Бела Жюлес: Визуальды қабылдау және нейропсихология ғалымы

Кіріспе

Психолог (1928–2003)

Бела Жюльц (ағылшын тілінде де Бела Жюльц; 1928 жылғы 19 ақпан – 2003 жылғы 31 желтоқсан) – венгр туған американдық визуалды нейроғалым және визуалды және естілу қабылдау салаларындағы эксперименталды психолог. Жюльц кездейсоқ нүктелі стереограммаларды жасаған адам, осының нәтижесінде автостереограммалар пайда болды. Ол сондай-ақ екінші реттік статистиканы шектеу арқылы текстураны ажыратуды алғаш зерттеді.

Өмірбаян

Бела Жюльц 1928 жылдың 19 ақпанында Венгрияның Будапешт қаласында дүниеге келген. 1950 жылы Будапешт технология және экономика университетін бітірген. Электр инженері мансабын Телекоммуникация ғылыми-зерттеу институтында бастады. Ол докторлық диссертациясын қорғағаннан кейін әйелі Маргитпен бірге АҚШ-қа көшіп келді. 1956 жылы Венгрия Ғылым академиясындағы докторлық диссертациясының тақырыбы микротолқынды жүйелер мен теледидар сигналдарының теориясы болды. 1956 жылы Жюльц әйгілі Bell Laboratories зертханасына жұмысқа орналасып, онда 1964-1982 жылдары Сенсорлық және қабылдау процестері бөлімін, ал 1983-1989 жылдары Визуалды қабылдау зерттеу бөлімін басқарды. Оның зерттеулерінің басым бөлігі физиологиялық психология мәселелеріне, соның ішінде тереңдікті қабылдау және визуалды жүйедегі үлгілерді тануға бағытталған. 1959 жылы Жюльц кездейсоқ нүктелерден тұратын стереограмманы жасады, ол екі жұп кездейсоқ нүктелер үлгісінен тұрды. Бұл үлгілердің арасындағы жалғыз айырмашылық – нүктелердің шағын тобының көлденең орналасуындағы ең аз өзгеріс болды. Бұл үлгілерді стереоскоп арқылы қарағанда, нүктелердің шағын тобы қалған бөліктерге қарағанда басқа тереңдікте орналасқандай көрінетін. Жюльц бұл құбылысты мифтік Циклоптар есімімен циклоптық көру деп атады. Себебі тереңдік аймағының пішіні екі көзге де бөлек көрінбейді, ол тек екі көзден алынған ақпаратты біріктіретін стереоскопиялық қабылдаудың «циклоптық көзіне» ғана көрінеді. Кейіннен Жюльцтің бұрынғы студенті Кристофер Тайлер кездейсоқ нүктелер стереограммаларының қағидаларын пайдаланып, автостереограммаларды ойлап тапты, олар екі емес, бір ғана суретті пайдаланып, бірдей эффектіні тудырады. Жюльц адамның текстураны визуалды қабылдау теориясына маңызды үлес қосты. 1962 жылы ол Жюльц болжамын ұсынды, онда адамдар екінші реттік статистикасы бірдей текстураларды ажырата алмайды делінген. 1973 жылы ол бұл болжамның дұрыс еместігін дәлелдеді, бірақ кескін текстураларын төменгі реттік статистикаға негіздеп модельдеуге болатындығы туралы идея сақталды. 1981 жылы ол Текстон теориясын ұсынды, онда текстон – бұл жергілікті бейнелік ерекшеліктерден тұратын және «адамның назардан бұрынғы текстуралық қабылдауының болжамды бірліктері» болып табылатын құрылымдық элементтер екендігі айтылады. 1989 жылы Bell Labs зертханасынан зейнеткерлікке шығып, Нью-Джерси штатының Пискатавей қаласындағы Рутгерс университетінің психология факультетінде оқытумен айналыса бастады. Сол жерде ол стереопсия, қозғалыс, бинокулярлық көру, текстураны қабылдау және назар аудару механизмдерін зерттеуге арналған Көру зерттеу зертханасын құрып, басқарды. Зертхана танымдық ғылым, нейробиологиялық ғылым және көру ғылымдарын Рутгерс университетінде маңызды зерттеу салалары ретінде қалыптастыруға көмектесті. 1999 жылы Жюльц профессор-эмеритус атағын алды және 2003 жылдың 31 желтоқсанында 75 жасында қайтыс болғанға дейін зертхана директоры қызметін атқарды.

Béla Julesz was born in Budapest, Hungary, on February 19, 1928. He graduated from Budapest University of Technology and Economics in 1950. He started his electrical engineering career at the Telecommunications Research Institute. He immigrated to the United States with his wife Margit after receiving his Ph. D. from the Hungarian Academy of Sciences in 1956. The topic of his doctoral thesis was the theory of microwave systems and television signals. In 1956, Julesz joined the renowned Bell Laboratories, where he headed the Sensory and Perceptual Processes Department (1964–1982), then the Visual Perception Research Department (1983–1989). Much of his research focused on physiological psychology topics including depth perception and pattern recognition within the visual system. In 1959, Julesz created the random dot stereogram using pairs of random dot patterns that were identical except for slight differences in the horizontal position of a subset of dots. When these patterns were viewed one to each eye via a stereoscope, the subset of dots appeared to be at a different depth from the remainder. Julesz referred to this, whimsically, as cyclopean vision, after the mythical Cyclopes, creatures with a single eye in their forehead instead of the usual two. This was because the shape of the depth area was invisible to either eye separately; it is visible only to the cyclopean eye of stereoscopic perception that combines the information from the two eyes. Later, Christopher Tyler, a former student of Julesz, used the principles of random dot stereograms to invent autostereograms, which create the same effect using a single image instead of two. Julesz made important contributions to the theory of human visual perception of texture. In 1962 he originated the Julesz Conjecture, which states that humans cannot distinguish between textures with identical second order statistics. In 1973, he proved this conjecture false, though the concept that image textures could be modeled based on low order statistics remained. In 1981, he originated the Texton Theory, which states that textons, composed of local image features, are "the putative units of pre attentive human texture perception". In 1989, he retired from Bell Labs and began teaching in the psychology department at Rutgers University in Piscataway, New Jersey. It was there that he established and directed the Laboratory of Vision Research, which was dedicated to investigating mechanisms of stereopsis, motion, binocular vision, texture perception and attention. The lab helped establish cognitive science, neuroscience, and vision science as important fields of study at Rutgers. Julesz became professor emeritus in 1999, and remained the director of the lab until his death on December 31, 2003 at the age of 75.

Жарияланымдар

Бела Жюльз 200-ден астам жарияланымның авторы немесе оған бірлесіп жұмыс істеген, соның ішінде «Циклопеялық қабылдау негіздері» (1971) кітабы бар. Бұл кітап психофизика және когнитивтік ғылым салаларындағы классикалық туынды саналады және жақында 20 ғасырдағы когнитивтік ғылымның ең ықпалды 100 кітабының тізіміне, «Мыңжылдық жоба» аясында енгізілді. Бұл кітап 2006 жылы MIT баспасында қайта жарық көрді.

Марапаттар

Жюльз Нью-Джерси штатының профессоры болды және өмірінің жарқын кезеңінде көптеген марапаттарға ие болды, соның ішінде 1983 жылы Эксперименталды психология және жасанды интеллект саласындағы еңбектері үшін MacArthur Fellowship ("ғанибет" сыйлығы). Ол 1980 жылы Америка өнер және ғылым академиясына, 1987 жылы Ұлттық ғылым академиясына және 1995 жылы Америка философиялық қоғамына сайланды.