Кіріспе

Француз суретшісі (1868–1941)

Эмиль Анри Бернард (28 сәуір 1868 – 16 сәуір 1941) – француз пост-импрессионистік суретші және жазушы, Винсент ван Гог, Поль Гоген және Эжен Бохпен, ал кейінірек Поль Сезаннмен көркемдік байланыста болды. Оның ең маңызды жұмыстарының көп бөлігі 1886-1897 жылдар аралығында, жас кезінде жасалды. Ол сондай-ақ 19 ғасырдың соңындағы екі өнер бағыты – Клоизонизм және Синтетизммен байланысты. Бернардтың әдеби еңбектері, оның ішінде пьесалар, поэзия, өнер сыншылығы және қазіргі заманғы өнердің шешуші кезеңі туралы бірінші қолданған ақпараттарды қамтитын өнер тарихы туралы жазбалары көпке белгісіз.

Білім

Ол École des Arts Décoratifs мектебінде оқуын бастады. 1884 жылы ол импрессионизм және пуантилизмді зерттеген Ателье Кормонға қосылды, сондай-ақ Луи Анкетин мен Анри де Тулуз-Лотрек сияқты суретшілермен дос болды. "Суреттерінде көркемдік ұмтылыстарды көрсеткені үшін" Эколь де Бё-Арттан шеттетілген соң, ол Бриттанияны жаяу аралап, аймақтың дәстүрі мен ландшафтына ғашық болды. 1886 жылдың тамызында Бернард Понт-Авенде Гогенмен кездесті. Бұл қысқа кездесуде олар өнер туралы көп әңгімелеспеді, бірақ тағы кездесуді асыға күтті. Бернард кейін ол кезді еске алып: "Менің өзімнің шеберлігім толыққанды қалыптасқан еді", - деді. Ол өзінің стилі Гогеннің пісіп-жетілген стилінің қалыптасуына елеулі үлес қосыпты деп сенді.

18871888 жыл

Бернард 1887 жылдың қыркүйегін жағалауда өткізді, онда ол әжесінің портреті «La Grandmère» суретін салды. Ол басқа суретшілермен әңгімелесіп, Гоген туралы жақсы пікірлер айта бастады. Бернар Парижге оралып, Академия Жюлианға қатысты, Ван Гогпен кездесті, ол бұрын айтылғандай, оның жұмысына қатты әсерленді, Ван Гог, Анкетин және Тулуз-Лотректердің туындыларымен бірге Авеню Клишиде көрме өткізетін мейрамхана тапты. Ван Гог бұл топты «Школь Пети Бульвар» деп атады. Бір жылдан кейін Бернар Понт-Авенге жаяу жол тартты және Гогенді кездестірді. Олардың достығы мен өнердегі байланысы тез нығайды. Осы кезде Бернар өзінің өнері және оның қандай болуын қалағаны туралы көптеген теорияларды жасады. Ол «өте қарапайым және баршаға қолжетімді өнерді табуға құштар екенін, сондықтан оның жеке емес, ұжымдық сипатта болуын» айтты. 1888 жыл – қазіргі заманғы өнер тарихындағы маңызды жыл. 23 қазаннан 23 желтоқсанға дейін Поль Гоген мен Винсент ван Гог Арльде бірлесіп жұмыс істеді. Гоген Понт-Авеннен өзінің жаңа стилін әкелді, мысалы, «Уағыздан кейінгі көрініс: Яков періштемен күреседі» – бұл оның қыркүйек айында Ван Гогқа жіберген эскизінде де көрініс тапқан, күшті визуалды символизмге толы туынды. Ол сондай-ақ Бернардың «Понт-Авеннің кешірімі» картинасын әкелді, оны өзінің бір суретіне айырбастады және ортақ шеберхананы безендіру үшін пайдаланды. (қ. Дрюик, 2001). Бұл туынды да ерекше әсерлі болды және Эмиль Бернард тамызда Ван Гогқа жіберген суреттер жинағы арқылы Ван Гогпен танысқан стильді көрсетеді, сондықтан Ван Гог Бернардың жаңа стилін насихаттау үшін ағасына «Ашу» суретінің көшірмесін (1888 жылдың желтоқсаны) жіберді. Келесі жылы Ван Гог Эмиль Бернардтың портретін әпкесіне жазған хатында (1889 жылдың 10 желтоқсаны) әлі де жақсы есте сақтады: «ол өте ерекше, мен міндетті түрде оның көшірмесін алуым керек». Бернардың стилі тиімді және үйлесімді болды, бұл Бернар мен Гогеннің 1888 жылдың қыркүйек айының соңында Ван Гогтың сұрауы бойынша жіберген екі «портретін» салыстырудан да көрінеді: Гогеннің бастамасымен әрқайсысы екіншісінің кішкентай портретін қосатын автопортреттер. (қ. Дрюик, 2001). Эмил Бернардтың тамыз айындағы суреттерінің бірі («теңізге жақын екі әйел сөйлесіп, алдында бірнеше серуендеушілер» – Винсент ван Гогтың Бернардқа жазған хаты, Арль, 1888) Ван Гог пен Гогеннің Арльдегі Алле-де-Алискампта жұмысына да шабыттандырған сияқты. 1891 жылы ол Одилон Редон мен Фердинанд Ходлер кіретін Символист суретшілер тобына қосылды. 1893 жылы ол Египетке, Испанияға және Италияға саяхаттай бастады, содан кейін оның стилі эклектикалық болды. 1904 жылы Парижге оралып, өмірінің соңына дейін сол жерде тұрды. 1941 жылы қайтыс болғанға дейін Эколь де Бо-Арт мектебінде сабақ берді. «Бұл шығармашылық, авангардты жас жігіт өзі құрған авангардқа қарсы күресте өзін-өзі жойды. Оның Гогенмен бәсекелестігі оны ашкерелікпен басқа жолға – классицизмге жетеледі. Бұл өзгеріс ол Таяу Шығыста тұрған кезде, үлкен дағдарыс кезінде болды. Бірақ жас Бернард Гогеннің бастамашысы ретінде маңызды рөл атқарды және ол жаңа көркемдік көріністің авторы болды».

Стил мен өнер туралы теориялар: Клоизонизм және Символизм

Бернард сурет салу стилін қалың формалармен, қараңғы контурлармен бөлініп тұратындай теориялық тұрғыдан сипаттады, бұл клоизонизм деп аталды. Оның жұмысында геометриялық бейімділіктер байқалды, бұл Поль Сезаннның ықпалын көрсетті, сондай-ақ ол Поль Гогенмен және Винсент ван Гогпен бірлесіп жұмыс істеді. Көптеген адамдар осы "closisonisme" техникасы үшін Бернардтың досы Анкетин лайық деп санайды. 1887 жылдың көктемінде Бернард пен Анкетин "неоимпрессионизмге қарсы шықты". Бернардтың Сезаннның туындыларына да әсер еткені мүмкін. Бірақ Бернард былай деді: "Бриттанияда болғанда, мені "көрерліктің артық жақтары шындықпен жауып, көзімізді ақыл-ойымыздан гөрі басып тастайды деп түсіндім. Оны түсіну үшін көрерлікті қарапайымдау керек. Бір жағынан, оның жоспарын салу керек". "Мен қолданатын алғашқы тәсіл – табиғатты ең жоғары деңгейде қарапайымдау. Мен сызықтарды тек негізгі контрасттарға дейін, ал түстерді призманың жеті негізгі түсіне дейін азайтамын. Стильді, зат емес, стильді көру керек. Абстрактілі мағынаны, объективті емес, көрсету керек. Екінші тәсіл – ойға және естелікке жүгіну, тікелей атмосферадан өзіңді алып тастау. Ішкі естелік пен ұғымға көбірек жүгіну. Мен сол жерде өзімді көбірек білдірдім, табиғаттың алдында тұрсам да, өзімді сипаттадым. Сыртқы түрінде жасырылған мағына бар еді". Бернард пен Гогеннің туындыларында символизм мен діни мотивтер кездеседі. 1889 жылдың жазында Бернард Ле-Пульдуда жалғыз қалды және көптеген діни полотноларды салуды бастады. Ол осы туындыларды жасаумен қатар коммерциялық жұмыспен айналысуға мәжбүр болғанына ренжіді. Бернард символизм стилімен қарым-қатынасы туралы көптеген хаттарда, мақалаларда және мәлімдемелерде жазды. Ол оның христиандық мәні бар, құдайдың тілі екенін айтты. Бернард "көрінбейтін нәрсе көрінетін арқылы білдіріледі" деп сенді, ал діни символизмнің бұрынғы әрекеттері сәтсіз аяқталды. Бұл символизм кезеңі сұлулықтың мәнін білдірді, бірақ сұлулықта шындықты таба алмады. Ренессансқа дейінгі өнер көрінетін нәрсеге емес, көрінбейтін нәрсеге, идеяға, пішінге немесе нақтылыққа емес, негізделген. Символдарды салу рухани сипатта болды. Барлық нәрсе, яғни символдар, түрлі діни сенімдер мен доктриналардың салдарынан ұмытылды. Бернард 1890 жылы символизмді қайта жандандыру арқылы осыны іске асыруға тырысты. Жаңа символизм туралы идеясында ол негізделген өнерді сақтауға баса назар аударды, Бернардтың пікірінше, шынайылықты қамтамасыз ету үшін импрессионизмді азайту, Жорж Пьер Серат сияқты оптикалық иллюзиялар жасамай, нақты символды қарапайымдау қажет. Оның тұжырымы бойынша, шындық техника арқылы емес, идея арқылы табылады.

Ықпал

Эмил Бернардтың үлкен өкініші, Пауль Гоген оны сурет символикасына әсер еткен адам ретінде есімдерін атаған емес (мысалы, оның өлімінен кейін жақында жарияланған бельгиялық басылымның (1942) таңдамал хаттарына қоса берілген өзінің жазбаларын қараңыз). 2001/2002 жылдары Чикаго Өнер институты мен Амстердам Ван Гог мұражайы бірлесіп «Ван Гог және Гоген: Оңтүстік шеберханасы» көрмесін ұйымдастырды, ол Эмил Бернардтың үлесін жаңаша көрсетті. (Друк 2001-ге сілтеме)

Эмил Бернардтың шәкірттерінің бірі – швед суретшісі Иван Агуэли.

Хаттар

Оның басқа суретшілермен хат алмасуы өнер тарихы үшін зор маңызға ие. Ван Гог, Гоген және Бернар идеялар мен өнер туындыларын бөлісіп алмасты. Ван Гог пен Гогеннің Бернарға жіберген көптеген хаттары тарихшыларға суретшілердің өмірі мен олардың туындыларымен байланысы туралы толыққанды көзқарас ұсынады. Винсент ван Гогқа, Пол Гогенге, Одилон Редонға, Пол Сезаннга, Элемир Буржға, Леон Блойға, Г. Аполлинареге, Жорис Карл Хюйсмансқа, Генри де Груға Эмиль Бернардың хаттары, Бельгияның «Жаңа шолу» басылымы, Брюссель, 1942 жыл. Нейл МакУильям (ред.), Эмиль Бернар. Les Lettres d'un artiste (1884–1941), «Les Presses du réel», Дижон, 2012, суретшінің өмірінің барлық кезеңін қамтитын 430 хаттан құралған жинақ.