Кіріспе

Жан Рейнхардт (23 қаңтар 1910 – 16 мамыр 1953), Джанго (dʒãŋɡo ʁɛjnaʁt немесе dʒɑ̃ɡo ʁenɑʁt) рома лақап атымен белгілі, рома француз джаз гитарисі және композиторы. Ол Еуропадағы алғашқы маңызды джаз таланттарының бірі болды және оның ең ірі өкілдерінің бірі саналады. Скрипкашы Стефан Граппеллимен бірге Рейнхардт Францияда көптеген американдық музыканттармен, оның ішінде Коулман Хокинс пен Бенни Картермен бірге жазбалар жасады және 1946 жылы Дьюк Эллингтон оркестрімен АҚШ-та қысқа турнеге шықты. Ол 1953 жылы 43 жасында инсульттан кенеттен қайтыс болды. Рейнхардттың ең танымал шығармалары, "Минор Свинг", "Дафна", "Бельвиль", "Джангология", "Свинг '42" және "Нуаж" сияқты, цыган джазының стандарттарына айналды. Джаз гитарисі Фрэнк Вигнола әлемдегі дерлік барлық танымал гитаристер Рейнхардттың ықпалында болғанын айтты. Соңғы онжылдықтарда Еуропа мен АҚШ-та жыл сайын Джанго фестивальдері өткізіліп келеді және оның өмірі туралы монография жазылды. Оның анасы, Лоренс Рейнхардт, биші болған. Көптеген авторлар Рейнхардттың Джанго лақап атының рома тілінде "оянамын" деген мағынаны білдіретінін айтады; Рейнхардт өзінің жастық шағының көп бөлігін Париж маңындағы рома лагерьлерінде өткізді, онда ол скрипка, банджо және гитара ойнауды бастады. Ол тауық ұрлауда да шеберлік танытқан. Әкесі жеті бауырмен бірге отбасылық музыкалық тобында ойнаған; сақталған фотосуретте әкесі пианинода ойнап отырғаны көрінеді. Рейнхардт ерте жасынан музыкаға қызығушылық танытты, алғашқыда скрипкада ойнады. 12 жасында ол банджо-гитараны сыйлық ретінде алды. Ол өзіне-өзі ойнауды тез үйреніп, көрген музыканттардың саусақтарын еліктеді, соның ішінде сол кездегі жергілікті виртуоз Жан "Пулет" Кастро және Огюст "Густи" Малха, сондай-ақ скрипка, банджо және гитарада ойнаған оның ағасы Гюлигу болды. Рейнхардт формальды білім алмады және сауаттылықтың негіздерін ересек болғаннан кейін ғана меңгерді. 1928 жылы жазылған осы жазбаларда Рейнхардт "банжо" (іс жүзінде банджо-гитара) аккордеоншылар Морис Александр, Жан Вайсад және Виктор Марсо, сондай-ақ әнші Морис Шомельге сүйемелдеді. Оның есімі халықаралық деңгейде назар аударуын тудырды, мысалы, британдық оркестр жетекшісі Джек Хилтон оның ойнауын тыңдау үшін Францияға келді. 18 айлық ауруханада жатқан кезде дәрігерлер оның ауыр зақымдалған оң аяғын ампутациялауды ұсынды. Рейнхардт операциядан бас тартты және ақырында таяқпен жүре алды. Көп айлық қалпына келтіру кезеңінде Рейнхардт өзіне-өзі ойнауды қайта үйренді, негізінен сол қолының көрсеткіш және ортаңғы саусақтарын пайдаланды, ал екі жарақаттанған саусағын тек аккордтарды ойнау үшін қолданды.

Құрметтеулер

2017 жылдың ақпан айында Берлин халықаралық кинофестивалінде Этьен Комар режиссерлік еткен француз фильмінің әлемдік премьерасы өтті. Фильм 1943 жылы нацистер басып алған Парижден Джангоның қашуы және "үнемі қауіп-қатер, қашу және отбасына жасалған зұлматтар" арасында да ол шығарма жазуын және орындауын жалғастырғаны туралы баяндайды. Рейнхардтың музыкасын голландтық джаз тобы Розенберг Трио және жетекші гитарист Стохело Розенберг фильм үшін қайта жазды. "Джангомания!" деректі фильмі 2005 жылы жарық көрді. Бір сағаттық фильмді режиссер және сценарий авторы Джейми Кастнер жазды, ол әлемді аралап, әртүрлі елдерде Джанго музыкасының ықпалын көрсетті. 1984 жылы Карнеги залы мен Эйвери Фишер залында өткен Куль джаз фестивалі толығымен Рейнхардқа арналды. Орындаушылардың қатарында Грэппелли, Бенни Картер және жеті музыканттан тұратын Майк Петерстің тобы болды. Фестивальді Джордж Вайн ұйымдастырды. Рейнхардт жыл сайын туған жері Либерхиес ауылында тойланады. Көптеген музыканттар Рейнхардқа арнап шығармалар жазып, орындады. Джаз стандарты "Джанго" (1954) Modern Jazz Quartet тобының Джон Льюисі Рейнхардт құрметіне жазған. Allman Brothers Band тобының "Jessica" әнін Дики Беттс Рейнхардқа деген құрмет ретінде жазды. Рамельтон, Ко. Донегал, Ирландия, жыл сайын Джангоға арналған "Django sur Lennon" немесе "Джанго на Ленноне" фестивалін өткізеді, мұндағы "Леннон" – ауылдан өтетін жергілікті өзеннің аты. 2020 жылы Джангоның туғанына 110 жыл толуына орай, жазушы Сальва Рубио мен суретші Эфаның бельгиялық Dupuis баспасынан шыққан "Django Main de Feu" атты оның жастық шағын бейнелейтін графикалық роман жарық көрді. 2010 жылдың 23 қаңтарында Google Doodle Джанго Рейнхардтың 100 жылдық мерейтойын атап өтті.

Ықпал

Көптеген гитарашылар мен басқа музыканттар Рейнхардтқа құрметтерін білдірді немесе оны өзіне үлкен ықпал еткен тұлға деп атады. Джефф Бек Рейнхардтты "қазірге дейінгі ең таңғажайып гитарашы" және "адамнан асып түскен" деп сипаттады. Led Zeppelin тобының Джимми Пейдж: "Джанго Рейнхард керемет болды. Осы деңгейге жету үшін ол міндетті түрде үнемі ойнап отырған болар". Прогрессивті рок тобы Camel-дің Эндрю Латимер Рейнхардттың өзіне әсер еткенін айтты. Пол Маккартнидің Wings тобының мүшелері Денни Лэйн мен Джимми Маккалок оны шабыт көзі деп еске алды. Grateful Dead тобының Джерри Гарсиясы мен Black Sabbath тобының Тони Иоммиі, екеуі де апат салдарынан саусақтарын жоғалтқан, Рейнхардттың жарақатына қарамастан, шебер гитарист болуымен шабыттанды. 1985 жылғы маусымда Frets Magazine журналында Гарсияның сөзі келтірілді:
"Оның техникасы таң қалдырады! Бүгінгі күнге дейін ешкім оның деңгейіне жете алмады. Жақсы музыканттар болғанымен, олар оның орнына жеткен жоқ. Жылдам ойнайтындар да жетерлік, таза ойнайтындар да бар, гитара жылдамдық және айқындық жағынан үлкен прогресс жасады, бірақ ешкім Джанго сияқты толыққанды және көркем ойнамайды. Менің ойымша, бұл - ең жоғары жылдамдық пен әрбір нотаның жеке ерекшелігінің керемет үйлесімі. Мұндайды басқа еш жерде естімедім, тек Джангодан ғана. Вилли Нельсон өмір бойы Рейнхардттың жанкүйері, ол өзінің естеліктерінде былай деп жазды: "Бұл менің музыкалық өмірімді өзгертетін адам болды, ол маған гитараға жаңаша қарау қабілетін сыйлады, тіпті одан да терең деңгейде дыбыспен қарым-қатынасыма жаңа баға берді. Мен оның техникасын зерттедім, бірақ одан да көп оның мейірімділігін зерттедім. Оның акустикалық гитарасының адамдық дыбысын жақсы көремін."

Рейнхардт танымал мәдениетте

1982 жылы норвегиялық әнші-күйші және халық музыканты Лиллебьёрн Нильсеннің "Tanta til Beate" ("Beate's Aunt") әнінде Рейнхардт бірнеше рет мақталады. Оның мұрасы Вуди Алленнің 1999 жылғы "Sweet and Lowdown" фильмінде еске алынады. Бұл көркем фильмде, американдық гитарист Эммет Рэй, Рейнхардтқа ғашық болып, Говард Алденнің саундтрегімен суреттеледі. Рейнхардттың музыкасы 2002 жылғы "Mafia: The City of Lost Heaven" видео ойынында пайда болады. Ойынға енген "Belleville" әні кейін 2010 жылғы "Mafia II" жалғасында қайта ойнатылады. 2003 жылғы "The Triplets of Belleville" анимациялық фильмі 1920 жылдардағы сахнада өнер көрсеткен "The Triplets of Belleville" әншілер триосының флэшбэгімен басталады, олардың ішінде Жозефина Бейкер және Джанго Рейнхардт та бар. 2004 жылғы "Head in the Clouds" фильмінде гитарист Джон Йоргенсон Джанго Рейнхардт рөлінде эпизодтық рольде ойнайды. "Django" веб-фреймворкі Рейнхардттың құрметіне аталған, сондай-ақ блог платформасы WordPress-тің 3.1 нұсқасы да оның атымен байланысты. Рейнхардттың, оның ішінде "La Mer" әнінің орындалуы 2007 жылғы "BioShock" видео ойынына қосылған. Бельгия үкіметі 2010 жылы оның туғанына 100 жыл толуына орай 92,5% стерлинг күмістен жасалған естелік монета шығарды. Бұл 10 евролық күміс монетаның артқы жағында Рейнхардттың түрлі түсті суреті бейнеленген. Эмиль Лагер 2011 жылғы "Hugo" фильмінде Рейнхардтты француз кафесінде гитара ойнап тұрған күйінде бейнелейді. Рейнхардт американдық автор Митч Альбомның 2015 жылғы "The Magic Strings of Frankie Presto" романының кейіпкері болады. Француз режиссері Этьен Комардың Рейнхардттың соғыс жылдардағы өмірін көрсететін "Django" фильмі 2017 жылы шықты, онда Рейнхардт рөлін француз актері Реда Катеб орындады. Фильм 67-ші Берлин халықаралық кинофестивалінің ашылу фильмі болды.

Өмірінде жарық көрген фильмдер

Рейнхардт 1928 жылдан 1953 жылға дейінгі жазу карьерасында 900-ден астам жазба жасады, олардың көпшілігі сол кезде кең таралған 78 RPM пластинкаларының екі жағы болды, ал қалғаны ацетаттар, транскрипциялық дискілер, жеке және эфирден жазылған жазбалар (радио хабарларын) және кино саундтрегінің бір бөлігі. 1953 жылдың наурыз айында Норман Гранц үшін жаңа LP форматында альбомдық шығарылымға арналған бір ғана сессия (сегіз трек) жазылды, бірақ Рейнхардт альбом шығармас бұрын қайтыс болды. Өзінің алғашқы жазбаларында Рейнхардт банджо (немесе, дәлірек айтқанда, банджо-гитара) тартып, аккордеоншылар мен әншілерге билер мен сол кездегі танымал әндерде сүйемелдеді, онда джаз элементтері жоқ еді. Ал өлімінен бұрынғы соңғы жазбаларында ол би-боп стилінде күшейтілген гитарада жас, көбінесе заманауи француз музыканттарымен орындады. Оның өмір бойы жасаған жазбаларының толық хронологиялық тізімі осы жерде көрсетілген дереккөзден, ал жеке әндердің тізілімі осы жерде көрсетілген дереккөзден қолжетімді. Фильмдегі орындалуының бірнеше фрагменті (түпнұсқа дыбысысыз) сақталған, сондай-ақ 1938 жылы Le Jazz Hot қысқа фильмі үшін Квинтетпен орындалған "J'Attendrai" әуенінің толық дыбысты жазбасы бар.

Жазылмаған шығармалар

Рейнхардт жас кезінде жазған вальстердің аз ғана саны композитордың өзі жазбаға түсірмеген, бірақ олар оның жақындарының репертуарында сақталды және кейбіреулері бүгінге дейін орындалуда. Олар 1960 жылы Матело Феррет жасаған жазбалар арқылы белгілі болды ("Montagne Sainte Genevieve", "Gagoug", "Chez Jacquet" және "Choti" вальстері; Disques Vogue (F)EPL7740) және 1961 жылы ("Djalamichto" және "En Verdine"; Disques Vogue (F)EPL7829). Алғашқы төртеуі қазір Мателоның "Циганская және басқа сирек жазбалар" CD-сінде қолжетімді, Hot Club Records шығарған (кейіннен "Циганская: Джанго Рейнхардт вальстері" деп қайта шығарылды); "Chez Jacquet" 1966 жылы Баро Феррет тарапынан да жазылған. "Gagoug" және "Choti" аттарын Рейнхардттың әйелі Нагвина Мателоның өтініші бойынша берген, ол атаусыз күйлерді үйренген еді. Рейнхардт сондай-ақ цыгандардың пайдалануы үшін месса жазумен айналысты, ол аяқталмаса да, 8 минуттық үзіндісі бар, ол 1944 жылғы радио хабарламасы арқылы Рейнхардт үшін органшы Лео Шаулиак орындады; оны "Gipsy Jazz School" CD-сінде және "Intégrale Django Reinhardt" CD жинағының 12-томында табуға болады.