңындағы "Аспанның Фениксі" деп аталатын тауға көмір шахталарында және күріш егісінде жұмыс істеуге жіберіледі, өйткені олардың дәрігер ата-аналары үкімет тарапынан мемлекеттің жаулары деп жарияланды. Екі жігіт жергілікті тігіншінің қызы және "аймақтың билік басындағы сұлулығы" Кішкентай тігіншіге ғашық болады. Шағын ауылдың тұрғындары екі жасөспірімнің классикалық әдебиеттер мен фильмдерден көрген оқиғаларын айтып бергеніне қуанады. Олар тіпті жақын маңдағы қалада "Гүл қызын" көру үшін бірнеше күн жұмыстан босатылады, содан кейін "ауызша кино" деп аталатын процесс арқылы қала тұрғындарына әңгімені қайта айтып береді. Луо мен баяндаушы төрт көзді, ақынның ұлын кездестіреді, ол да қайта тәрбиеленеді. Ол қайта тәрбиелеуде табысты болса да, Қытай заңдарымен тыйым салынған шетелдік романдардың құпия жиынтығын жасырып отыр. Балалар Төрт көзді Оноре де Бальзактың "Урсуле Мирует" кітабын алуға көндіреді. Кітапты оқып, түні бойы ұйықтамағаннан кейін, Луо кітапты баяндаушыға береді және Кішкентай тігіншіге әңгімені айтып беру үшін ауылдан кетеді. Луо өзінің Кішкентай тігіншімен жыныстық қатынас жасаған жеріне жақын ағаштағы жапырақтарды алып қайтып келеді. Жақында ғана сәтсіз тіс операциясы болған ауыл басшысы, егер олар басшының тіс проблемаларына шешім табуға келіспесе, Лоу мен баяндаушыны "Конт Монте-Кристо" кітабынан тыйым салынған идеяларды ұстағаны үшін тұтқындаумен қорқытады. Олар "аяу жазалау үшін" бұрғышты айналдырады. Кейіннен әкесі Луоға үйіне барып, ауру анасына қарауды тапсырады. Луо жоқ болған кезде Кішкентай тігінші өзінің жүкті екенін біледі, ол ол туралы баяндаушыға айтады. Алайда, революциялық қоғам некеден тыс балалы болуға рұқсат бермейтіндіктен, Луо екеуі тым жас болғандықтан, баяндаушы оған жасырын түрде аборт жасатуды ұйымдастыруы керек. Луо ауылға осы күтпеген оқиғадан үш ай өткен соң оралады. Кішкентай тігінші сырт әлем туралы Луоның көмегімен шетелдік кітаптарды оқып біледі. Ақырында ол тауды және өзі білетін барлық нәрсені қоштаспай тастап, қалада жаңа өмір бастайды. Лоу мас болып, шетелдік кітаптардың бәрін "қатысып" өртеп жібереді, романның аяқталуы.
Кейіпкерлер
Айтқыш: Ма есімді скрипкада дарынды жасөспірім. Луо – баяндаушының ең жақын досы, екі белгілі тіс дәрігерінің ұлы, әңгіме айтуға шебер. Кішкентай тігінші – жергілікті атақты тігіншінің қызы, ерекше сұлу, білімсіз, жақсы оқи алмайтын қыз. Сондықтан Луо мен баяндаушы оған кітап оқып береді. Ауыл басшысы – баяндаушы мен Луо қайта тәрбиеленуге жіберілген ауылдың басшысы, 50 жастағы «бұрынғы апиын өсіруші, кейін коммунистік кадрға айналған» адам. Бір күні ол Луодан тісін емдеуді талап етеді, ал баяндаушыны түрмеге жібермеу үшін осы шартты қояды. Төрткөз – жазушы мен ақынның ұлы, нашар көруіне байланысты қалың көзілдірік тағады. Оның құпияда сақталған, тыйым салынған «реакциялық» батыс романдары бар, оларды баяндаушы мен Луо қатты қалайды және соңында ұрлайды. Ол – кемсінуге дағдыланған кейіпкер ретінде сипатталады. Ақырында анасы үкіметті қайта тәрбиеленуді ертерек аяқтауға көндіріп, Төрткөзді газетке жұмысқа орналастырады, соның арқасында ол таудан кетеді. Ұн тартқыш – жалғыз өмір сүретін қарт кісі, ол жергілікті халық әндерінің қоймасы. Ұн тартқыш романның бір бөлігін айтады және балаларға әндер сыйлайды, олар оларды Төрткөзбен бөліседі. Ол – революцияға араласпауды жөн санаған кейіпкерлердің бірі. Тігінші – Кішкентай тігіншінің әкесі, таудың жалғыз тігіншісі, бай және беделді адам. Ол қарт болғанымен, күшті және көп саяхат жасаған. Оқиғаның бір сәтінде баяндаушы оған «Монте-Кристо графы» повесін айтып береді, олар түнді бірге өткізеді. Осы тәжірибе арқылы ол сәл мәдениеттілікке ие болады, ал оқиға оның тігетін киімдеріне әсер ете бастайды. Гинеколог – шамамен қырық жастағы, «көкшіл сұр шашы [мен] өткір сызықты сырт келбеті» бар адам. Ол Кішкентай тігіншіге заңсыз аборт жасау үшін Балзактың кітабына келіседі, бірақ басты кейіпкердің жомарттығының арқасында «Урсула Мируэ» және «Жан Кристоф» кітаптарын да алады.
Білім беру мен әдебиеттің күші
Сыншылар романның білім мен әдебиеттің күшін зерттейтінін атап өтті. Publishers Weekly журналынан Джефф Залески романның "әдебиеттің сананы азат ету қабілетін" баса көрсететінін айтты. Брук Алленнің "Нью-Йорк Таймс" газетінде жариялаған кітап шолуында "шығармашылық әдебиеттің күші және оны басқаларды бақылауға тырысатындардың неге жек көруі мен қорқуы" сияқты тақырыптар талданған. Сондай-ақ, бұл сыншы "білім мен білімді қорқынышпен қарайтын және сананы моральдық және интеллектуалды шындықтан жабатын кез келген жүйенің" зұлымдығы мен сәтсіздігіне тоқталады. Роман баяндауынша, батыс әдебиетіне тыйым салынған, көптеген кітаптар мен музыка түрлері Мао режимін қолдау үшін өзгертілген. Роман әңгіме айту мен цензураның қарама-қарсылығын, сондай-ақ цензураға қарамастан әңгімелеудің адамдарға қалай күш пен білім сыйлайтынын көрсетеді.
Достық пен күнәсіздіктен айырылған
Бальзак пен Кішкентай қытай тігіншісінің басты тақырыптары – достық және адалдықтың жоғалтылуы.
Мәдени үстемдік
Балзак пен кішкентай қытай тігіншісі мәдени үстемдік және әртүрлі мәдени ықпалдардың арасалмақтығы тақырыбын қамтиды. 2001 жылы бұл роман Дай режиссерлік еткен фильмге көшірілді. Фильмдегі барлық әңгімелер Сычуань диалектісімен айтылған.
Қабылдау
Кітап "жылулығы мен әзіл-қалжыңы" үшін сынға ілікті. Кітаптағы "мәдени революция" тақырыбы кеңінен зерттелді және талданды. Дай Сицзие "Қытайдың "ұмытылған он жылының" ойын-сауықпен баяндаушысы" ретінде мәдени революцияны көрсетеді. Кейбір оқырмандар оны "тамаша адамгершілік хикаясы" деп санайды және оған жақын сезінеді. 2000 жылы Францияда бұл кітап ең көп сатылған кітаптардың бірі болды. Фильмде баяндаушының аты Ма Цзяньлинг (马剑铃) деп берілген. Бұл романның француз тіліндегі түпнұсқа нұсқасымен байланысты, онда баяндаушы өзінің атын құрайтын үш символ – ат, қылыш және қоңырауды суреттейді. Луо Луо Мин (罗明) болады, бірақ романның өзінде оның толық аты айтылмайды. Романның мандарин тіліндегі аудармасында оны баяндаушы А Луо (阿罗) деп атайды.
Сұхбаттар мен оқу нұсқаулықтары
"Драмды кітап" профилі. Түйін, сөздік, оқиға орны және беттен-бетке суреттелген түсіндірмелер ағылшын тілінде. Дай Сицзиге NPR арнасының "All Things Considered" бағдарламасында берген сұхбаты. Француз тілінде, ағылшын тіліне аудармасымен. Алғаш рет 2002 жылдың 17 наурызында эфирге шықты. Дай Сицзиге INA арнасы берген сұхбат. Алғаш рет 2000 жылдың 21 қаңтарында эфирге шықты. bacfilms.com сайтынан Дай Сицзиге берген сұхбат. Француз тілінде. http://www.readinggroupguides.com/guides3/balzac and the seamstress1.asp
Мақалалар мен кітаптарға шолулар
Аллен, Брук. "Вализадағы білім". New York Times Book Review, 2001 жылдың 16 қыркүйегі, 24-бет. Блум, Мишель Э. "Қазіргі заманғы франко-қытай киносы: Дай Сицзидің "Балзак пен кішкентай қытай тігіншісі" және Цай Мин Лянның "Онда сағат не?" Фильм және бейне шолуы, 22:311–325, 2005. Шевалье, Флоре. "Коммерциялықтану және Дай Сицзидің "Балзак пен кішкентай қытай тігіншісі" шығармасындағы мәдени дұрыс түсінбеушілік". Қазіргі заманғы тілдерді зерттеу форумы, 2011 жылғы қаңтар; 47 (1): 60–74. Колтвет, Бен Макдональд. "Христиан ғасыры" журналындағы шолу, 2002 жылдың 2 қаңтары, 119 том, 1-шы мәселе, 37-бет. Абстракт қолжетімді: http://www.christiancentury.org/reviews/2011/05/balzac-and-little-chinese-seamstress-dai-sijie. МакКолл, Иан. "Француз әдебиеті мен киносы КСРО және Маоның Қытайында: Макиннің "Амур өзенінің уақытында" және Дай Сицзидің "Балзак пен кішкентай қытай тігіншісі" шығармаларындағы интертекстер". Романдық зерттеулер, 24 том (2), 2006 жылғы шілде. Райдинг, Алан. "Шығармашылық саяхат: Фильмнен әдебиетке, содан кейін фильмге". The New York Times, 2005 жылғы 27 шілде, 1-бет. Шварц, Линн Шаррон. "Бастапқыда кітап болды". New Leader, қыркүйек/қазан 2001, 84 том, 5-ші мәселе, 23-бет. Сильвестр, Розалинд. "Франкофондық қытай туындыларындағы жанр және образ". Қазіргі француз және франкофондық зерттеулер, 10 том, 4-ші нөмір, 2006 жылғы желтоқсан, 367–375 беттер. Уоттс, Эндрю. "Маоның Қытайы айнада: Дай Сицзидің "Балзак пен кішкентай қытай тігіншісі" шығармасындағы экзотикалықтың кері бейнесі". Романдық зерттеулер, 2011 жылғы қаңтар; 29 (1): 27–39. Виганд, Дэвид. "Ауыр шындықтар: революция дәуіріндегі аңыз білімнің салдарына толы". San Francisco Chronicle, 2001 жылғы 28 қазан, жексенбі.
McCall, Ian. "French Literature And Film In The USSR And Mao's China: Intertexts In Makine's Au Temps Du Fleuve Amour And Dai Sijie's Balzac Et La Petite Tailleuse Chinoise." Romance Studies, Vol. 24 (2), July 2006. Riding, Alan. "Artistic Odyssey: Film to Fiction to Film." The New York Times, 7/27/2005, p 1. Schwartz, Lynne Sharon. "In the Beginning Was the Book." New Leader, Sep/October 2001, Vol. 84 Issue 5, p. 23. Silvester, Rosalind. "Genre and Image in Francophone Chinese Works". Contemporary French and Francophone Studies, Vol. 10, No. 4, December 2006, pp. 367–375. Watts, Andrew. "Mao's China in the Mirror: Reversing the Exotic in Dai Sijie's Balzac et la Petite Tailleuse chinoise." Romance Studies, 2011 Jan; 29 (1): 27–39. Wiegand, David. "Painful Truths: Revolution era Fable Explores the Consequences of Knowledge", San Francisco Chronicle, Sunday, October 28, 2001.