Генри Кристи: Банкир, меценат және этнографиялық жинақтардың коллекционері
Henry Christy
Генри Кристи (1810-1865) – ағылшын банкирі, коллекционер. Британ мұражайына үлкен коллекциясын қалдырды. Әкесінің бизнесін дамытты, банк директоры болды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Генри Кристи (26 шілде 1810 – 4 мамыр 1865) – ағылшын банкирі және коллекционер, өзінің маңызды коллекцияларын Британ мұражайына тапсырған.
Henry Christy (26 July 1810 – 4 May 1865) was an English banker and collector, who left his substantial collections to the British Museum.
Ерте өмір
Кристи Темза өзені жағасындағы Кингстон қаласында Уильям Миллер Кристи Вудбайннің екінші ұлы ретінде дүниеге келді. Ол – квейкер банкір, қаржыгер болғанға дейін Стокпортта шляпа жасаумен айналысқан. Әкесінен бизнес сабақтарын алған Генри Кристи Грейсчерч-стриттегі Christy & Co. фирмасының серіктесі болды және әкесінен кейін Лондон акционерлік банкінің директоры қызметін атқарды. Өмірінің соңына дейін ол банк кеңесінің мүшесі болып қалды, басқа да іс-әрекеттеріне қарамастан. Генри әкесі фирманы басқарып алғаннан кейін W. M. Christy & Sons Ltd. деп аталған отбасылық бизнестің жетістігіне үлкен үлес қосты. Ол Осман империясынан әкелген мата үлгілері арқасында ағасы Ричард қолға алған, ал қызметкер Самуэль Холт ойлап тапқан технологиямен механикалық өндіріске қолайлы, иілгіш мақтадан жасалған сүлгі жасау идеясы туды. Кристи сондай-ақ жоғары сапалы цилиндрлер жасауда бобр терісінің орнына жібек матаны қолдану арқылы жаңалық жасады.
Christy was born at Kingston upon Thames, the second son of William Miller Christy of Woodbines, a Quaker banker who started out in hat manufacture with interests in Stockport, before becoming a financier. Trained to business by his father, Henry Christy became a partner in the house of Christy & Co. in Gracechurch Street, and succeeded his father as a director of the London Joint Stock Bank. He was still a board member of the bank at the end of his life, despite other activities. Henry contributed to the success of the family firm, known as W. M. Christy & Sons Ltd. once his father took it over. Samples of textiles he brought home from the Ottoman Empire provided the idea for looped cotton towelling, taken up by his brother Richard, and amenable to mechanical manufacture with a technique devised by an employee, Samuel Holt. Christy also innovated with woven silk rather than beaver for the manufacture of top hats.
Мүдделер
Кристи – филантроп, Ұлы ашаршылық және басқа да мәселелерге белсенді қатысқан. Басқа квакерлермен бірге Кристи картоптың монокультурасын азайту үшін басқа көкөніс дақылдарының тұқымдарын сатып алу тәсілін қолданды. Комитет мүшелері Роберт Форстер мен Сэмюэл Фокспен бірге ол Ирландия балық шаруашылығын жақсарту үшін үкіметтен нақты көмек сұрады. Ол "Аборигендерді қорғау қоғамының" негізін қалаушылардың бірі болды. 1857 жылы ол Лорд Альторп пен Джон В. Пробинмен бірге Онтариодағы Элгин ерікті қаралар қонысына сапар шекті, кейіннен оның негізін қалаушысы Уильям Кингке хат жазып, қаржылай көмек берді. Ол сондай-ақ Британдық және шетелдік мектептер қоғамының комитет мүшесі болды. Кристи көптеген ғылыми қоғамдардың жұмысына да қатысты. Ол Лондон этнологиялық қоғамы мен Лондон антропологиялық қоғамының мүшесі болды, бұл ерте этнологиядан туындаған әртүрлі бағыттарды көрсетеді. 1856 жылы Линнеев қоғамының мүшесі атанды, ал 1858 жылы Геологиялық қоғамға қосылды. Ол сол дәуірдегі археологиялық қоғамдардың және Корольдік географиялық қоғамның жұмысына қатысты. Ол сондай-ақ Лондон антиквариаттар қоғамының мүшесі болды және сол кездегі этнографиялық саладағы тағы бір маңызды британдық коллекционер Огастус Лейн Фокстың (кейін Питт Риверс) қоғамға қабылдануына қолдау көрсетті.
Christy was a philanthropist, active in the Great Famine and other causes. With other Quakers Christy took the approach of buying seeds for other vegetable crops, to reduce the potato monoculture. With committee members Robert Forster and Samuel Fox, he also lobbied the government for practical help in improving Irish fisheries. He was one of the founders of the Aborigines' Protection Society. In 1857 he visited, with Lord Althorp and John W. Probyn, the Elgin settlement of free blacks in Ontario, writing afterwards to its founder William King, and giving money. He was also a committee member of the British and Foreign School Society. Christy was also involved in numerous learned societies. He belonged to both the Ethnological Society of London and the Anthropological Society of London, representing different strands arising from early ethnology. He became a Fellow of the Linnean Society in 1856, and joined the Geological Society in 1858. He took part in both the archaeological societies of the period, and the Royal Geographical Society. He was also a Fellow of the Society of Antiquaries of London, and sponsored the application for membership there of Augustus Lane Fox (later Pitt Rivers), the other major British collector of the time in the ethnographic field.
Саяхат және жинау
1850 жылы Кристи шетелдерге саяхаттап бастады. Оның Шығысқа жасаған алғашқы экспедициясының нәтижесінде шығыс тілмелерінің мол жинағы және Кипрден алынған көптеген заттар болды, қазір олар Британ мұражайында сақталуда. 1851 жылғы Ұлы көрменің артынан Кристи тайпалық халықтарды зерттеуге кірісті. 1852 және 1853 жылдары Дания, Швеция және Норвегияға сапар жасады. Стокгольм мен Копенгагендегі ежелгі заттардың қоғамдық жинақтары оған жаңа нәрселер ашты, содан бері ол заманауи және тарихқа дейінгі дәуірлерден заттар жинады. 1856 жыл Америкаға арналды. Канада, АҚШ және Британдық Колумбияны аралап, Кристи Кубада Эдвард Бернет Тайлормен кездесті, олар Мексикаға бірге барып, онда Кристи көптеген заттар сатып алды. Олардың Мексикадағы саяхаттарын Тайлор "Анауак" (Лондон, 1861) еңбегінде сипаттаған. 1858 жылы Францияда Буше де Перттің кремний құралдарының табылуымен адамның ежелгілігі дәлелденді; Кристи сол жылы Геологиялық қоғамға мүше болды. Ол француз палеонтологы Эдуард Лартеттпен бірге Францияның оңтүстігіндегі Дордонь өзенінің саласы – Везер өзенінің бойындағы үңгірлерді зерттеді. Осы үңгірлердегі сталагмиттердің ішінде қалдықтар табылды. Мыңдаған үлгілер жиналды, олардың кейбіреулері Кристинің жинағына қосылды. Олар зерттеген орындардың ішінде Ле Мустиер және Абри де ла Мадлен бар, екеуі де маңызды типтік орналасқан жерлер.
In 1850 Christy began to visit foreign countries. Among the fruits of his first expedition to the East were an extensive collection of Eastern fabrics, and a large series of figures from Cyprus, which are now in the British Museum. After the Great Exhibition of 1851, Christy began the study of tribal peoples. In 1852, and again in 1853, he travelled in Denmark, Sweden, and Norway. The public collections of antiquities at Stockholm and Copenhagen were a revelation to him, and from this time he collected objects from contemporary and prehistoric periods. The year 1856 was devoted to America. Travelling over Canada, the United States, and British Columbia, Christy met Edward Burnett Tylor in Cuba, and they went on together to Mexico, where Christy made many purchases. Their Mexican travels were described by Tylor in his Anahuac (London, 1861). In 1858, the antiquity of man was proved by the discoveries of Boucher de Perthes on flint implements in France; Christy joined the Geological Society that year. He went with the French palæontologist Edouard Lartet in the examination of the caves along the valley of the Vézère, a tributary of the Dordogne, in the south of France. Remains are embedded in the stalagmites of these caves. Thousands of specimens were obtained, some of them being added to Christy's collection. The sites they investigated included Le Moustier, the Abri de la Madeleine, both important type sites.
Өлім
1865 жылдың сәуірінде Кристи Англиядан геологтардың шағын тобымен бірге Бельгияда, Динант маңындағы жақында ғана ашылған үңгірлерді қарастыру үшін кетіп қалды. Жұмыс істеп жүргенде ол қатты суық тиді. М. және Мм. Лартепен Ла Палиске сапары кезінде өкпесі қабынып, 1865 жылдың 4 мамырында қайтыс болды.
In April 1865, Christy left England with a small party of geologists to examine some caves which had recently been discovered in Belgium, near Dinant. While at work he caught a severe cold. A subsequent journey with M. and Mme. Lartet to La Palisse brought on inflammation of the lungs, of which he died on 4 May 1865.
Жинақтар мен мұра
Өзінің өсиеттері бойынша Кристи өзінің заманауи заттар жинақтарын ұлтқа мұра етіп қалдырды; оның археологиялық жинағы да ұлтқа тиесілі болды, бірақ Франциядағы қазбалардан алынған табыстар француздық Musée d'Archéologie Nationale-мен бөлісілді, оған ең маңызды экспонаттар берілді. Ол сондай-ақ 5000 фунт стерлинг қалдырды, ол Британ мұражайына көптеген артефакттарды сатып алуға мүмкіндік берген Кристи қорын құрды; сонымен қатар ақша сомасы қоғамдық көрмелерге жұмсалуға тиіс болды. Британ мұражайында бос орын болмағандықтан, қамқорлар Лондонның оңтүстік-батысындағы Виктория көшесіндегі 103 нөмірлі үйдің бірнеше бөлмесін (онда Кристи өзі тұрған) сатып алды, және осы жерде коллекция 1884 жылға дейін А. В. Фрэнкстің басшылығымен қойылды. Жас Чарльз Геркулес Рид, кейін Фрэнкстің Британ мұражайындағы сақтаушысының орнын басатын болды, мұражайдағы алғашқы жұмысында осы коллекцияны каталогтаумен айналысты. Сол жылы табиғат тарихы бөлімін Оңтүстік Кенсингтонға көшіру Британ мұражайында коллекцияға орын ашты. 1864 жылы ол Везер аңғарында өз қаражатымен жүргізілген жұмыстар туралы есеп жазды; бұл хабарламалар Comptes rendus (1864 жылғы 29 ақпан) және Лондон этнологиялық қоғамының еңбектерінде (1864 жылғы 21 маусым) жарияланды. Олар негізінен «бұғы мүйіз кезеңі» деп аталатын, сол кезде оңтүстік Франциядағы үңгір адамдарының заманына сипаттама берді. Кристидің қаржылық көмегі 1868 жылы Лес-Эйзиге жақын жердегі үңгірде Кро-Магнон адамын табуға септігін тигізді. Зерттеулер туралы есеп Кристи қалдырған аяқталмаған «Reliquiae Aquitanicae» атты кітапта жарияланды, ол Перигор және Оңтүстік Францияның көршілес провинцияларының археологиясы мен палеонтологиясына үлес қосатын еді; бұл кітап Кристидің мұрагерлері, біріншіден Ларте, ал оның 1870 жылы қайтысынан кейін Томас Руперт Джонс аяқтады.
By his will, Christy bequeathed his collections of modern objects to the nation; his archaeological collection went to the nation, but with the finds from excavations in France to be shared with the French Musée d'Archéologie Nationale, which was to get the most important pieces. He also left £5000 which established the Christy fund that allowed the British Museum to purchase many more artefacts; with a sum of money to be applied to public exhibition. As there was then no spare room at the British Museum, the trustees secured the suite of rooms at 103 Victoria Street, London SW (in which Christy himself had lived) and here the collection was exhibited, under the care of A. W. Franks, until 1884. The young Charles Hercules Read, later Franks's successor as Keeper at the British Museum, was based there doing the cataloguing, in his first work for the museum. In that year the removal of the natural history department to South Kensington made room for the collection at the British Museum. In 1864 he wrote an account of the work which was being carried out at his expense in the Vézère Valley; these notices appeared in the Comptes rendus (29 February 1864) and Transactions of the Ethnological Society of London (21 June 1864). They referred mainly to the "reindeer period", as the time of the cavemen in southern France then came to be styled. Christy's funding contributed to the discovery of Cro Magnon man in 1868 in a cave near Les Eyzies. An account of the explorations appeared in a half finished book left by Christy, entitled Reliquiae Aquitanicae, being contributions to the Archaeology and Paleontology of Périgord and the adjacent provinces of Southern France; this was completed by Christy's executors, first by Lartet and, after his death in 1870, by Thomas Rupert Jones.