Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытай-американдық жазушы және сценарист (1920–1995)
Chinese American writer and screenwriter (1920–1995)
Эйлин Чанг (t=張愛玲; 30 қыркүйек 1920 – 8 қыркүйек 1995), сондай-ақ Чанг Айлинг немесе Чжан Айлинг деп те белгілі, немесе оның қаламдамы Лян Цзинь (梁京), Қытайда туған американдық эссеші, романист және сценарист болған. Чанг аристократиялық әулеттен шыққан және Шанхайда екі тілде білім алды. Ол 1943-1945 жылдары жапондық оккупациядағы Шанхайда әдебиетте танымал болды. Бірақ, Қытайдағы азамат соғысында коммунистер ұлтшылдарды жеңгеннен кейін, ол елден қашып кетті. 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басында С.Т. Хся және Шуй Цзин сияқты ғалымдар оны қайта ашты. 1970 жылдардың соңы мен 1980 жылдардың басында Маодан кейінгі кезеңде әдебиет тарихын қайта қараумен бірге Тайвань, Гонконг, Қытай және қытай диаспорасы қауымдастықтарында оның әдеби беделі қайта көтерілді.
Eileen Chang (t=張愛玲；September 30, 1920 – September 8, 1995), also known as Chang Ai ling or Zhang Ailing, or by her pen name Liang Jing (梁京), was a Chinese born American essayist, novelist, and screenwriter. Chang was born with an aristocratic lineage and educated bilingually in Shanghai. She gained literary prominence in Japanese occupied Shanghai between 1943 and 1945. However, after the Communists defeated the Nationalists in the Chinese Civil War, she fled the country. In the late 1960s and early 1970s, she was rediscovered by scholars such as C. T. Hsia and Shui Jing. Together with the re examination of literary histories in the post Mao era during the late 1970s and early 1980s, she rose again to literary prominence in Taiwan, Hong Kong, Mainland China, and the Chinese diaspora communities.
Балалық шағы мен жастық шағы
Чан 1920 жылдың 30 қыркүйегінде Қытайдың Шанхай қаласында Чжан Ин (張煐) есімімен дүниеге келді. Ол Чжан Чжии (張志沂; 1896–1953) мен Хуан Суцюн (黃素瓊; 1893–1957) отбасының тұңғыш баласы болды. Чанның анасының әкесінің әкесі Хуан Ишен (黃翼升; 1818–1894) көрнекті теңіз командирі еді. Чанның әкесінің әкесі Чжан Пейлун (1848–1903) Ли Жуоуға (李菊耦; 1866–1916) үйленген және ықпалды Цин сарайының шенеунігі Ли Хунчжанның күйеу баласы болған. Ол балалық шағын әкесінің қарындасы Чжан Маоюаньмен (張茂淵; 1898–1991) бірге өткізді.
Chang was born Zhang Ying (張煐) in Shanghai, China on September 30, 1920. She was the first child of Zhang Zhiyi (張志沂; 1896–1953) and Huang Suqiong (黃素瓊; 1893–1957). Chang's maternal great grandfather, Huang Yisheng (黃翼升; 1818–1894), was a prominent naval commander. Chang's paternal grandfather, Zhang Peilun (1848–1903) married Li Ju'ou (李菊耦; 1866–1916) and was son in law to Li Hongzhang, an influential Qing court official. She also spent her childhood with paternal aunt Zhang Maoyuan (張茂淵; 1898–1991).
Білім
Чанг 4 жасында мектепке бармая бастады. Чанг өзінің ана тілі – қытай тілінен бөлек, ағылшын тілін де жақсы меңгерген. 1937 жылы ол әйелдерге арналған, пансиондық Санкт-Мари-Холл (Шанхай) орта мектебін бітірді, әйтсе де оның отбасы дінге сенбеген. 1939 жылы Чанг толық стипендия бойынша Лондон университетіне қабылданды, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс салдарынан бара алмады. Оның орнына ол Гонконг университетінде ағылшын әдебиетін оқыды, сол жерде өмір бойына досы болған Фатима Мохидинмен (炎櫻; 1995 жылы қайтыс болды) танысты. 1941 жылдың желтоқсан айында Чанг диплом алуға бір семестр қалғанда Гонконг Жапон империясының басып алуына түсті. Чангтың танымал туындылары жапондық оккупация кезінде аяқталды.
Chang started school at age 4. Chang had obtained excellent English skills besides her native Chinese. In 1937, she graduated from an all female Christian boarding high school, St. Mary's Hall, Shanghai, even though her family was not religious. In 1939, Chang was accepted to the University of London on a full scholarship, but was unable to attend due to World War II. Instead, she studied English Literature at the University of Hong Kong, where she met her lifelong friend, Fatima Mohideen (炎櫻; died 1995). When Chang was one semester short of earning her degree in December 1941, Hong Kong fell to the Empire of Japan. Chang's famous works were completed during the Japanese occupation.
Некелер
1943 жылы Чан өзінің алғашқы күйеуі Ху Ланченгпен 23 жасында, ал ол 37 жасында танысты. Олар келесі жылы жеке шарада үйленді. Фатима Мохидин – жалғыз куәгер болды. Ху Чангқа уақыт өткізген қысқа мерзім ішінде үшінші әйелімен тұрмыста болды. Ху Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жапондықтармен ынтымақтастық еткені үшін сатқын деп танылса да, Чанг оған адал болды. Біраз уақыттан кейін Ху Ухань қаласына газетте жұмыс істеу үшін кетті. Жергілікті ауруханада болғанда, ол 17 жасар медбике Чжоу Сунде (周訓德) -ді баурап алып, көп ұзамай онымен бірге тұрды. 1945 жылы Жапония жеңілгеннен кейін Ху басқа есіммен Вэньчжоу қаласына жасырынды, онда ол Фан Сюмейге (范秀美) үйленді. 1947 жылы Чанг пен Ху ажырасты. Нью-Йоркте болған қысқа уақыт аралығында (Чанг Нью-Йорк қаласында, Рейхер Саратогада) Чанг Рейхерге оның баласын күтіп жатқанын жазды. Рейхер оған үйлену туралы ұсыныс жасап хат жазды. Чанг хатты алмағанымен, келесі күні таңертең Рейхерге Саратогаға келгенін хабарласты. Рейхердің оған жеке ұсыныс жасау мүмкіндігі болды, бірақ ол баланы қаламайтынын мәлімдеді. Содан кейін Чанг түсік жасады. 1956 жылдың 14 тамызында олар Нью-Йорк қаласында үйленді. Тойдан кейін жұбайлар Нью-Гэмпширге қайта оралды. Бірнеше рет инсульттан кейін Рейхер толық параличке ұшырады және 1967 жылдың 8 қазанында қайтыс болды.
In 1943, Chang met her first husband Hu Lancheng when she was 23 and he was 37. They married the following year in a private ceremony. Fatima Mohideen was the sole attendee. In the few months that he courted Chang, Hu was still married to his third wife. Although Hu was labelled a traitor for collaborating with the Japanese during World War II, Chang continued to remain loyal to Hu. Shortly thereafter, Hu chose to move to Wuhan to work for a newspaper. While staying at a local hospital, he seduced a 17 year old nurse, Zhou Xunde (周訓德), who soon moved in with him. When Japan was defeated in 1945, Hu used another identity and hid in the nearby city of Wenzhou, where he married Fan Xiumei (范秀美). Chang and Hu divorced in 1947. During the time they were briefly apart in New York (Chang in New York City, Reyher in Saratoga), Chang wrote to Reyher that she was pregnant with his child. Reyher wrote back to propose. Although Chang did not receive the letter, she telephoned the following morning to inform Reyher she was arriving in Saratoga. Reyher had a chance to propose to her in person, but insisted that he did not want the child. Chang had an abortion shortly afterward. On August 14, 1956, the couple married in New York City. After the wedding, the couple moved back to New Hampshire. After suffering a series of strokes, Reyher eventually became paralyzed, before his death on October 8, 1967.
Өлім
1995 жылғы 8 қыркүйекте Чангты үй иесі Лос-Анджелестің Вествуд ауданындағы Рочестер даңғылындағы пәтерінен өлген күйде табады. Достарының сөзінше, Чанг үй басқарушысы оның телефонына жауап бермегеніне алаңдап, денесін тапқанға дейін бірнеше күн бұрын табиғи себептерден қайтыс болған. Оның өлім куәлігінде жүрек-қан тамырлары ауруынан қайтыс болғаны көрсетілген. 1997 жылы Сун отбасы Чангтың бірқатар қолжазбаларын Оңтүстік Калифорния университетінің (USC) Шығыс Азия кітапханасына табыс етті, соның ішінде "Шанхайдың әнші қыздары" туындысының ағылшын тіліне аудармасы және "Жас маршал" романының аяқталмаған қолжазбасы бар еді. Чангтың шығармашылығына оның тұрған ортасы зор әсер еткен. 1940 жылдардағы Шанхай мен Гонконг оның көптеген алғашқы романдарының тұрғын жері болды. 1943 жылы Чанг белгілі редактор Чжоу Шоужуанмен танысып, оған өзінің бірнеше туындыларын ұсынды. Чжоудың қолдауымен Чанг тез арада Шанхайдың ең танымал жас жазушысына айналды. Келесі екі жылдың ішінде ол өзінің ең танымал туындыларын жазды, олардың ішінде "Құлаған қаладағы махаббат" (Qing Cheng Zhi Lian, 傾城之戀) және "Алтын кангу" (1943) кіретін еді. "Алтын кангу" туындысын ағылшын тіліне аударғанда Чанг ағылшын тіліндегі тіркестер мен сөйлем құрылымын жеңілдетіп, оқырмандарға түсінуді жеңілдетті. Оның бірнеше әңгімелері мен повестері "Романстар" (Chuan Qi, 传奇) (1944) жинағында топтастырылды. Бұл кітап бірден Шанхайда бестселлерге айналып, Чангтың беделін және оқырмандар арасындағы атағын арттырды, сондай-ақ қытай әдеби ортасындағы ықпалын күшейтті. Оның эсселер жинағы 1945 жылы "Суға жазылған" (Líu Yán, 流言) деген атпен жарық көрді. Оның әдеби қамығы жасынан асып түскендігі айтылды. Николь Хуанның "Суға жазылған" кітабына жазған кіріспесінде айтқандай, "Эссе жанры Эйлин Чанг үшін өмір мен жұмыс, отбасы және тарих арасындағы шекараны үнемі қайта қарастыру құралы болды, сонымен қатар жеке өмірін қоғамдық зиялылардың ойларымен ұштастырып, байытуға мүмкіндік берді".
On September 8, 1995, Chang was found dead in her apartment on Rochester Avenue in Westwood, Los Angeles, by her landlord. According to her friends, Chang had died of natural causes several days before her building manager discovered her body, after becoming alarmed that she had not answered her telephone. Her death certificate states that she died from cardiovascular disease. In 1997, the Soong family donated some of Chang's manuscripts to the East Asian Library at the University of Southern California (USC), including the English translation of "The Sing song Girls of Shanghai" and the unfinished manuscript of the novel "The Young Marshall." Chang's writing is heavily influenced by the environment in which she lives. Shanghai and Hong Kong in the 1940s were the background of many of her earlier novels. In 1943, Chang was introduced to the prominent editor Zhou Shoujuan, and gave him a few pieces of her writing. With Zhou's support, Chang soon became the most popular new writer in Shanghai. Within the next two years, she wrote some of her most acclaimed works, including Love in a Fallen City (Qing Cheng Zhi Lian, [[:zh:傾城之戀) and The Golden Cangue (1943). In her English translation of The Golden Cangue, Chang simplified English expressions and sentence structures to make it easier for readers to understand. Several short stories and novellas were collected in Romances (Chuan Qi, [[:zh:傳奇) (1944). It instantly became a bestseller in Shanghai, boosting Chang's reputation and fame among readers and also the Chinese literary circle. A collection of her essays appeared as Written on Water (Líu Yán [[:zh:流言) in 1945. Her literary maturity was said to be far beyond her age. As described by Nicole Huang in the introduction to Written on Water, "The essay form became a means for Eileen Chang constantly to redefine the boundaries between life and work, the domestic and the historic, and meticulously to weave a rich private life together with the concerns of a public intellectual."
Гонконг
1945 жылы соғыстан кейінгі мәдени және саяси дағдарысқа байланысты Чангтың беделі төмендеді. Бұл, коммунистердің Қытай азамат соғысында ұлтшыл үкіметті жеңгенінен кейін одан да нашарлады. Нәтижесінде, Чан 1952 жылы материктік Қытайдан Гонконгқа кетіп, Шанхайдағы жазушылық карьерасының аяқталғанын сезді. Осы кезеңде ол екі антикоммунистік туынды жазды: «Көктемдік бидің әні» (Ян Гэ, [[:zh:秧歌]) және «Жылаңаш жер» (Чиди жилянь, 赤地之戀, кейде ағылшын тілінде «Қызыл жердегі махаббат» деп аталады), оларды кейін қытай тіліне аударып, Тайваньда жариялады. «Көктемдік бидің әні» Чангтың толығымен ағылшын тілінде жазылған тұңғыш романы болды. Ол сонымен қатар көптеген ағылшын туындыларын қытай тіліне аударды, ең танымалдары – Эрнест Хемингуэйдің «Ескі адам мен теңіз» және Вашингтон Ирвингтің «Ұйқылы аңғардың әңгімесі». Чангтың «Ескі адам мен теңіз» аудармасы АҚШ-тың USIS үшін «Суық соғыс» үгіті ретінде қарастырылды және оның «Көктемдік бидің әнін» жазуына және аударуына тікелей ықпал еткені айтылады. 1955 жылы ол АҚШ-қа кетіп, енді материктік Қытайға қайта оралмады.
In 1945, Chang's reputation waned due to postwar cultural and political turmoil. It worsened after the defeat of the Nationalist government by the Communists in the Chinse Civil War. Eventually, Chang left mainland China for Hong Kong in 1952, realizing her writing career in Shanghai was over. During this time, she wrote two anti communist works,The Rice Sprout Song (Yang Ge, [[:zh:秧歌) and Naked Earth (Chidi zhi lian, 赤地之戀, sometimes known in English as Love in Redland), both of which she later translated into Chinese and published in Taiwan. The Rice Sprout Song was Chang's first novel written entirely in English. She also translated a variety of English works into Chinese, most notably The Old Man and the Sea by Ernest Hemingway and "The Legend of Sleepy Hollow" by Washington Irving. Chang's translation of The Old Man and the Sea was seen as Cold War propaganda for the USIS and is argued to have directly influenced her writing and translating of The Rice Sprout Song. She then left for the United States in 1955, never to return to mainland China again.
Америка Құрама Штаттары
1955 жылы Чанг Америкаға көшіп келді, ағылшын тілінде жазушы болуға тырысты. Оның еңбектерін баспагерлер көп рет қабылдамады. 1962 жылы Сан-Францискода тұрғанда, Чанг американдық әдебиетке жол табу мақсатымен, қытай генералы Чан Сюэлян мен оның әйелі Чжао Иди арасындағы махаббат оқиғасына негізделген "Жас маршал" атты ағылшын тіліндегі романын жаза бастады. Бірақ кітаптағы көптеген қытай есімдері мен күрделі тарихи контекст редактордың алғашқы тарауларға жағымсыз баға беруіне себеп болды, бұл Чангтың жазуға деген сенімін күрт төмендетті. Чан Сюэлянға деген қызығушылығы азайған соң, ол осы жобаны тоқтатты. 2014 жылы Айлин Чангтың әдеби мұрагері Роланд Сунг аяқталмаған "Жас маршал" романын, Чжэн Юантао жасаған қытай тіліне аудармасымен бірге жариялауға қол жеткізді. Америкада Чанг өзінің өмірінен алынған үш роман жазды: "Пагоданың құлауы", "Өзгерістер кітабы" және "Шағын қайта кездесулер". 1966 жылы Чанг Оксфордтағы Майами университетінде жазу резиденциясында болды. Оның зерттеу тақырыптарына қытай коммунистік терминологиясы және 19 ғасырдағы "Қызыл палатаның арманы" романы кірді. 1972 жылы Чанг Лос-Анджелеске көшіп келді. 1975 жылы ол Хань Банциннің ву тілінде жазған "Шанхайдың әнші қыздары" атты кейінгі Цин дәуіріндегі романын ағылшын тіліне аудармасын аяқтады. Аударманың қолжазбасы Оңтүстік Калифорния университетіндегі оның қағаздарынан табылған және 2005 жылы, оның өлімінен кейін жарияланды. 1978 жылы Crown Magazine журналында Айлин Чангтың "Күшті құштарлық, сақтық" ("Lust, Caution"), "Сяньцзяньхуань" (相見歡) және "Фухуаланжуй" (浮花浪蕊) шығармалары жарық көрді. 1990 жылы Чанг "Махаббат пен жеккөру кестесі" (愛憎表) атты эссесін жаза бастады, ол оқушылық жылдарындағы ойларының көрінісі болды. 2016 жылы "Махаббат пен жеккөру кестесі" Тайваньның "Ink" журналының шілде айындағы (155-ші нөмірі) және Қытайдың "Harvest" журналының күзгі-қысқы санында жарияланды.
In 1955, Chang moved to America, struggling to become an English writer. Her work was rejected by publishers many times. In 1962, when she resided in San Francisco, Chang started writing the English novel "The Young Marshal" based on the love story between the Chinese general Chang Hsueh liang and his wife, Zhao Yidi, with an aim to break into the American literary world. However, due to the multitude of Chinese names and complex historical background in the book, her editor gave a less favorable evaluation of the initial chapters, which greatly undermined Chang's confidence in the writing. With her interest in Chang Hsueh liang waned, she abandoned the story. In 2014, Eileen Chang's literary executor, Roland Soong, managed to have the unfinished "The Young Marshal" published, with a Chinese translation by Zheng Yuantao. In America, Chang also wrote three novels based on her own life: The Fall of the Pagoda, The Book of Change, and Little Reunions. In 1966, Chang had a writing residency at Miami University in Oxford. Her research topics include the Chinese Communist terminology and the 19th century novel Dream of the Red Chamber. In 1972, Chang relocated to Los Angeles. In 1975, she completed the English translation of "The Sing song Girls of Shanghai," a late Qing novel written in Wu Chinese by Han Bangqing. The manuscript for the translation was found among her papers at the University of Southern California and published posthumously in 2005. In 1978, Crown Magazine published "Lust, Caution", “Xiang Jian Huan”(相見歡) and “Fu Hua Lang Rui”(浮花浪蕊), all written by Eileen Chang. In 1990, Chang began writing an essay "Table of Love and Hate" (愛憎表), a reflection of her thoughts during the school days. In 2016, "Table of Love and Hate" was published posthumously in the July issue (Issue 155) of Taiwan's Ink magazine and in the autumn winter issue of China's Harvest magazine.
Ықпал
Чанг – реалист және модернист жазушы болды. 1970 жылдары Чангтың мұрасы Тайваньдағы көптеген шығармашылық жазушыларға елеулі әсер етті, соның нәтижесінде «Чан мектебі» жазушыларының бірнеше буыны қалыптасты, олардың ішінде Чу Тьенвэнь, Чу Тьенсинь, Линь Яодэ және Юань Цюнцзюнь есімдері айрықша көзге түседі. Маодан кейінгі кезеңде революцияға дейінгі әдеби тарихты зерттеуге жасалған бірлескен күш-жігердің арқасында Қытай материгінде жаңадан «Айлин Чанг қызуы» пайда болды. Айлин Чанг есімі бұрынғы дәуірдің мәртебесімен астасып кетті. 1970 жылдардағы Тайваньдағы жағдай сияқты, 1980 және 1990 жылдары Чангтың шығармаларынан шабыт алған жас әйел жазушылардың тобы белгілі болды. Оңтүстік Калифорния университетінің Шығыс Азия тілдері профессоры, ақын Доминик Ченг Қытайда азаматтық соғыс болмағанда Чангтың әдебиет бойынша Нобель сыйлығын алуы мүмкін еді деді. 2004 жылы Тайваньда Ван Хуэйлиннің сценарийін жазған және Рене Людің ойнаған «Айлин Чанг туралы аңыз» атты 20 бөлімді телесериал көрсетілді. 2005 жылы малайзиялық әнші Виктор Вонг «Эйлин Чанг» («Чжан Айлин») атты ән шығарды. Тайваньдық жазушы Луо Ицзюнь өзінің «Қыз» романында Чангтың жазбалары мен өмірінен цитаталар мен тақырыптарды пайдаланды. 2020 жылы Чангтың туғанына 100 жыл толуына орай Гонконг университетінің мұражайы мен өнер галереясының веб-сайтында «Гонконг университетіндегі Эйлин Чанг» онлайн көрмесі ұсынылды. Көрме Чангтың әдеби мансабының бастапқы кезеңдерін көрсететін әңгіме құрастырды.
Chang was a realist and modernist writer. During the 1970s, Chang's legacy had such a significant impact on many creative writers in Taiwan that several generations of “Chang School writers” (張派作家) emerged, notably Chu T’ien wen, Chu T’ien hsin, 林燿德, and Yuan Chiung chiung. With collective efforts to unearth the literary histories of the pre revolutionary days in the post Mao era, a renewed Eileen Chang “fever” swept through the streets of mainland China. The name Eileen Chang became synonymous with the glories of a bygone era. As with Taiwan in the 1970s, a group of young women authors who were clearly inspired by Chang rose to prominence in the 1980s and 1990s. Dominic Cheung, a poet and professor of East Asian languages at the University of Southern California, said that had it not been for the Chinese civil war, Chang would have been a recipient of the Nobel Prize in Literature. A 20 episode TV series, The Legend of Eileen Chang, written by Wang Hui ling and starring Rene Liu, was aired in Taiwan in 2004. Malaysian singer Victor Wong wrote a song titled "Eileen Chang" ("Zhang Ailing") in 2005. Taiwanese writer Luo Yijun includes quotations and themes from Chang's writings and life in his novel Daughter. In 2020 on the occasion of the centennial celebration of Chang's birth, an online exhibition Eileen Chang at the University of Hong Kong was presented on the website for the University Museum and Art Gallery, Hong Kong. The exhibition pieced together a narrative that highlights the early stages of Chang's literary career.
Сурет
Жан Аилинг. Гонконг баптистік университетінің кітапханасындағы Қытай жазушыларының портрет галереясында Конг Кай Миннің салған портреті.
Zhang Ailing. A Portrait by Kong Kai Ming at Portrait Gallery of Chinese Writers (Hong Kong Baptist University Library).