Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ішек-қарынның жұмсақ немесе сұйық қозғалысы
Loose or liquid bowel movements
Диарея (американдық ағылшын тілінде), сондай-ақ диарея немесе диарея (британдық ағылшын тілінде) деп те жазылады, бұл күніне кем дегенде үш жұмсақ, сұйық немесе сулы ішек қозғалысының болу жағдайы. Ол көбінесе бірнеше күнге созылады және сұйықтық жоғалтудан дегидратацияға (сусыздануға) әкелуі мүмкін. Көп жағдайда, нақты себебін анықтау үшін нәжіс мүжілгенін зерттеу қажет емес. Диареяға шалдыққан адамдарға салауатты тамақтанып, нәрестелерді емшек сүтімен тамақтандыру ұсынылады. Ауыр дегидратация жағдайында ішекке сұйықтық құю қажет болуы мүмкін. Антибиотиктер сирек қолданылса да, қанды диареясы және жоғары температурасы барларға, саяхаттан кейін қатты диареясы барларға және нәжісте белгілі бір бактериялар немесе паразиттер табылган жағдайларда ұсынылуы мүмкін. Жыл сайын шамамен 1,7-5 миллиард диарея жағдайы тіркеледі. Бұл ауру дамып келе жатқан елдерде жиі кездеседі, онда кішкентай балалар жылына орта есеппен үш рет диареяға шалдығады.
Diarrhea (American English), also spelled diarrhoea or diarrhœa (British English), is the condition of having at least three loose, liquid, or watery bowel movements in a day. It often lasts for a few days and can result in dehydration due to fluid loss. In most cases, stool cultures to confirm the exact cause are not required. When people have diarrhea it is recommended that they continue to eat healthy food, and babies continue to be breastfed. In those with severe dehydration, intravenous fluids may be required. Antibiotics, while rarely used, may be recommended in a few cases such as those who have bloody diarrhea and a high fever, those with severe diarrhea following travelling, and those who grow specific bacteria or parasites in their stool. About 1.7 to 5 billion cases of diarrhea occur per year. It is most common in developing countries, where young children get diarrhea on average three times a year.
Терминология
Диарея сөзі көне грек тілінен шыққан, «dia» – «арқылы» және «rheo» – «ағыс» деген сөздерден құралған. Американдық ағылшын тілінде «diarrhea» деп, ал британдық ағылшын тілінде «diarrhoea» деп жазылады. Бұл жағдайды бейресми түрде «жүгіру», «сүрт» (немесе Ұлыбританияда «сквит») және «қозғалыс» деп те атайды. Бұл сөз көбінесе /d/ aɪ/ə/'/r/ i://ə/ DYəREEə деп айтылады.
The word diarrhea is from the Ancient Greek [[wikt:διάρροια from διά dia "through" and ῥέω rheo "flow". Diarrhea is the spelling in American English, whereas diarrhoea is the spelling in British English. Slang terms for the condition include "the runs", "the squirts" (or "squits" in Britain) and "the trots". The word is often pronounced as ,/d//aɪ//ə/'/r//i://ə/ DYəREEə.
Анықтама
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы диареяны күніне үш немесе одан көп рет жұқақ немесе сұйық нәжіс шығару, немесе әдеттегіге қарағанда көп нәжіс шығару деп анықтайды. Сулы жіті диарея AWD (Acute Watery Diarrhoea) деп белгіленеді.
Diarrhea is defined by the World Health Organization as having three or more loose or liquid stools per day, or as having more stools than is normal for that person. Acute diarrhea that is watery may be known as AWD (Acute Watery Diarrhoea.)
Хатшылық
Секреторлық диарея белсенді секрецияның артуын немесе сіңудің тежелуін білдіреді. Құрылымдық зақым көбінесе байқалмайды. Осы диарея түрінің ең көп таралған себебі – аниондардың, әсіресе хлорид иондарының (Cl–) секрециясын күшейтетін холера токсині. Сондықтан, асқазан-ішек жолында зарядтық тепе-теңдікті сақтау үшін натрий (Na+) сумен бірге тасымалданады. Осы диарея түрінде ішек сұйықтығы тіпті аш қарында да плазмамен изотониялық болып қалады. Оны бактериялық, вирустық, паразиттік инфекциялар немесе ішек-қарынның қабыну аурулары сияқты аутоиммундық проблемалар тудыруы мүмкін. Сонымен қатар, туберкулез, ішек рагы және энтерит те осы диареяға себеп болуы мүмкін. Диарея балалардың нашар тамақтануының басты себебі болып табылады. Сонымен қатар, диарея ауруының психикалық даму мен денсаулыққа елеулі әсер ететіні дәлелденді; гельминттермен инфекция және ерте емшек сүтімен тамақтану ескерілген жағдайда да, ауыр диареяны бастан өткерген балалардың интеллект сынақтарында нәтижелері айтарлықтай төмен болған. Диарея электролиттік тепе-теңдіктің бұзылуына, бүйрек функциясының нашарлауына, дегидратацияға және иммундық жүйенің әлсіреуіне алып келуі мүмкін. Ауыз арқылы қабылданатын дәрілердің тиімділігі емдік эффект беруге байланысты, ал эффект болмауының себебі дәрінің ас қорыту жүйесі арқылы тым жылдам өтуі болуы мүмкін, бұл сіңу уақытын шектейді. Дәрігерлер диареяны емдеу үшін дәрінің дозасын азайту, қабылдау кестесін өзгерту, дәріні тоқтату және дегидратацияны жоюға тырысады. Диареяны бақылауға бағытталған шаралар көбінесе тиімді болмайды. Диарея өмір сапасына теріс әсер етеді, себебі нәжіс ұстамау қарт адамдарды ұзақ мерзімді күтім орталықтарына (қарттар үйіне) орналастырудың маңызды себебінің бірі болып табылады. Диарея ішекке түрлі себептермен фекальдық массадан суды немесе басқа ас қорыту сұйықтықтарын жеткілікті мөлшерде сіңіруге кедергі келтірілгенде пайда болады, нәтижесінде сұйық немесе "бос" дефекация болады. Жедел диареяның ең көп кездесетін себебі – ротавирустық вирустық гастроэнтерит, ол бес жасқа дейінгі балалардың 40% құрайды.
Secretory diarrhea means that there is an increase in the active secretion, or there is an inhibition of absorption. There is little to no structural damage. The most common cause of this type of diarrhea is a cholera toxin that stimulates the secretion of anions, especially chloride ions (Cl–). Therefore, to maintain a charge balance in the gastrointestinal tract, sodium (Na+) is carried with it, along with water. In this type of diarrhea intestinal fluid secretion is isotonic with plasma even during fasting. It can be caused by bacterial infections, viral infections, parasitic infections, or autoimmune problems such as inflammatory bowel diseases. It can also be caused by tuberculosis, colon cancer, and enteritis. and diarrhea is a primary cause of childhood malnutrition. Further, evidence suggests that diarrheal disease has significant impacts on mental development and health; it has been shown that, even when controlling for helminth infection and early breastfeeding, children who had experienced severe diarrhea had significantly lower scores on a series of tests of intelligence. Diarrhea can cause electrolyte imbalances, kidney impairment, dehydration, and defective immune system responses. When oral drugs are administered, the efficiency of the drug is to produce a therapeutic effect and the lack of this effect may be due to the medication travelling too quickly through the digestive system, limiting the time that it can be absorbed. Clinicians try to treat the diarrheas by reducing the dosage of medication, changing the dosing schedule, discontinuation of the drug, and rehydration. The interventions to control the diarrhea are not often effective. Diarrhea can have a profound effect on the quality of life because fecal incontinence is one of the leading factors for placing older adults in long term care facilities (nursing homes). Diarrhea occurs when the large intestine is prevented, for any number of reasons, from sufficiently absorbing the water or other digestive fluids from fecal matter, resulting in a liquid, or "loose", bowel movement. Acute diarrhea is most commonly due to viral gastroenteritis with rotavirus, which accounts for 40% of cases in children under five.
Инфекциялар
Инфекциялық диареяның көптеген себептері бар, олар вирустар, бактериялар және паразиттерді қамтиды. Жұқпалы диарея жиі гастроэнтерит деп аталады. Ересектерде вирустық диареяның ең көп таралған себебі – норовирус, ал бес жасқа дейінгі балаларда ротавирус. Аденовирустың 40 және 41 типтері, астровирустар көптеген инфекцияларды тудырады. Шига токсинін өндіретін Escherichia coli, мысалы E. coli O157:H7, АҚШ-та жұқпалы қанды диареяның ең көп таралған себебі болып табылады. Campylobacter spp. бактериялық диареяның жиі кездесетін себебі, бірақ Salmonella spp., Shigella spp. және Escherichia coli-дің кейбір штаммдары да жиі кездеседі. Егде жастағы адамдарда, әсіресе, байланыссыз инфекциялар үшін антибиотиктермен емделгендерде, Clostridioides difficile өндіретін токсин көбінесе ауыр диареяны тудырады. Паразиттер, әсіресе протозоалар, мысалы Cryptosporidium spp., Giardia spp., Entamoeba histolytica, Blastocystis spp., Cyclospora cayetanensis, жиі созылмалы инфекциямен байланысты диареяның себебі болып табылады. Кен спектрлі паразиттерге қарсы препарат нитазоксанид көптеген диарея тудыратын паразиттерге қарсы тиімділігін көрсетті. Паразиттер немесе бактериялық токсиндер сияқты басқа жұқпалы агенттер симптомдарды күшейте алады. Жақсы санитарлық жағдайларда, жеткілікті тамақпен және таза сумен қамтамасыз етілгенде, дені сау адамдар вирустық инфекциядан бірнеше күн ішінде жазылады. Дегенмен, ауру немесе нашар тамақтанған адамдарда диарея ауыр дегидратацияға алып келіп, өмірге қауіп төндіруі мүмкін.
There are many causes of infectious diarrhea, which include viruses, bacteria and parasites. Infectious diarrhea is frequently referred to as gastroenteritis. Norovirus is the most common cause of viral diarrhea in adults, but rotavirus is the most common cause in children under five years old. Adenovirus types 40 and 41, and astroviruses cause a significant number of infections. Shiga toxin producing Escherichia coli, such as E coli o157:h7, are the most common cause of infectious bloody diarrhea in the United States. Campylobacter spp. are a common cause of bacterial diarrhea, but infections by Salmonella spp., Shigella spp. and some strains of Escherichia coli are also a frequent cause. In the elderly, particularly those who have been treated with antibiotics for unrelated infections, a toxin produced by Clostridioides difficile often causes severe diarrhea. Parasites, particularly protozoa e. g., Cryptosporidium spp., Giardia spp., Entamoeba histolytica, Blastocystis spp., Cyclospora cayetanensis, are frequently the cause of diarrhea that involves chronic infection. The broad spectrum antiparasitic agent nitazoxanide has shown efficacy against many diarrhea causing parasites. Other infectious agents, such as parasites or bacterial toxins, may exacerbate symptoms. In sanitary living conditions where there is ample food and a supply of clean water, an otherwise healthy person usually recovers from viral infections in a few days. However, for ill or malnourished individuals, diarrhea can lead to severe dehydration and can become life threatening.
Санитарлық тазалық
Ашық жерде нәжіс шығару – өлімге әкелетін жұқпалы диареяның басты себебі. Кедейлік – халық арасында жұқпалы диареяның таралу деңгейін көрсететін жақсы көрсеткіш. Бұл байланыс кедейліктің өзінен емес, кедей адамдардың тұратын жағдайларынан туындайды. Белгілі бір ресурстардың жетіспеуі кедейлердің жұқпалы диареяға қарсы тұру мүмкіндігін шектеуде. "Кедейлік – нашар тұрғын үй жағдайлары, тығыздық, кірпіш едендер, таза суға қол жетімсіздік, нәжіс қалдықтарын санитарлық талаптарға сәйкес кездірудің болмауы (санитария), адам патогендерін тарататын үй жануарларымен бірге тұру және тағамды тоңазытқышта сақтау мүмкіндігінің жоқтығымен байланысты, бұлардың барлығы диареяның жиілігін арттырады. Кедейлік сонымен қатар жасқа сай, дұрыс тамақтану арқылы организмді қамтамасыз етуге және диарея пайда болғанда қоректік заттардың жоғалуын азайту және толықтыру үшін диетаны өзгерту мүмкіндігін шектейді. Бұл мәселенің күшті болуына жеткілікті, қолжетімді және арзан медициналық көмектің жетіспеуі себеп болады". Жұқпалы диареяның ең көп кездесетін себептерінің бірі – таза судың жетіспеуі. Көбінесе, нәжісті дұрыс тастамау жер асты суларының ластануына алып келеді. Бұл, әсіресе суды сүзу немесе тазарту жүргізілмеген жағдайда, халық арасында кең тараған инфекцияға әкелуі мүмкін. Адам нәжісінде түрлі зиянды патогендер кездеседі.
Open defecation is a leading cause of infectious diarrhea leading to death. Poverty is a good indicator of the rate of infectious diarrhea in a population. This association does not stem from poverty itself, but rather from the conditions under which impoverished people live. The absence of certain resources compromises the ability of the poor to defend themselves against infectious diarrhea. "Poverty is associated with poor housing, crowding, dirt floors, lack of access to clean water or to sanitary disposal of fecal waste (sanitation), cohabitation with domestic animals that may carry human pathogens, and a lack of refrigerated storage for food, all of which increase the frequency of diarrhea Poverty also restricts the ability to provide age appropriate, nutritionally balanced diets or to modify diets when diarrhea develops so as to mitigate and repair nutrient losses. The impact is exacerbated by the lack of adequate, available, and affordable medical care." One of the most common causes of infectious diarrhea is a lack of clean water. Often, improper fecal disposal leads to contamination of groundwater. This can lead to widespread infection among a population, especially in the absence of water filtration or purification. Human feces contains a variety of potentially harmful human pathogens.
Тамақ
Дұрыс тамақтану денсаулық пен қалыпты жұмыс істеу үшін маңызды, соның ішінде жұқпалы диареяның алдын алу үшін де. Бұл, әсіресе, иммундық жүйесі толық дамымаған кішкентай балаларға өте қажет. Дамып келе жатқан елдердегі балалардың арасында жиі кездесетін мырыш (цинк) тапшылығы, тіпті жеңіл түрінде де, адамның иммундық жүйесінің дамуы мен дұрыс жұмыс істеуіне айтарлықтай әсер ете алады. Расында, мырыш тапшылығы мен иммундық функцияның төмендеуі арасындағы байланыс жұқпалы диареяның ауырлығының артуымен сәйкес келеді. Мырыш деңгейі төмен балаларда диарея жиірек кездеседі, диареяның қатты түрі және қызбамен бірге жүретін диарея да көбірек болады. Сол сияқты, А витаминінің жетіспеуі де диареялық эпизодтардың ауырлығын арттыруы мүмкін. Дегенмен, А витамині тапшылығының аурудың таралу деңгейіне қатысты әртүрлі пікірлер бар. Кейбіреулер аурудың жиілігі мен А витаминінің мөлшері арасында байланыс жоқ десе, енді біреулер тапшылықтың аурудың таралуын арттыруы мүмкін деп санайды. Әлем бойынша 127 миллион мектепке дейінгі жастағы баланың А витаминіне жетіспейтінін ескерсек, олардың арасында ауруға шағу қаупі жоғары.
Proper nutrition is important for health and functioning, including the prevention of infectious diarrhea. It is especially important to young children who do not have a fully developed immune system. Zinc deficiency, a condition often found in children in developing countries can, even in mild cases, have a significant impact on the development and proper functioning of the human immune system. Indeed, this relationship between zinc deficiency and reduced immune functioning corresponds with an increased severity of infectious diarrhea. Children who have lowered levels of zinc have a greater number of instances of diarrhea, severe diarrhea, and diarrhea associated with fever. Similarly, vitamin A deficiency can cause an increase in the severity of diarrheal episodes. However, there is some discrepancy when it comes to the impact of vitamin A deficiency on the rate of disease. While some argue that a relationship does not exist between the rate of disease and vitamin A status, Others suggest an increase in the rate associated with deficiency. Given that estimates suggest 127 million preschool children worldwide are vitamin A deficient, this population has the potential for increased risk of disease contraction.
Ішімдіктің қысылуы
Ішкірдің тағы бір мүмкін себебі – тітіркенген ішек синдромы (ТІС), ол көбінесе іштің ауыруымен, дефекациядан кейін жеңілдеумен және соңғы үш айда аптасына кем дегенде үш күн бойы қалыпты емес нәжіс (ішкір немесе іш қату) түрінде көрінеді. Ішкір басым ТІС симптомдарын диеталық өзгерістер, ерігіш талшықтарды қабылдау және лоперамид немесе кодеин сияқты дәрілердің көмегімен басқаруға болады. Ішкір басым ТІС-і бар пациенттердің шамамен 30%-ында SeHCAT тестісінің нәтижесінде өт қышқылының дұрыс сіңбеуі анықталады.
Another possible cause of diarrhea is irritable bowel syndrome (IBS), which usually presents with abdominal discomfort relieved by defecation and unusual stool (diarrhea or constipation) for at least three days a week over the previous three months. Symptoms of diarrhea predominant IBS can be managed through a combination of dietary changes, soluble fiber supplements and medications such as loperamide or codeine. About 30% of patients with diarrhea predominant IBS have bile acid malabsorption diagnosed with an abnormal SeHCAT test.
Эволюция
Екі зерттеуші, Несс пен Уильямсқа сәйкес, диарея – дамылған организмнің залалдарды сыртқа шығару қорғаныс механизмі ретінде жұмыс істеуі мүмкін. Осының салдарынан, оны тоқтату қалпына келуді баяулатуы мүмкін. Олар бұл пікірді қолдау үшін 1973 жылы жарияланған зерттеуге сілтеме жасайды, онда Шигелланы диареяға қарсы препаратпен (Кофенотроп, Ломотил) емдеген адамдарда қызба 2 есе ұзақ сақталған. Зерттеушілердің өзі былай деп атап өткен: "Ломотил шигеллез кезінде қолдануға болмайды. Диарея қорғаныс механизмін білдіруі мүмкін".
According to two researchers, Nesse and Williams, diarrhea may function as an evolved expulsion defense mechanism. As a result, if it is stopped, there might be a delay in recovery. They cite in support of this argument research published in 1973 that found that treating Shigella with the anti diarrhea drug (Co phenotrope, Lomotil) caused people to stay feverish twice as long as those not so treated. The researchers indeed themselves observed that: "Lomotil may be contraindicated in shigellosis. Diarrhea may represent a defense mechanism".
Санитарлық тазалық
Көптеген зерттеулер ауыз суын және санитария жағдайларын жақсартудың диарея қаупін азайтатынын көрсетті. Мұндай жақсартуларға, мысалы, су сүзгілерін пайдалану, жоғары сапалы құбырлы сумен қамтамасыз ету және кәріз желілерін жүргізу кіруі мүмкін. Сонымен қатар, бүкіл қоғамдық деңгейде ашық жерде дефекацияны болдырмау және жақсартылған санитарияға қол жеткізу де маңызды. Бұл дәретханаларды пайдалануды және дәретханалармен байланысты толық санитария тізбегін іске асыруды қамтиды (адам экскрементін жинау, тасымалдау, жою немесе қайта пайдалану). Балалардың немесе ересектердің нәжісін қауіпсіз жою диареялық аурудың алдын қалдырады дегенге шектеулі дәлелдер бар.
Numerous studies have shown that improvements in drinking water and sanitation (WASH) lead to decreased risks of diarrhoea. Such improvements might include for example use of water filters, provision of high quality piped water and sewer connections. The same applies to preventing open defecation at a community wide level and providing access to improved sanitation. This includes use of toilets and implementation of the entire sanitation chain connected to the toilets (collection, transport, disposal or reuse of human excreta). There is limited evidence that safe disposal of child or adult feces can prevent diarrheal disease.
Қол жуу
Санитарлық тазалықтың негізгі әдістері өтпелі ішек ауруларының таралуына айқын әсер етеді. Мысалы, сабын мен сумен қол жууды қолдану эксперименттік жолмен аурудың пайда болуын шамамен 30–48%-ға төмендетуі көрсетілген.
Basic sanitation techniques can have a profound effect on the transmission of diarrheal disease. The implementation of hand washing using soap and water, for example, has been experimentally shown to reduce the incidence of disease by approximately 30–48%.
Су
Судың ластануы диареялық ауруларды таратудың басты себебі екенін ескерсек, таза сумен қамтамасыз ету және санитарлық жағдайды жақсартуға жасалған тыракелдер аурудың қозғалу деңгейін күрт төмендетуге мүмкіндік береді. Шындығында, жақсартылған су тазалығы мен гигиена салдарынан диареялық аурулардан туындаған балалардың өлімі 88%-ға дейін азаюы мүмкін деген ұсыныс бар. Сонымен қатар, сумен қамтамасыз ету және санитарлық жағдайды жақсарту бойынша көптеген зерттеулердің мета-талдауы аурудың 22–27%-ға, ал диареялық аурулармен байланысты өлім-жітімнің 21–30%-ға төмендеуін көрсетті. Мысалы, суды хлормен дезинфекциялау диареялық аурулардың қаупін және сақталған судың диареялық патогендермен ластануын азайтуы дәлелденген.
Given that water contamination is a major means of transmitting diarrheal disease, efforts to provide clean water supply and improved sanitation have the potential to dramatically cut the rate of disease incidence. In fact, it has been proposed that we might expect an 88% reduction in child mortality resulting from diarrheal disease as a result of improved water sanitation and hygiene. Similarly, a meta analysis of numerous studies on improving water supply and sanitation shows a 22–27% reduction in disease incidence, and a 21–30% reduction in mortality rate associated with diarrheal disease. Chlorine treatment of water, for example, has been shown to reduce both the risk of diarrheal disease, and of contamination of stored water with diarrheal pathogens.
Егу
Ішкір ауруды қоздыратын патогендерге қарсы иммундау – тиімді алдын алу стратегиясы, бірақ бұл вакцинация үшін нақты патогендерді таңдауды қажет етеді. Дамушы елдерде ротавирус ішкір аурудың шамамен 6%-ына және балалардың ішкір аурудан болатын өлімнің 20%-ына жауапты болғандықтан, 1985 жылы жасалған сынақтарда ротавирус вакцинасын қолдану ішкір аурудың жалпы көрсеткішін аздап (2-3%) төмендетті, ал жалпы өлім-жітімді 6-10%-ға азайтты. Сол сияқты, холераға қарсы вакцина аурушаңдық пен өлім-жітімді күрт төмендетті, алайда холера ішкір аурудың негізгі себепші патогендерінің бірі болмағандықтан вакцинацияның жалпы әсері шешімді болған жоқ. Осы уақыттан бері дамушы елдерде мыңдаған адамның өмірін сақтап қалуға, сондай-ақ емдеудің жалпы құнын және қоғамға тиетін шығындарды азайтуға мүмкіндік беретін тиімді вакциналар жасалды. Ротавирус вакцинасы халық арасында ішкір аурудың таралуын төмендетеді. Ротавирус, шигелла, энтеротоксигендік эшерихия коли (ETEC) және холераға қарсы жаңа вакциналар жасалып жатыр, сондай-ақ жұқпалы ішкір аурудың басқа да себептері зерттелуде.
Immunization against the pathogens that cause diarrheal disease is a viable prevention strategy, however it does require targeting certain pathogens for vaccination. In the case of Rotavirus, which was responsible for around 6% of diarrheal episodes and 20% of diarrheal disease deaths in the children of developing countries, use of a Rotavirus vaccine in trials in 1985 yielded a slight (2–3%) decrease in total diarrheal disease incidence, while reducing overall mortality by 6–10%. Similarly, a Cholera vaccine showed a strong reduction in morbidity and mortality, though the overall impact of vaccination was minimal as Cholera is not one of the major causative pathogens of diarrheal disease. Since this time, more effective vaccines have been developed that have the potential to save many thousands of lives in developing nations, while reducing the overall cost of treatment, and the costs to society. Rotavirus vaccine decreases the rates of diarrhea in a population. New vaccines against rotavirus, Shigella, Enterotoxigenic Escherichia coli (ETEC), and cholera are under development, as well as other causes of infectious diarrhea.
Тамақ
Дамушы елдердегі тамақтану жетіспеушілігін жақсарту үшін дұрыс тамақтану әдеттерін қалыптастыру арқылы күресуге болады. Цинкпен толықтыру сәтті нәтиже берді, бақылау тобымен салыстырғанда ішек талқандауы (диарея) ауруының таралуы айтарлықтай төмендеді. Әдебиеттердің көп бөлігі А витаминін қосымша қабылдаудың аурудың таралуын азайтуға пайдалы екенін көрсетеді. Қосымша тамақтану стратегиясын әзірлеу кезінде А витаминін ғана қабылдау, А витамині мен цинкпен бірге қабылдауға қарағанда ішек талқандауының таралуын азайтуда тиімділігі төмен екендігі, ал соңғы стратегияның шығындары тиімділігі айтарлықтай жоғары екендігі ескерілуі керек.
Dietary deficiencies in developing countries can be combated by promoting better eating practices. Zinc supplementation proved successful showing a significant decrease in the incidence of diarrheal disease compared to a control group. The majority of the literature suggests that vitamin A supplementation is advantageous in reducing disease incidence. Development of a supplementation strategy should take into consideration the fact that vitamin A supplementation was less effective in reducing diarrhea incidence when compared to vitamin A and zinc supplementation, and that the latter strategy was estimated to be significantly more cost effective.
Балаларды емізу
Емшек сүтімен тамақтандырудың кедей елдерде өтпелі аурулардың (диареяның) таралуына күшті әсер ететіні дәлелденді. Дамып келе жатқан бірнеше елде жүргізілген зерттеулер көрсеткендей, өмірінің алғашқы 6 айында тек емшек сүтімен тамақтанған балалар өтпелі ауруларға қарсы жақсы қорғалған. Бразилияда жасалған бір зерттеуде, емшек сүтін алмастырған нәрестелердің диареядан қаза табу ықтималдығы, тек емшек сүтімен тамақтанған нәрестелерге қарағанда 14 есе жоғары болды. Бүкіләлемдік денсаулық сақтау ұйымы (БДҰ) қазіргі таңда, нәрестенің өмірінің алғашқы алты айында тек емшек сүтімен тамақтандыруды, ал кем дегенде екі жасқа дейін емшек сүтін жалғастыруды ұсынады. Жыл маусымына байланысты шыбындар саны өзгеретін жерлерде инсектицид шашу арқылы шыбындардың санын және балаларда диарея ауруының пайда болу қаупін азайтуға болады.
Breastfeeding practices have been shown to have a dramatic effect on the incidence of diarrheal disease in poor populations. Studies across a number of developing nations have shown that those who receive exclusive breastfeeding during their first 6 months of life are better protected against infection with diarrheal diseases. One study in Brazil found that non breastfed infants were 14 times more likely to die from diarrhea than exclusively breastfed infants. Exclusive breastfeeding is currently recommended for the first six months of an infant's life by the WHO, with continued breastfeeding until at least two years of age. Insecticide spraying may reduce fly numbers and the risk of diarrhea in children in a setting where there is seasonal variations in fly numbers throughout the year.
Менеджмент
Көптеген диарея жағдайларында жоғалған сұйықтық пен тұздарды толықтыру ғана қажетті ем болып табылады. Бұл әдетте ауыз арқылы – ауыз арқылы регидратациялық терапия – жасалады, немесе ауыр жағдайларда, тамырға жіберіледі. Зерттеулер балаларға сүтті шектеуді қолдамайды, себебі бұл диареяның ұзақтығына ешқандай әсер етпейді. Керісінше, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) диареямен ауыратын балалардың тамақтануын жалғастыруды ұсынады, өйткені олар әдетте өсуді және салмақ алуды қолдау үшін жеткілікті мөлшерде қоректік заттарды сіңіреді, сондай-ақ тамақтануды жалғастыру ішек-қарынның қалыпты қызметін қалпына келтіруді жеделдетеді. Лоперамид (Имодиум) және висмут субсалицилаты сияқты дәрілер пайдалы болуы мүмкін; алайда, олар кейбір жағдайларда қолдануға болмайды.
In many cases of diarrhea, replacing lost fluid and salts is the only treatment needed. This is usually by mouth – oral rehydration therapy – or, in severe cases, intravenously. Research does not support the limiting of milk to children as doing so has no effect on duration of diarrhea. To the contrary, WHO recommends that children with diarrhea continue to eat as sufficient nutrients are usually still absorbed to support continued growth and weight gain, and that continuing to eat also speeds up recovery of normal intestinal functioning. Medications such as loperamide (Imodium) and bismuth subsalicylate may be beneficial; however they may be contraindicated in certain situations.
Сұйықтықтар
Сусызданудың алдын алу үшін оральдық регидратациялық ерітінді (ОРС) (біршама тәттіленген және тұзды су) қолдануға болады. Тұздалған күріш суы, тұздалған йогурт сусыны, көкөніс және тауық сорпасы сияқты үйде дайындалатын стандартты ерітінділерді тұзбен беруге болады. Үйде қолданылатын ерітінділердің ішінде, дәнді дақылдар пісірілген су, тұзсыз сорпа, жасыл кокос суы, әлсіз шай (тәттісіз) және тәттісіз жаңа жеміс шырындарына литрге жарты шай қасықтан бір толық шай қасыққа дейін тұз (1,5-3 грамм) қосуға болады. Таза қарапайым су да берілетін сұйықтықтардың бірі болуы мүмкін. Регидратация жобасы қанттың сол мөлшерін, бірақ тек жарты шай қасық тұзды қосуды ұсынады, бұл сұйытылған тәсіл тиімділігін көп жоғалтпай, қауіпсіздігін арттырады. Екеуі де тым көп қант немесе тұз ішкенде сусызданудың нашарлауын айтады. ОРС-пен емдеудің алғашқы сағаттарында құсу жиі болады, әсіресе бала ерітіндіні тым жылдам ішсе, бірақ бұл сәл ғана суландыруға кедерілмейді, себебі сұйықтықтың көп бөлігі сіңіріледі. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) бала құсып кетсе, бес-он минут күтіп, содан кейін ерітіндіні ақырын беруге кеңес береді. Нақты және тиімді ОРТ препараттары қолжетімсіз болса немесе дәмді болмаса, қарапайым суды қолдануға болады.
Oral rehydration solution (ORS) (a slightly sweetened and salty water) can be used to prevent dehydration. Standard home solutions such as salted rice water, salted yogurt drinks, vegetable and chicken soups with salt can be given. Home solutions such as water in which cereal has been cooked, unsalted soup, green coconut water, weak tea (unsweetened), and unsweetened fresh fruit juices can have from half a teaspoon to full teaspoon of salt (from one and a half to three grams) added per liter. Clean plain water can also be one of several fluids given.). Rehydration Project recommends adding the same amount of sugar but only one half a teaspoon of salt, stating that this more dilute approach is less risky with very little loss of effectiveness. Both agree that drinks with too much sugar or salt can make dehydration worse. Vomiting often occurs during the first hour or two of treatment with ORS, especially if a child drinks the solution too quickly, but this seldom prevents successful rehydration since most of the fluid is still absorbed. WHO recommends that if a child vomits, to wait five or ten minutes and then start to give the solution again more slowly. Plain water may be used if more specific and effective ORT preparations are unavailable or are not palatable.
Тамақ ішу
ДДҰ диареясы бар баланы тамақтандыруды жалғастыруды ұсынады. Тамақтандыруды жалғастыру ішек-қарынның қалыпты қызметін қалпына келтіруді жеделдетеді. Керісінше, тамағы шектелген балаларда диарея ұзаққа созылады және ішек-қарын қызметі баяу қалпына келеді. ДДҰ былай дейді: "Тамақтандыруды тоқтатуға болмайды және баланың әдеттегі тағамын суландырудың қажеті жоқ. Емшек сүтімен тамақтандыруды үнемі жалғастыру керек". Ерігіш талшықтарды қамтитын тағамдар көмектесуі мүмкін, бірақ ерімейтін талшықтар жағдайды нашарлатуы мүмкін.
The WHO recommends a child with diarrhea continue to be fed. Continued feeding speeds the recovery of normal intestinal function. In contrast, children whose food is restricted have diarrhea of longer duration and recover intestinal function more slowly. The WHO states "Food should never be withheld and the child's usual foods should not be diluted. Breastfeeding should always be continued." Eating food containing soluble fibre may help, but insoluble fibre might make it worse.
Дәрі-дәрмектер
Диареяға қарсы препараттарды төрт түрлі топқа бөлуге болады: қозғалысты баяулатушы, секрецияға қарсы, адсорбенттік және инфекцияға қарсы. Антибиотиктер жедел диареяның кейбір түрлеріне пайдалы болғанымен, олар көбінесе белгілі бір жағдайларда ғана қолданылады. Ресурстары жеткіліксіз елдерде антибиотиктермен емдеу тиімді болуы мүмкін. Дегенмен, кейбір бактериялар, әсіресе Шигелла, антибиотиктерге төзімділік қасиетін дамытуда. Антибиотиктердің өзі де диареяны тудыруы мүмкін, ал антибиотиктерге байланысты диарея – жалпы антибиотиктермен емдеудің ең көп кездесетін қолайсыз әсері. Бисмут қосылыстары (Пепто-Бисмол) саяхатшылар диареясымен ауырғандарда ішек қозғалысының жиілігін азайтады, бірақ аурудың ұзақтығына әсер етпейді. Лоперамид сияқты қозғалысты баяулатушы препараттар да нәжістің мөлшерін азайтуға тиімді, бірақ аурудың ұзақтығын қысқарта алмайды. Диосмектит – табиғи алюминий-магний силикат топырағы, балалардағы жедел диарея симптомдарын жеңілдетуге тиімді, сондай-ақ созылмалы функционалдық диарея, сәулеленуден туындаған диарея және химиотерапиядан туындаған диареяда да белгілі бір әсер етеді. Алайда, балалардағы жедел диареяны емдеуде оның тиімділігі шектеулі. Холестирамин сияқты өт қышқылының секвестранттары өт қышқылының дұрыс сіңбеуінен туындаған созылмалы диареяда тиімді болуы мүмкін. Егер өт қышқылының сіңуін анықтауға арналған нақты тест, мысалы SeHCAT ретенциясы мүмкін болмаса, осы препараттарды сынап қарау созылмалы диарея жағдайында қажет болуы мүмкін.
Antidiarrheal agents can be classified into four different groups: antimotility, antisecretory, adsorbent, and anti infectious. While antibiotics are beneficial in certain types of acute diarrhea, they are usually not used except in specific situations. In resource poor countries, treatment with antibiotics may be beneficial. However, some bacteria are developing antibiotic resistance, particularly Shigella. Antibiotics can also cause diarrhea, and antibiotic associated diarrhea is the most common adverse effect of treatment with general antibiotics. While bismuth compounds (Pepto Bismol) decreased the number of bowel movements in those with travelers' diarrhea, they do not decrease the length of illness. Anti motility agents like loperamide are also effective at reducing the number of stools but not the duration of disease. Diosmectite, a natural aluminomagnesium silicate clay, is effective in alleviating symptoms of acute diarrhea in children, and also has some effects in chronic functional diarrhea, radiation induced diarrhea, and chemotherapy induced diarrhea. However, it has little benefit in improving acute diarrhea in children. Bile acid sequestrants such as cholestyramine can be effective in chronic diarrhea due to bile acid malabsorption. Therapeutic trials of these drugs are indicated in chronic diarrhea if bile acid malabsorption cannot be diagnosed with a specific test, such as SeHCAT retention.
Альтернативті емдер
Азық-түлік тапшылығы немесе мырыш тапшылығы жоғары аймақтарда диареямен ауыратын алты айдан асқан балаларға мырыш қоспасын беру пайдалы болуы мүмкін. Бұл Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мырышқа қатысты ұсынымдарын қолдайды, бірақ оны ең кішкентай балаларға қолдануға болмайды. 2020 жылғы Кокрейн шолуында пробиотиктердің диареясы 2 күн немесе одан ұзаққа созылған адамдарға тиімді емес екені, сондай-ақ олардың диарея ұзақтығын қысқартатынына дәлелдер жоқ екені көрсетілді. Пробиотикалық лактобацилла ересектерде антибиотиктерге байланысты диареяны болдырмауға көмектеседі, бірақ балаларда тиімділігі күмәнді. Лактозаға төзбейтін адамдар сүт өнімдерін қабылдағанда лактаза ферменті бар ас қорыту ферменттерін қабылдау көбінесе жағдайды жақсартады.
Zinc supplementation may benefit children over six months old with diarrhea in areas with high rates of malnourishment or zinc deficiency. This supports the World Health Organization guidelines for zinc, but not in the very young. A Cochrane Review from 2020 concludes that probiotics make little or no difference to people who have diarrhea lasting 2 days or longer and that there is no proof that they reduce its duration. The probiotic lactobacillus can help prevent antibiotic associated diarrhea in adults but possibly not children. For those with lactose intolerance, taking digestive enzymes containing lactase when consuming dairy products often improves symptoms.