Кіріспе

Швейцариялық математик және физик, физик Эрнст Карл Герлах Штукельберг (шоқымданғанда Йоханн Мелхиор Эрнст Карл Герлах Штукельберг, 1911 жылдан кейін толық аты: Барон Эрнст Карл Герлах Штукельберг фон Брейденбах цу Брейденштейн унд Мелсбах; 1 ақпан 1905 – 4 қыркүйек 1984) – 20 ғасырдың ең көрнекті физиктерінің бірі саналатын швейцариялық математик және физик. Ол теориялық физикада маңызды жетістіктерге қол жеткізді, соның ішінде негізгі күштердің алмасу бөлшектері моделі, себептік S-матрица теориясы және қайта нормалау тобы, бірақ оның ерекше стильі және шағын журналдарда жариялануы салдарынан оның еңбектері 1990 жылдардың ортасына дейін кеңінен танылмады.

Ерте өмір

1905 жылы Базель қаласында жартылай аристократиялық отбасында дүниеге келген Стьюкельбергтің әкесі заңгер, ал әкесінің әкесі – көрнекті швейцариялық суретші болған. Өте қабілетті мектеп оқушысы Стьюкельберг 1923 жылы Базель университетінде физика мамандығын оқуға түскен.

Мансап

Студент кезінде Стьюкельбергті көрнекті кванттық теоретик Арнольд Сомерфельд Мюнхен университетіндегі лекцияларына қатысуға шақырды. Ол 1927 жылы катодтық физика саласы бойынша докторлық диссертациясын қорғады. Сол жылы ол Принстон университетіне барып, 1930 жылы ассистент-профессор болды. 1931 жылы Америка физикалық қоғамының мүшесі болып сайланды. 1932 жылы Швейцарияға оралды, алдымен Базель университетінде жұмыс істеді, келесі жылы Цюрих университетіне ауысты. 1934 жылы ол тағы да Женева университетіне көшті, ол Лозанна университетімен бірге оның мансабының қалған бөлігіндегі негізгі орталығына айналды. Стьюкельбергтің Цюрихте болған кезеңі жетекші кванттық теоретиктер Вольфганг Паули және Грегор Вентцельмен байланысқа түсуіне әкелді, бұл оны элементар бөлшектердің пайда бола бастаған теориясына назар аударуға итермеледі. 1934 жылы ол кванттық өрістер үшін толық Лоренц ковариантты бұзылыс теориясын жасады. Стьюкельберг ұсынған тәсіл өте қуатты болды, бірақ сол кезде басқалар оны қабылдамады және қазір көбінесе ұмытылған. Дегенмен, нақты ковариантты болудан басқа, Стьюкельберг әдістері вакуумдық көпіршіктерден сақтануға мүмкіндік берді. Стьюкельберг 1935 жылы күшті ядролық күштің теориялық түсіндірмесі ретінде векторлық бозон алмасу күшінің моделін жасады. Бірақ Паулимен болған әңгімелер Стьюкельбергті бұл идеядан бас тартуға итерді. Оны 1949 жылы физика саласындағы Нобель сыйлығын алған Хидеки Юкава қайта ашты – Стьюкельберг үлескен жұмыстар үшін берілген бірнеше Нобель сыйлықтарының біріншісі. 1938 жылы Стьюкельберг массивті электродинамикада жасырын скаляр бар екенін анықтады және болашақта Абельдік Хиггс механизмі деп аталатын оның аффиндік нұсқасын құрастырды. Ол сондай-ақ бариондық санның сақталу заңының да авторы. 1941 және 1942 жылдары ұсынған эволюциялық параметрлер теориясы қазіргі уақыттағы релятивистік динамика бойынша жұмыстардың негізі болып табылады. 1941 жылы ол позитронның уақыт бойынша кері қарай қозғалатын оң энергиялы электрон ретінде интерпретациясын ұсынды. 1943 жылы ол кванттық электродинамикадағы (QED) шексіздік мәселелерін шешу үшін ренормализация бағдарламасын жасады, бірақ оның мақаласы Physical Review журналынан қабылданбады. 1952 жылы ол микроскопиялық қайтымдылықсыз кинетика үшін жартылай толық тепе-теңдік принципін дәлелдеді. 1953 жылы ол математик Андре Петерманмен бірге ренормализация тобын ашты. Оның докторанттарының арасында Марсель Гюэнин де болды.

Марапаттар мен құрметтер

1976 жылы Макс Планк медалімен марапатталды. Штукельберг Женева Пантеоны саналатын Патшалар қорымында (Cimetière des Rois) жерленген. 2017 жылы Еуропалық физикалық қоғам Женева университетінің Бастион ғимаратын Штукельберг пен Чарльз Эжен Гюйдің осы ғимаратта жасаған ғылыми жетістіктерінің құрметіне ЕФС тарихи орны деп жариялады. Франциядағы Превесин қаласындағы CERN-де Штукельберг атымен аталатын Route Stueckelberg көшесі бар.