Кіріспе

Құрылыстың түрі

Архитектурада павильон сөзінің бірнеше мағынасы бар; ол жеке тұрған немесе басты ғимаратқа қосымша салынған қосалқы құрылыс болуы мүмкін. Көбінесе ол ләззат пен байланысты. Азияның сарайлары мен дәстүрлі үйлерінде павильондар жеке тұруы немесе жабық жолдар арқылы байланысты болуы мүмкін, мысалы, Қытайдың Тыйым салынған қаласындағы (қытай павильондары), Стамбулдағы Топкапи сарайында және Қызыл форт сияқты моғолдық құрылыстарда. Ірі сарайдың бөлігі ретінде павильондар негізгі құрылыс бөлігін немесе орталық құрылыс бөлігінен екі жаққа созылған қанаттардың шетін (қосылғандай көрінетін) симметриялық түрде жақтаулап тұратын құрылыс бөліктері болуы мүмкін. Мұндай құрылымдар ірі ғимарат композициясына кітаптың қаптамасы сияқты айқын визуалды аяқтау береді. Бұл сөз француз тіліндегі pavillon (көне француз тілінде paveillon) сөзінен келген, ол латын тіліндегі papilionem (papilio сөзінің айыптауыш жайы) – кішкентай сарай дегенді білдіреді. Кейінгі латын және көне француз тілдерінде бұл сөз «көбелек» және «шатыр» мағыналарын білдірген, себебі шатырдың матасы көбелектің жайған қанаттарына ұқсайтын. Сөздің алғашқы нұсқасы 13 ғасырда paviloun түрінде пайда болды, ол «бағаналарға орнатылған, жылжымалы тұрақ ретінде қолданылатын үлкен, сәнді шатыр» деген мағынаны білдірді. Ескі французша paveillon сөзі «үлкен шатыр; көбелек» (12 ғасыр) мағынасын білдірген, ал орта ғасырлық латын тілінде «үй» (papilio) – латынша papilionem (papilio) «көбелек, моль» сөзінен шыққан. Шатырдың пішіні қанаттарға ұқсағандықтан осылай аталған. «Паркте немесе басқа жердегі ашық құрылыс, баспана немесе ойын-сауық үшін пайдаланылатын ғимарат» деген мағынасы 1680 жылдардан бері белгілі. «Ауруханадағыдай, үлкен немесе басты ғимаратқа тәуелді, бірақ оқшауланған шағын немесе орташа өлшемді ғимарат» деген мағынасы 1858 жылы пайда болды.

Өзін-өзі ұстайтын құрылымдар

Павильондар жазғы үйлерге немесе киоскілерге ұқсас шағын бақша ғимараттары болуы мүмкін; сондай-ақ, үлкен үйдің шатырындағы кішкентай бөлмелер, тек шатыр арқылы (ішкі баспалдақпен емес) қол жеткізілетін жайлар да павильон деп аталуы мүмкін. Бұлар әсіресе 18-ғасырға дейін танымал болды және итальяндық казинамен (casina) салыстырылуы мүмкін, бұл сөз бұрынғыда ағылшын тілінде "казино" деп аударылатын. Олар көбінесе шағын классикалық ғибадатханалар мен фантазиялық құрылыстарға ұқсайтын. Егер тамақ дайындауға арналған орын болса, оларды банкеттік үй деп атауға болады. Көрiнiс ашуға арналған павильонды беседка деп атайды. Парктегі музыкалық стендтер павильонның бір түрі болып табылады. Бассейн жанындағы бассейн үйі жеткілікті сипатқа және сүйкімділікке ие болса, оны павильон деп атауға болады. Керісінше, дербес тұрған павильон Брайтон қаласындағы Корольдік павильон сияқты әлдеқайда үлкен ғимарат болуы мүмкін, ол іс жүзінде үлкен үнді стиліндегі сарай; алайда, оның кішкентай атаулары сияқты, ортақ ерекшелік – ол ләззат пен демалыс үшін салынған. Спорттық павильон әдетте киім ауыстыру және көбінесе сыбаға ішу үшін пайдаланылатын спорт алаңына іргелес жатқан ғимарат. Көбінесе ол көрермендерді күннен қорғайтын верандамен жабдықталған. Мысалы, Лордс стадионындағы крикет алаңдарында крикет павильоны ойыншылардың кіретін және шығатын ғимараты ретінде қолданылады, тіпті бұл трибунасы бар үлкен ғимарат болса да. Стадиондағы павильон, әсіресе бейсбол алаңдарында, әдетте бір қабатты жабық отыру орыны болып табылады (негізгі трибунаның қымбат отыру орнына және ашық трибуналардың арзан отыру орнына қарамастан).

Классикалық сәулет

Сыртқы жағынан павильондар биіктік, пішін (жазық қасбет дөңгелек павильондармен немесе сыртқа ілгері шығып тұрған жазық павильондармен аяқталуы мүмкін), түс, материал және әшекейлеудің кез келген комбинациясы арқылы бөлініп тұруы мүмкін. Ішкі жағынан олар тіктөртбұрышты блоктың бір бөлігі болуы немесе ғимараттың жұқа бөлігі арқылы ғана негізгі блокқа жалғасуы мүмкін. Хьютон Холл және Холкэм Холл атты екі 18 ғасырғы ағылшын ел үйлері осы әртүрлі тәсілдерді кезекпен көрсетеді. Париж қаласындағы Place des Vosges (1605–1612) алаңындағы екі павильон алаңның солтүстік және оңтүстік жақтарының ортасын белгілейді. Олар «Король павильоны» (Pavillon du Roi) және «Королева павильоны» (Pavillon de la Reine) деп аталады, бірақ алаңда ешбір патшалық тұлға тұрған емес. Үш аркаларымен олар алаңның артықшылықты кеңістігіне кіруге мүмкіндік беретін қақпалар сияқты қызмет етеді. Француздық қақпалар бұрынғы ғасырда осындай павильондар түрінде салынған.

Басқа қолданыстар

Кейбір аймақтарда павильон термині аң аулау үйіне қатысты қолданылады. Францияның Люберон аймағындағы Галон павильоны – 18 ғасырға тән аристократтардың аң аулау павильоны. Ескі римдік вилла орнында салынған павильонға француз стиліндегі бақ кіреді, ол қонақтарды қабылдау үшін пайдаланылған.