Кіріспе
Перл С. Бактың 1931 жылғы романы "Жақсы жер" — Перл С. Бактың 1931 жылы жарық көрген тарихи көркем романы, ол 20 ғасырдағы Аньхуэйдегі (Anhwei) қытай ауылындағы отбасылық өмірді көркемдеп бейнелейді. Бұл оның "Жер үйі" трилогиясының бірінші кітабы, ол "Ұлдар" (1932) және "Бөлінген үй" (1935) кітаптарымен жалғастырылды. Роман 1931 және 1932 жылдары АҚШ-та ең көп сатылған кітап болды, 1932 жылы Пулитцер сыйлығына ие болды және 1938 жылы Бақтың Әдебиет бойынша Нобель сыйлығын алуына әсер етті. Америкалық миссионерлердің қызы ретінде Қытайда өскен Бак, осы кітапты Қытайда тұрып, қытай ауылдық өмірін өз көзімен байқағанда жазды. Шаруа Ван Лунг пен оның әйелі О Ланның шынайы және мейірімді суреттелуі 1930 жылдардағы американдықтарға Жапониямен болашақ соғыста қытайлықтарды одақтас деп қарауға көмектесті. Роман "Life" журналының 1924–1944 жылдардағы 100 үздік кітабының тізіміне енді. 2004 жылы тележүргізуші Опра Уинфридің кітап клубы үшін таңдалғаннан кейін кітап қайтадан бестселлер тізіміне кірді. 1932 жылы Театр гильдиясы Оуэн мен Дональд Дэвистің әке-ұлы драматургтері жазған "Жақсы жер" романының Бродвей сахналық қойылымын жасады, бірақ сыншылар оны жақсы қабылдамады және ол тек 56 қойылым көрсетілді. Дегенмен, 1937 жылы сахналық қойылымның негізінде түсірілген "Жақсы жер" фильмі сәттірек болды.
The Good Earth is a historical fiction novel by Pearl S. Buck published in 1931 that dramatizes family life in a 20th century Chinese village in Anhwei. It is the first book in her House of Earth trilogy, continued in Sons (1932) and A House Divided (1935). It was the best selling novel in the United States in both 1931 and 1932, won the Pulitzer Prize for Fiction in 1932, and was influential in Buck's winning the Nobel Prize for Literature in 1938. Buck, who grew up in China as the daughter of American missionaries, wrote the book while living in China and drew on her first hand observation of Chinese village life. The realistic and sympathetic depiction of the farmer Wang Lung and his wife O Lan helped prepare Americans of the 1930s to consider Chinese as allies in the coming war with Japan. The novel was included in Life magazine's list of the 100 outstanding books of 1924–1944. In 2004, the book returned to the bestseller list when chosen by the television host Oprah Winfrey for Oprah's Book Club. A Broadway stage adaptation was produced by the Theatre Guild in 1932, written by the father and son playwriting team of Owen and Donald Davis, but critics gave a poor reception, and it ran only 56 performances. However, the 1937 film, The Good Earth, which was based on the stage version, was more successful.
Сюжет
Бұл оқиға Ван Лунның үйлену тойынан басталады және оның бақытының өрлеуі мен құлдырауы жайлы айтады. Хванг әулеті – бай жер иелері, жақын маңдағы қалада тұрады, онда Ван Лунның болашақ әйелі О Лан құл болып жұмыс істейді. Алайда Хванг әулеті опиумға құмарлық, шамадан тыс шығындар, бақылаусыз қарыздар мен жалпы еңбек етуге құштарлық танытпауы салдарынан бірте-бірте құлдырай бастайды. Ван Лун мен О Лан үйленгеннен кейін, екеуі де өз шаруашылықтарында тыңғылықпен еңбек етеді және Хванг отбасынан бір-бір жер телімін сатып алуға жеткілікті ақша жинайды. О Лан үш ұл мен үш қыз туады; бірінші қызы аштықтан туған қатты азықтандырудың салдарынан ақыл-есі кеміп қалады. Әкесі оны қатты аяп, «Кедей Ақымақ» деп атайды, және ол өмірінің соңына дейін осы атпен танылады. О Лан екінші қызын туған кезде өлтіреді, оны осындай ауыр жағдайда өмір сүрудің азабынан құтқарып, қалған отбасына жақсы тіршілік ету мүмкіндігін сыйлайды. Қатыгез аштық пен құрғақшылық кезінде отбасы жұмыс табу үшін Киансу (Цзянсу) провинциясындағы үлкен қалаға қашуға мәжбүр болады. Ван Лунның қатыгез ағасы оның мүлкін және жерін сатып алуды ұсынады, бірақ олардың құнынан әлдеқайда төмен бағамен. Отбасы жер мен үйден басқа барлық нәрсені сатады. Ван Лун содан кейін оңтүстікке қарай ұзақ сапарға шығады, отбасы қалай өмір сүретінін ойлайды. Ол «өрт вагонның» (жаңа салынған пойыздың қытайша атауы) ақы алғанымен адамдарды оңтүстікке тасып әкететінін біледі. Қалаға келгенде О Лан мен балалары тілеу көріп ақша сұрайды, ал Ван Лун рикша тартады. Ван Лунның әкесі жалбарынады, бірақ ақша таба алмайды, оның орнына қалаға қарап отырады. Олар өздерін басқаша киінетін және жылдам сөйлейтін қала тұрғындары арасында жатсып, шетелдік сезінеді. Бір центтік конжи тамағының арқасында олар енді аш болмайды, бірақ бәрібір кедейлікте өмір сүреді. Ван Лун өз жеріне қайтып оралуды аңсайды. Әскерлер қалаға жақындағанда, ол әскерге алынудан қорқып, тек түнде ғана тауар таси алады. Бір күні оның ұлы ұрланған ет әкеліп береді. Ашуға буған Ван Лун ұлдарының ұры болып өсуін қаламай, етті жерге лақтырып жібереді. Бірақ О Лан тыныш түрде етті жинап, пісіріп жейді. Азық-түлік үшін туған төңкеріс кезінде Ван Лун байдың үйін тонаған халықтың ішіне ілесіп кетеді және байды қорқытып, өмірін сақтап қалу үшін оған барлық ақшасын береді. О Лан үйдің басқа жерінен әшекейлер тауып, оларды өзіне алып қояды. Ван Лун осы ақшаға отбасын үйге қайтарады, жаңа өгіз бен шаруашылық құралдарын сатып алады және жерін өңдеу үшін жұмысшыларды жалдайды. Уақыт өте келе тағы екі бала дүниеге келеді – егіз ұл мен қыз. О Ланның тонаған әшекейлерін тапқаннан кейін Ван Лун Хванг әулетінің қалған жерін сатып алады. Кейіннен ол екі ұлын мектепке жібереді, екіншісін саудагерге оқуға береді, ал үшіншісін жерде қалдырады. Ван Лун өмірі жақсарғанда, Лотос есімді кәнизақ сатып алады. О Лан күйеуінің сатқындығына шыдайды, ол оның өзіне сақтап қоюын өтінген жалғыз екі інжу-маржанды, Лотосқа сыйлық ретінде сырға жасау үшін алады. О Ланның денсаулығы мен рухы құлдырайды, және ол тұңғыш ұлының үйлену тойынан кейін қайтыс болады. Ван Лун оның өлімін жоқтап, оның өміріндегі орнын бағалайды. Ван Лун мен оның отбасы қалаға көшіп, Хванг әулетінің ескі үйін жалға алады. Қарт адам болған ол отбасында бейбітшілік орнағанын қалайды, бірақ оның ұлдары мен келіндері арасындағы дау-жанжалдар оны қынжырлатады. Ван Лунның үшінші ұлы әскерге қашып кетеді. Романның соңында Ван Лун ұлдарының жерді сатуды жоспарлап отырғанын естіп, оларды бұл әрекеттен айнытуға тырысады. Олар оның қалауын орындайтындарын айтады, бірақ бір-біріне біліп-біліп күлімсірейді.
Кейіпкерлер
Ван Лунг – Аньвей (пиньин тілінде Анхуй) кішкентай ауылында туып өскен кедей, еңбекқор шаруа. Ол оқиғаның басты кейіпкері болып табылады және байлық жинақтаған кезде қиындықтарға кезігеді, сонымен қатар табыстың сыртқы белгілерін де көреді. Ол жоғары моральдық қағидаларға ие және ұлдарға құрмет көрсету, отбасылық міндеттер сияқты Қытай дәстүрлерін сақтайды. Ол жерді өзінің бақыты мен байлығының бастауы деп санайды. Өмірінің соңына қарай ол өте табысты адамға айналады және Хванг үйінен сатып алған үлкен жер теліміне ие болады. Өмір салты өзгерген сайын ол байлығымен сатып алуға болатын ләззаттарға беріле бастайды – Лотос есімді кәнізді сатып алады. Пиньин тілінде Ванның аты "Ван Лонг" деп жазылады. Ван – бұл 王 иероглифімен бейнеленген, кең таралған "Ван" тегі. О Лан – Хванг үйінде құл болған Ван Лунгтың бірінші әйелі. Аз сөйлейтін, білімсіз әйел болғанымен, оның шеберлігі, ақыл-ойы және талмайтын еңбекқорлығы Ван Лунг үшін өте құнды. Ол сырт келбеті жағынан қарапайым немесе келмейтін деп есептеледі, аяқтары байланбаған. Ван Лунг кейде оның кең еріндері туралы айтады. Дегенмен, ол еңбекқор және өзінен айырылатын. Кітаптың соңында О Лан органдарының әлсіреуінен қайтыс болады. Өлім төсегінде жатқанда Ван Лунг оған толық назар аударады және оның қайтысынан көп бұрын табытын сатып алады. Ван Лунгтың әкесі – қарт, ақылсыз, тек шай, тамақ және немерелерін қалайтын қария. Ол қартайған шағында көңіл көтеру үшін немерелерін қалайды және роман дамыған сайын өте мұқтаж және дендеуілі болып барады. Оның моральдық принциптері көне.
O Lan – first wife, formerly a slave in the house of Hwang. A woman of few words, she is uneducated but nonetheless is valuable to Wang Lung for her skills, good sense, and indomitable work ethic. She is considered plain or ugly; her feet are not bound. Wang Lung sometimes mentions her wide lips. Nevertheless, she is hardworking and self sacrificing. Towards the end of the book, O Lan dies due to failing organs. When she lies on her deathbed, Wang Lung pays all of his attention to her and purchases her coffin not long before her death. Wang Lung's father – An old, parsimonious senior who seems to only want his tea, food, and grandsons. He desires grandchildren to comfort him in his old age and becomes exceedingly needy and senile as the novel progresses. He has strong and out dated morals.
Ван Лунг пен О-Ланның балалары
Нун Эн (Ең үлкен ұл) – Ван Лунгтың өте мақтан тұтатын, бойы биік әрі сұлу жігіті. Ол білімді адам болып өсіп, Ван Лунг оны білімін аяқтау үшін үш жылға оңтүстікке жібермес бұрын, наразылық білдіретін кезеңнен өтеді. Ол үлкен, көркем мінезді жігіт болып өседі де, жергілікті астық саудагерінің қызы Люға үйленеді. Әкесінің мәртебесі артып келе жатқанда Нун Эн байлыққа деген құштарлығы күшейеді, ол өрнекті, сәнді өмір сүргісі келеді. Сонымен қатар, ол фильмнің антагонисі. Нун Вэнь (ортаңғы ұл) – Ван Лунның тапқыр ұлы. Оның бизнеске қатысты өткір ойы бар, бірақ ол әкесінің дәстүрлі этикасына қарсы тұрады. Ол – ақылды, жұқа, ақшамен санасуды білетін адам, Ван Лунның үлкен ұлынан гөрі көбінесе шағын. Ол саудагер болып, қала әйелдерінің мақтандылығына шыдамағандықтан ауыл қызына үйленеді. Кедей ақымақ – О Лан мен Ван Лунның тұңғыш қызы және үшінші баласы, оның ақыл-есі кем болуы бала кезіндегі қатал аштықтан туындаған болуы мүмкін. Ван Лунг жылдар өте оны қатты жақсы көреді. Ол көбінесе күнге отырып, мата жұлып отырады. Ван Лунг қайтыс болған кезде оның кәнизағы Pear Blossom (төменде қараңыз) оның күтімін өз мойнына алады. Екінші қыз – дүниеге келгеннен кейін бірден өлтірілді. Үшінші қыз – ең кіші ұлдың егізі. Ол миндаль гүлінің түсіне ұқсас беті мен жұқа, қызыл еріні бар әдемі бала ретінде сипатталады. Оның аяқтары әңгіме барысында байланады. Ол 9 жасында саудагер ұлына (қарындасының күйеуінің отбасы) беріліп, 13 жасында Ван Лунның туысының мазалауынан қашып, олардың үйіне көшіп келеді. Ең кіші ұл – ортаңғы және үлкен ұлдар мектепке бара жатқанда, егін шаруашылығына жауапкершілік жүктеледі. Ол тәуелсіз адам болып өседі және әкесінің қарсылығына қарамастан, әскерге қашып кетеді. Үлкен ұлының әйелі – астық саудагерінің қызы және қалалық әйел, ол ортаңғы ұлының әйелін төмен санап жек көреді. Ол О Ланның қайтыс алғанға дейін үйге әкелінеді және өліп бара жатқан әйел оны лайықты және жарамды деп табады. Оның тұңғыш баласы ұл. Ортаңғы ұлының әйелі – ауылдан келген әйел. Ол бірінші ұлының әйелінің мақтандығы мен бейшаралығы үшін оны жек көреді. Оның тұңғыш баласы қыз.
Ван Лунның кәнизактары мен қызметшілері
Лотос гүлі – көпке дейін еркелетілген кәнизе және бұрынғы жезөкше. Көп ұзамай темекі мен майлы тағамдардан қарттанып, семіріп, келбетінен айрылады. Ұлы ұлы мен кіші қызының үйленуіне көмектеседі. Ван Лунның сүйіктісі. Куку – бұрын Хванг үйінде құл болған. Кейін "шайнау үйінің" иесі болып, соңында Лотостың қызметшісіне айналады. Олан оны жек көреді, себебі Хванг үйінде оған қатыгездік жасаған. Алма гүлі – жас кезінде сатып алынған, Лотостың құлы қызметін атқарады. Романның соңында ол Ван Лунның кәнизасы болады, себебі жас жігіттердің құмарлығынан гөрі қарттардың тыныш адалдығын артық көретінін айтады. Чин – Ван Лунның адал досы және көршісі. Аштық кезінде Оланның өмірін сақтап қалу үшін Ван Лунмен бірнеше бұршақ бөліседі. Аштық Чингтің әйелін қайтыс қылғаннан кейін, ол қызын беруге мәжбүр болады, Чин жерін Ван Лунға сатады және Ван Лунның бригадирі болып жұмыс істеуге келеді. Ол егісте жолдасына астық сабауды көрсету кезінде апатқа ұшырап қайтыс болады. Ван Лун оны отбасылық зираттың кіреберісіне жақын жерлейді және өзінің қабірін зираттың ішінде, бірақ Чингке мүмкіндігінше жақын орналастыруды бұйырады.
Ұрпақ туыстары
Ван Лунның қарындасының күйеуі – ашкөз, жалқау адам, және «Қызыл сақалдар» деп аталатын ұрылар тобының жетекшілерінің бірі. Ол Ван Лунға және үйдің басқа мүшелеріне көп жыл бойы қиындықтар туғызды, соңында Ван Лун оған өмірінің соңына дейін есінен айырып, зиянсыз күйде ұстауға жеткілікті опиум берді. Ол сүйектей арық, бойы шел, және өзін қорғауға тырысады. Ол жас ұрпақтың қарттарға күтім жасауын талап ететін дәстүрді пайдаланып, өзінің моральдық жауапкершілігін мүлдем ескермейді. Қарындасының күйеуінің әйелі – Лотоспен дос болады, сондай-ақ опиумға тәуелді болады. Өте семіз, ашкөз және жалқау. Қарындасының күйеуінің ұлы – жабайы және жалқау, Нунг Вэнді қиын жағдайға түсіреді және ақырында әскерге кетеді. Құрметсіз, көптеген кәнизактермен араласады. Оны жыныстық зорлық-зомбылық жасаушы деп сипаттауға болады.
Саяси ықпал
Кейбір ғалымдар "Жақсы жер" кітабын Жапониямен болатын соғысқа қарсы Қытайға көңіл жағдыруға бағытталған туынды деп қарастырады. "Егер Қытай американдықтардың қиялын баурап алмағанда, Шығыс Азия саясатын одан да тиімді етіп бейімдеу мүмкін болар еді", - деді бірі. Алайда, осындай туындылар, "қыналыған қытай халқына деген түсінікті қайырлылықпен толы болғанымен, американдықтарға Азиядағы мүмкіндіктерінің шектеулі екенін толыққанды түсіндіре алмады". Дипломатиялық тарихшы Уолтер ЛаФебер американдықтардың Бак сияқты жазушылар бейнелеген батыр қытайларға ғашық болғанымен келіссе де, "осы Қытайға қатысты көзқарастар 1937 жылдан кейін АҚШ саясатына әсер етпеді. Егер әсер еткенде, американдықтар 1941 жылға дейін Азияда соғысып жүрген болар еді" деген қорытындыға келді. Колумбия университетінің саясаттанушысы Эндрю Нейтан Хилари Сперлингтің "Пирл Бак Қытайда: Жақсы жерге саяхат" кітабын жоғары бағалап, оның оқырмандарды Бактың туындыларын революциялық Қытайды және АҚШ-тың онымен байланысын түсіну үшін қайта қарастыруға шақыруы керектігін айтты. Сперлинг Бактың американдық миссионерлердің қызы болғанын атап көрсетеді және кітапты тек нәсілшілдік стереотиптер жинағы деп айыптауға қарсы шығады. Оның пікірінше, Бак қытай кедейлерінің өмірін терең зерттейді және "діни фундаментализмге, нәсілдік дискриминацияға, гендерлік қанаушылыққа, сексуалдық репрессияға және мүгедектерге жасалған кемсітушілікке" қарсы тұрды.
Перипатетикалық қолжазба
Бак романды Нанкинде жазды, университет үйінің шатырында таңдары қолжазбаны бір жылдың ішінде (шамамен 1929 ж.) аяқтауға жұмсады. 1952 жылы Бакқа тиесілі терілген қолжазба және басқа да бірнеше құжаттар Нью-Йорктегі Америка өнер және әдебиет академиясының мұражайында көрмеге қойылды. Көрме аяқталған соң ол жоғалып кетті, ал Бак 1966 жылғы мемуарында: «Шайтан оны алды. Сол қолжазбаны не істегенімді есімде жоқ» деп жазған. 1973 жылы Бак қайтыс болғаннан кейін оның мұрагерлері оның ұрланғанын хабарлады. Қолжазба 2007 жылдары Филадельфиядағы Фриман аукциондық үйіне әкелінген кезде табылған болатын. ФБР хабардар етілді және ол қолжазба консигнаторға қайтарылды.