Кіріспе

Шигеллез шигелла бактериясының төрт түрінен туындайды. Бұл инфекция көбінесе инфекциялы нәжіспен байланыс арқылы таралады. Жұғу көбінесе шыбызбалар арқылы немесе бекіткіштерді (подгузниктерді) ауыстырған кезде болады. Көбінесе қолданылатын антибиотиктерге ципрофлоксацин және азитромицин жатады. Симптомдардың пайда болуы 12-ден 96 сағатқа дейін созылады, ал толық жазылу 5-7 күнге дейінге созылады. Инфекция салдарынан шырышты қабық жараланады, тік ішек қан кетуі және қанағаттандырылмайтын дегидратация (сусыздану) пайда болады. Шигеллезден кейін реактивті артрит және гемолитикалық уремиялық синдром сияқты асқынулар дамуы мүмкін. Ең көп кездесетін неврологиялық белгі – құрысулар.

Механизм

Асқазанға түскеннен кейін бактериялар асқазан-ішек жолы арқылы кіші ішекке жетеді. Онда олар үлкен ішекке жеткенше көбейе бастайды. Үлкен ішекте бактериялар екі негізгі механизм арқылы жасушаларға зақым келтіріп, шигеллездің бастапқы кезеңдерін тудырады: үлкен ішектің эпителий жасушаларын тікелей басып алу және 1-ші және 2-ші энтеротоксиндерді өндіру.

Диагностика

Шигеллез диагнозы диареялық нәжіс үлгілерінен бактерияны оқшаулау арқылы қойылады. Шигелла түрлерінің қозғалмауы теріс нәтиже береді және олар көбінесе лактозаны ыдыратпайды, бірақ S. sonnei лактозаны ыдырата алады. Көбінесе олар көмірсулардан газ шығармайды (S. flexneri-дің кейбір штаммдарынан басқа) және жалпы биохимиялық жағынан белсенді емес. Шигелланың мочевина гидролизі де теріс болуы керек. Үш қантты темір ортасына егілгенде, олар келесідей реакция береді: К/А, газ және H2S. Индол реакциялары әртүрлі, оң және теріс болады, бірақ S. sonnei әрқашан индол теріс нәтиже береді. Hektoen ортасындағы өсімдерде шигелла үшін көкшіл-жасыл колониялар, ал сальмонелла үшін қара ортасы бар көкшіл-жасыл колониялар пайда болады.

Алдын алу

Шигеллез ауруына шалдықпау үшін қарапайым сақтық шараларын қолдануға болады: тамақ дайындамас бұрын және жемес бұрын қолды мұқият жуу керек, ал тамақты толық пісіру қажет. Шигеллезді алдын алудың негізгі шаралары – санитарлық жағдайды жақсарту, жеке және тамақ гигиенасын сақтау, бірақ тиімді әрі арзан вакцина бұл шараларды толықтыруға мүмкіндік береді. Шигеллез балалар арасында өте жылдам таралатындықтан, ауру белгілері жойылғаннан кейін 24 сағатқа дейін ауырған баланы балабақшаға қабылдамау балабақшада шигеллездің таралуын азайтуға көмектеседі.

Вакцина

Қазіргі уақытта шигеллаға қарсы лицензияланған вакцина жоқ. Шигеллаға арналған бірнеше вакцина үміткерлері әртүрлі даму кезеңдерінде, оның ішінде әлсіздетілген тірі, конъюгаттық, рибосомалық және протеосомалық вакциналар бар. Шигелла Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының вакцина әзірлеу мақсаты болып ұзақ жылдардан бері қалып келген, және осы патогенге байланысты жасқа қарай диарея/дизентериямен аурудың күрт азаюы, табиғи иммунитет инфекциядан кейін қалыптасатынын көрсетеді; демек, ауруды болдырмау үшін вакцинация жасау мүмкін болуы керек. Шигелла түрлері көптеген антибиотиктерге резистентті.

Антибиотиктер

Антибиотиктерді тек қана ауыр жағдайларда немесе жеңіл белгілері бар кейбір топтарда (қарттар, иммундық қабылдауы нашарлағандар, тамақ өнеркәсібі қызметкерлері, балаларға күтім жасаушылар) қолдану керек. Шигелламен байланысты диареяда антибиотиктер инфекцияның мерзімін қысқартады, бірақ көбінесе жеңіл жағдайларда олардан аулақ болатыны жөн, себебі көптеген шигелла түрлері кең таралған антибиотиктерге төзімді болып келеді. Сонымен қатар, шигелламен аурудың көп бөлігін бастан кешіретін дамып келе жатқан елдерде тиімді дәрілер көбінесе жетіспейді. Диареяға қарсы препараттар жағдайды нашарлатуы мүмкін, сондықтан оларды қолданудан қалысқан жөн. Көптеген жағдайларда, ауру антибиотиктерсіз төрттен сегіз күннің ішінде өтеді. Ауыр инфекциялар үштен алты аптаға дейін созылуы мүмкін. Егер адам өте жас немесе өте қарт болса, ауру ауыр болса немесе инфекция басқа адамдарға таралу қаупі жоғары болса, триметоприм-сульфаметоксазол, ципрофлоксацин сияқты антибиотиктер тағайындалуы мүмкін. Бұрын ампициллин (бірақ амоксициллин емес) осы ауруды емдеуде тиімді болған, бірақ қазір бірінші таңдау пивмециллинам болып табылады.

Эпидемиология

Деректер жеткіліксіз, бірақ 2013 жылы бес жасқа дейінгі 34 000 баланың өліміне, ал бес жастан асқан 40 000 адамның өліміне себеп болған деп есептеледі. АҚШ-та жыл сайын шамамен 500 000 шигеллез жағдайы тіркеледі. Сәбилер, қарттар және ауыр сырқаттар аурудың ең ауыр белгілеріне осал, бірақ барлық адамдар белгілі бір деңгейде сезімтал. Жұқпалы иммуножеткіліксіздік синдромы (ЖИДС) бар адамдар Шигелла инфекциясына жиі шалдығады. Шигеллез дамып келе жатқан елдерде жиірек және ауыррақ кездеседі; дамып келе жатқан елдерде шигеллез эпидемиясының өлім-жітім көрсеткіші 5–15% құрайды. Ортодоксал еврей қауымдастықтары (ОЖҚ) шигеллезге шалдығу тәуекелі жоғары топ болып табылады; Шигелла сонеи Израильдегі осы қауымдастықтарда циклдік түрде эпидемия болып таралады, ал басқа қауымдастықтар арасында эпизодтық шабуылдар орын алады. "Филогенетикалық және геномдық талдау арқылы біз Израильден тыс ОЖҚ-дағы жарылыстардың штаммдарының жалпы халықтың штаммдарынан ерекшеленетінін және Израильде басымдылық танытатын S. sonnei-дің бірнеше дәріге төзімді тармағымен байланысты екенін көрсеттік. Қосымша Байес филогенетикалық талдау бұл штаммның шамамен 30 жыл бұрын пайда болғанын көрсетті, бұл антимикробтық препараттарға төзімді патогендердің географиялық тұрғыдан шашыраңқы, бірақ халықаралық байланыстағы қауымдастықтар арқылы кеңінен таралуының қаншалықты жылдам болатынын көрсетеді."