Кіріспе
Жаббар (Жаббар), сондай-ақ Читта Хомпеш деп те аталады, Мальтаның Оңтүстік-Шығыс аймағындағы қала. 2021 жылғы қаңтар айының мәліметі бойынша, шамамен 15 648 тұрғыны бар елдегі жетінші ірі қала. Бұрын Зейтун қаласының бір бөлігі болған Жаббарға, Мальтада билік еткен Сент-Джон орденінің соңғы Ұлы Мастері Фердинанд фон Хомпеш цу Болхайм Читта Хомпеш атағын берген.
Этимология
Қаланың аты, кемістік тіліндегі "tiżbor" сөзінен, яғни ағаштарды күтімге келтіру процесінен шыққан болуы мүмкін. Шындығында, орта ғасырларда осы ауыл маңында ағаш күтімімен айналысқан бірнеше отбасы тұрғандығы белгілі. Бұл атаудың басқа да нұсқалары бар. "Жаббар" сонымен қатар, бұл аймақта тұрған белгілі бір әулеттің тегі болған. "Ħaż Żabbar" "Ħas Sabbar" (көңіл көтеруге шақыратын ауыл) сөзінің бұрмалануы болуы мүмкін, немесе "sabbara" (көңіл көтеруші, кемістік тілінде) сөзінен туындаған, бұл біздің Грейс ханымға жұбаныш тілеумен және қазіргі қасиетті орынға дейінгі Грейс ханымның ескі шіркеуімен байланысты болуы мүмкін. "Sabbar" сөзі сицилия тіліндегі "Zabbara" (агава) өсімдігінің көпше түрі болуы да мүмкін. Бұл араб тіліндегі صَبّار (ṣabbār) – кактус деген мағынаны білдіреді. Шындығында, кейбір араб елдерінде "ṣabbār" сөзі тікенді інжуырды білдіреді. Бұл жағдайда "ṣ" әрпі қатаң айтылып, "z" болып естіледі. Мальтадағы басқа ауылдардың атауларына қарағанда, мысалы, жақын орналасқан "Зейтун" (араб тілінде "зәйтүн" мағынасын береді), мұндай атаулардың ауыл шаруашылығымен байланысты болуы ықтимал.
Тарих
Қала 1565 жылғы Ұлы қоршаудың басында Осман әскерлерінің лагері ретінде пайдаланылды. Ħaż Żabbar қала мәртебесін Мальтадағы соңғы Ұлы Мастер Фердинанд фон Хомпеш берді, және оның құрметіне халық Паоладан Фгураға дейінгі басты жолға триумф аркасын тұрғызды. 1798-1800 жылдар аралығындағы француздарға қарсы Мальталықтардың көтерілісі кезінде қала мальтийлік көтерілісшілердің базасы болды. 1798 жылдың 5 қазанында Ħaż Żabbar ғибадатханасының алдында есімде қалған шайқас өтті. Күні бүгінге дейін француз дәуірінен қалған зеңбірек доптары қаланың ескі бөлігіндегі үйлердің қабырғаларында кездеседі, ал кейбіреулері ескі шіркеу күмбезінен табылғаннан кейін шіркеу мұражайында сақталуда.
Британдық дәуір
Британдық кезеңде аймақта бірнеше бекіністер мен батареялар салынды. Олар Сен-Роко форты, Сен-Леонардо форты, Делле-Граце батареясы және Жонкор батареясы болды. Сен-Роко форты 1873-1875 жылдар аралығында салынған. Кейіннен ол кеңейтіліп, 3 зеңбірек орнатылды. Сондай-ақ, Сен-Леонардо форты 4 зеңбірекпен жабдықталды. Бұл екі форт көршілес теңіздерді қорғады. Екі батарея да 100 тонналық Армстронг зеңбірегі бар Ринелла батареясымен бірге аймақтың қауіпсіздігін қамтамасыз етті.
1951 жыл
Жаббарилер үшін есте қалған күн. Сол кездегі Мальта митрополиті Михаил Гонци киелі орында құрметтелген Ыстық Анамыздың керемет бейнесіне тәж кигізді. 1951 жылдың 2 қыркүйегінде Санктуарий алдында көп адам жиналды. 2001 жылы алтын юбилейді тойлау үшін архиепископ Жозеф Мерсиека оған он екі жұлдызды күміс тәж кигізді.
Жақында болған тарих
Жақында, 1975 жылғы 14 қазанда, 9-шы эскадрильяға қарасты Вулкан B.2, XM645 ұшағы ауыл үстінде жарылысқа ұшырады. Отынға толы бір қанаты Санкьюари көшесіне, ауылдың басты көшесіне, ал қалған бөліктері мектепке құлады. Оқиға кезінде балалар үзілісте болғандықтан, мұғалімдер мен мектеп директоры оларды қауіпсіз жерге эвакуациялады. Күшті жарылыс салдарынан қаланың басқа да аймақтарына зиян келді, осы апаттан 6 адам қаза тапты. Олардың бесеуі – ұшақта тұтқында қалған экипаж мүшелері, ал алтыншысы – сол сәтте көшеде болған қарапайым азамат. Шамамен 20 адам жарақат алды. Осы қанаттың бір бөлігі қазір Шарлинде сақтауда, ол оқиғаның куәсі болған және оны жақсы есте сақтайды.
Грейс әулие анамызға құлшылық ету
Қала өте діңгез, әсіресе, біздің Рақым анамызға, Оған қаланың қасиетті орындары арналған. Қасиетті орын мұражайында көптеген картиналар мен басқа да заттар бар, олардың көпшілігіне әлдебір жолмен "VFGA" белгісі салынған. Бұл "Votum Fecit, Gratiam Accipit" латынша аббревиатурасы, яғни рақым сұралған және Мадонна таль Граzzja (Рақым анамыздың) шаفاعты арқасында берілген. Картиналар теңіз тақырыбында салынған, және Мальта рыцарлары дәуіріндегі кемелер туралы толыққанды мәліметтер береді. Матья Претидің картинасы қалалық мұражайда сақталады.
Қасиетті орын
Грейс шіркеуінің құрылысы 1641 жылы приход пасторы Дон Франческо Пископоның бастамасымен басталды және 1784 жылы епископ Винченцо Лабинидің киялауының естелік тақтасына сәйкес, шамамен 1718 жылы аяқталды. Мальталық мақалда «шіркеу ешқашан бітпейді» делінеді, бұл белгілі бір приходтағы адамдар өз шіркеуіне ешқашан толық қанағаттанбайтынын және мүмкіндіктеріне қарай, өз ауылындағы шіркеудің келесі приходтағы шіркеуден жақсырақ және үлкенірек болуын қалайтынын көрсетеді. Ħaż Żabbar халқы да осыдан ерекшеленбейді. Көптеген жағдайда, приход пасторы Андреа Бухагиардың жеке қаражатымен, сондай-ақ Ħaż Żabbar тұрғындарынан жиналған ақшаға қосымша, шіркеуді безендіру жұмыстары 1738 жылы басталды. Мальталық сәулетші Джованни Бонавия қасбетті қайта жобалап, екі қоңырау мұнарасын салды; сонымен қатар шіркеу мәрмәрмен жабылып, жер астына (крипт) ие болды. Мадонна мен Баланың негізгі картинасы суретші Алессио Эрардидің туындысы болып табылады.
Той-томалақтар
Хадж Жаббарда 8 қыркүйектен кейінгі бірінші жексенбіде ауылдық той өтеді, онда Мостадан және Рабаттан басталатын мотоциклдермен және велосипедтермен қажылық жасалады. Бұл, біздің Анамыздың (Грейс Анасының) велосипедшілердің қамқоршысы болғандықтан жасалады. Ауылдың екі музыкалық клубы, Società Filarmonica Maria Mater Gratiæ және Għaqda Madonna Tal Grazzja Banda San Mikiel арасында қызу бәсекелестік бар. Хадж Жаббарда 8 қыркүйектен кейінгі үшінші жексенбіде Архангел Михаил мерекесі де тойланады. Бұл мерекеге Заббар ғибадатханасында салтанатты ән шілтесі кіруі де кіреді. Кешкісін қала орталығында мыс қорытынды оркестр шеруі өтеді. Оркестр Архангел Михаилдың мүсінімен бірге жүреді. Бұл шерудің ең әсерлі сәті – Архангел Михаилдың мүсіні, Жабардың қамқоршысы Грейс Анасының монументалды мүсінінің алдынан өтетін кезде болады. 7 қазанда Розарий Анасының процессиясы да өткізіледі. Хадд ин Нис немесе Халық жексенбісі оразаның бірінші жексенбісінде тойланады. Мальта архиепископы басшылығымен, әр жыл сайын әртүрлі жерден басталатын титулды мүсінмен түстен кейінгі қажылық, Грейс Анасының ғибадатханасында аяқталады, онда жоғары лауазымды шілтесі өтеді. Бұл мерекеге арналған шаралардың ішінде екі жергілікті музыкалық клубтың Нотр-Дам залында өткізетін классикалық музыка концерттерін атауға болады.
Қауымдық хор
Нотр-Дам хоры Грейс әйелінің шіркеуі мен қасиетті орындарымен байланысты. Хордың басты мақсаты – қауымдағы маңызды діни мерекелердің қасиретті қызметтеріне қатысу. Сондай-ақ, хор жыл бойы концерттер өткізеді, мысалы, Ұлы ораза мен Рождество уақытында.
Банд клубтары
Жабарда екі музыкалық клуб бар. +Бенд атауыАғылшынша аудармаҚұрылған жылы (жыл) ТүсіЛакып аттарыСоциета Филармоника Мария Матер ГратиаМария Матер Гратиа филармониялық қоғамы1883КөкTal Baqra Għaqda Мадонна таль ГрацияБанда Сан Микиел Біздің ханымның ізгілігі клубыСан-Михаэль тобы1883ЖасылTal Bajda
Қасиетті апта
Società Filarmonica Maria Mater Gratiæ жыл сайынғы Ұлы апта көрмесін ұйымдастырады, ол клубтың ішінде өтеді. Pesah деп аталатын бұл көрмеге толық өлшемдегі соңғы кешкі ас, Мәсіхтің құмарлық шегуінің түрлі моделдері, түрлі-түсті себудан жасалған суреттер, ағаш кескіштігінен жасалған көрме және бүкіл ғимаратты көрмеге айналдыратын басқа да символдар кіреді. Għaqda Madonna Tal Grazzja Banda San Mikiel де жыл сайынғы Ұлы апта көрмесін ұйымдастырады. Бұл көрме Għaqda Madonna Tal Grazzja Banda San Mikiel клубы орналасқан алаңдағы Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі бомбалаудан қорғайтын жалдаманың ішінде өткізіледі және Мәсіхтің құмарлық шегуін бейнелейтін толық өлшемдегі тұлғаларды қамтиды.
Басқа шіркеулер
Жаршылық шіркеуі: Бұл шапель Мейн-стритте Еңбек партиясы мен Сент-Патрик Ф.К. клубтарының арасында орналасқан. Ол Жаршылыққа арналған. Санта-Мария шапелі: Марияның Көкке көтерілуіне арналған бұл шапель Хадж-Жаббардың ең көне аудандарының бірінде орналасқан. Алтастағы суретте Марияның денесі мен жаны бірігіп, Көкке көтерілгені бейнеленген. Бұл шапельде Азап шеккен Анамыздың өте әдемі мүсіні бар. Қасиетті Крест шіркеуі: Бұл шіркеу 1993 жылы Хадж-Жаббардың ең заманауи бөлігіндегі өсіп келе жатқан қауымға қызмет ету үшін ашылды. Қасиетті Крест шіркеуі орналасқан аймақ Sant' Andrija (Сент-Эндрю) деп белгілі. Мария Бамбина орталығы: Бұл орталық аптаның белгілі бір күндері катехизис сабақтарын өткізуге және миссаға қолданылады. Сент-Эндрю: 15 ғасырда салынған бұл шапель Санта-Доминика шіркеуінің жанында орналасқан. Қазіргі уақытта ол Санта-Доминика шіркеуімен бірге жергілікті скаут тобының штаб-пәтері ретінде пайдаланылады. Санта-Доминика шіркеуі: Бұл шіркеу 1954 жылы Екінші дүниежүзілік соғыста зардап шегуінен кейін қайта салынды. Бүгінде Санта-Доминика шіркеуі Сент-Эндрю шіркеуімен бірге жергілікті скаут тобының штаб-пәтерінің бір бөлігі ретінде пайдаланылады. Мейірімді Анамыз шапелі: Бұл шапель қалалық зиратта орналасқан. Ол жерлеу рәсімдері мен мисса өткізу үшін қолданылады. Бағаналы Анамыз: Бұл өте кішкентай шіркеу. 1585 жылы Джузеппи Тестаферрата ақшалай көмек көрсетті және Анамызға арналған мереке ұйымдастыруға көмектесті. Қазіргі уақытта шапель пайдаланылмайды.
Maria Bambina Centre: This is used for the teaching of Catechism and Mass on certain days of the week. Saint Andrew: Built in the 15th century this chapel is found next to Santa Domenica Church. Nowadays it is used, together with Santa Domenica Church, as the headquarters of the local scout group. Santa Domenica Church: This was rebuilt in 1954 after being damaged during World War 2. Together with Saint Andrew's Church, Santa Domenica Church is nowadays used as part of the local scout group's headquarters. Our Lady of Mercy: This chapel is found in the town's cemetery. It is used for funeral services and for mass. Our Lady of the Pillar: This is a very small church. In 1585 Ġuzeppi Testaferrata donated money and helped to organise the feast dedicated to Our Lady. Currently the chapel is not being used.
Спорт
Хадж Жаббардың басты футбол командасы – Заббар Сент-Патрик ФК, соның ішінде Сент-Патрик жасөсперімдер клубы ФК. Қалада екі әуесқой футбол командасы бар, олар – Хадж Жаббар Кристал Блюз және Хадж Жаббар Атлетика. Басқа спорт клубтары: Хадж Жаббар Ату клубы, Хадж Жаббар Боччи клубы, Сент Питерс Боччи клубы, Хадж Жаббар Суббутео клубы, Заббар Кьево футзал клубы, Баскетбол клубы және Хадж Жаббар Әуесқой жарыстар клубы.
Радио станциялары
Радио MMG FM (97.5 FM). TRN радиосы, Ħaż Żabbar қаласында. Тони Силияға тиесілі, Ħaż Żabbar.
TRN Radio. Owned by Tony Cilia in Ħaż Żabbar
Станцияларды жабу
Раджу Хомпеш (90 FM). Ħaż Żabbar қаласында Гордон Каруанаға тиесілі. 2022 жылдың 27 ақпанында Раджу Хомпештің Facebook желісіндегі парақшасына жазба жарияланды. Жазбада радионың 20 жылдық хабар таратудан кейін қызметін тоқтатқаны туралы хабарланды.
1993 жыл
Мальтадағы жергілікті кеңестер жүйесі 1993 жылы құрылды. Бұл құрылыс жергілікті кеңестердің гербтерін бейнелейтін 4 пошта маркасы жиынтығымен еске алынды. Жаббар кеңесінің гербі жоғарғы оң жақтағы маркада көрсетілген.
1997 жыл
1996 жылы Żabbar жергілікті кеңесі Żabbar қаласына "Citta" атағы берілгенінің 200 жылдығын еске алу үшін маркалар жиынтығын шығару туралы Пошта Бас директорына өтініш білдірді. 1997 жылы Фердинанд фон Хомпешпен байланысты 3 қаланы (Жаббар, Сиджжиеви және Жейтюн) бейнелейтін 3 маркадан тұратын жиынтық шығарылды. Жаббар маркасында Хомпеш қақпасы бейнеленген.
1998 жыл
Фердинанд фон Хомпештің өзі 1998 жылы шығарылған пошта маркасында суреттелген.