Кіріспе

Материалды соғуға немесе пішіндеуге арналған біртіндеп жіңішке цилиндр.

Мандриль, мандриль немесе арбор – материалды соғуға, басуға, созуға немесе пішіндеуге қолданылатын, конустық пішіндегі құрал (мысалы, сақина мандрилі, сондай-ақ зергерлер неке сақинасының диаметрін арттыру үшін қолданатын триблет деп аталады) немесе токарьда өңделетін детальді ұстап тұратын фланцтық, конустық немесе бұрандалы таяқша. Фланцтық мандрель – белгілі бір диаметрдегі, бір жағында енді фланцы бар, ал екінші жағында бұрандасы бар параллель таяқша. Деталь фланц пен бұранда арасында бекітіледі. Конустық мандрель (көбінесе қарапайым мандрель деп аталады) шамамен бір футқа 0,005 дюймдей конусқа ие және детальдегі дәл тесікке кіргізіліп, үйкеліс күші арқылы детальді ұстауға арналған. Бұрандалы мандрельде еркек немесе әйел бұрандасы болуы мүмкін, ал қарсы бұрандасы бар деталь мандрельге бұралады. Токарлық станокта мандрельдер көбінесе орталықтар арасында орнатылып, токарлық иттің күшімен (әдетте фланцтық немесе конустық мандрельдер) қозғалады, бірақ детальдің сыртқы бетін өңдеу қажет болған жағдайда патронға (әдетте бұрандалы мандрельдер) бекітілуі мүмкін. Бұрандалы мандрельдер орталықтар арасында орнатылуы мүмкін. Токарлық станоктан басқа, көбінесе "арбор" деп аталатын мандрельдер жылтырату дөңгелектерін, дөңгелек араларын және тегістеу дискілерін ұстау үшін қолданылады. Әдетте, мұндай мандрельдер бір жағынан бұрандаланған цилиндрден тұрады. Арнайы қолданулар үшін мандрельдердің көптеген түрлері бар. Мысалы, тірі патрон мандрельдері, тірі бұқа сақиналы мандрельдері және өлі бұқа сақиналы мандрельдері.

Өңдеуде

Мандральдың бір түрі – машинамен өңделетін немесе белгілі бір үлгіде иілетін бұйымның ішіне немесе жанына салынатын, мысалы, металл құбырларды тарту кезінде қолданылатын пішінді металл таған. Автомобильдердің эгзосты құбырлары өндіріс кезінде мандрель арқылы иіледі. Мандрель эгзост құбырларының тегіс қисықтарға иілуіне, не қажетсіз бүктелулерге, бүгілуге немесе сығуға ұшырамайтынына мүмкіндік береді. Ерітілген шыны да осылай пішінделуі мүмкін. Токарлық станокта ағаш, металл немесе пластик бөлшектерді өңдеу үшін патрон қолданылады. Осылайша, таяқтарға резьба салып, жиһаз аяқтарын қалаған пішінге келтіруге болады, ал дұрыс емес пішіндегі заттарға дөңгелек пішін беруге болады. Токарлық станокта мандрельдің бірнеше түрі қолданылады. Алғашқы кеңейтілмелі мандрельдердің сәл конустық бөлігі бар, ол затты ұстау үшін кеңейеді. Мандрельдің үшінші түрі – дөңгелек ара дисктерін, жылтырату дөңгелектерін (полировка үшін қолданылады) және құмдау дисктерін бұрғыларға, дөңгелек араларға және ұқсас электр құралдарына бекітуге арналған. Осы типтегі мандрель әдетте бір шетінен бұрандаланған цилиндрден тұрады, бұрандаланған шетіне шайба дәнекерленген, сондай-ақ дөңгелек ара дискісін, шақтау құралын немесе басқа айналмалы құралды мандрельге бекіту үшін бұранда мен екінші шайба қоса беріледі. Көптеген мандрельдер электр қозғалтқышына немесе басқа қозғалтқышқа тікелей қосылу арқылы қозғалады, ал басқа мандрельдер подшипниктерге тіреліп, шкивпен қоздырылатын білікке бекіту арқылы қозғалуы мүмкін.

Музыка саласында

Сондай-ақ, фагот немесе гобой сияқты қос қамыспен тартатын аспаптарға арналған қамыстар жасау үшін де мандрелдің бір түрі қолданылады.

Қолданылуы

Мандрелдер өнеркәсіптік композиттік өндірісте де қолданылады, мысалы, филаменттік орау кезінде. Дайындау процесінде, шайырмен сіңген жіпшелер композиттік материал құрылымын немесе бөлігін жасау үшін мандрелдің айналасына оралады. Құрылым қатайтылады, содан кейін мандрел алынып тасталады. Мұндай процестің бір қиындығы – дайын өнімнен мандрелді алып тастаудың қиындығы. Формасын өзгерте алатын мандрелді алу оңайырақ. Белгілі бір температурадан жоғары қыздырылғанда мандрел серпімді болады, қажетті пішінге келтіріледі, содан кейін жаңа пішінде қайтадан қатаңдауы үшін суытылады. Содан кейін оны филаменттік орау процесінде пайдалануға болады. Композиттік бөлшек қатайғаннан кейін мандрелді қайта қыздырып, серпімді күйге келтіріп, қатайтылған бөлшектен оңай алып тастауға болады. Мұндай мандрелдерді көп рет пайдалануға болады. Мандрелді төмен температурада еритін металл қорытпасынан да жасауға болады. Бұл процесте композит мандрелдің үстіне салынады, материалды қатайту үшін қыздырылады, содан кейін мандрелді еріту арқылы алып тастау үшін температура көтеріледі, бұл оның ағуына мүмкіндік береді. Иілгіш жетектерге арналған болат өзектің өндірісінде, келесі қабаттар оралған орталық сым мандрел деп аталады. Бұл "орталық сым" дайын өнімнің өлшемдеріне байланысты бір сымнан немесе бірнеше қабаттан тұруы мүмкін. Дырау машинасы әдетте мандрелге бекітіледі, ол негізінен дырауды бекіту үшін бұрандалы ұңғысы бар дрель болып табылады.

Тарих

Мандрелдер жаңадан ойлап табылған емес. Айналма процесін қолдана отырып металл өңдеу ежелгі Египет дәуіріне дейін жазылған. Металл айналдыруда ағаштан немесе металдан жасалған айналдыру мандрелі қолданылады, оның пішіні өндірілетін бөлшектің ішкі контурымен сәйкес келеді. Бұл әдіс шикізатты берік ұстап, қажетті соңғы нысанға дейін нақты өңдеуге мүмкіндік береді. Материал іштен қысылғандықтан, өндіріс кезінде операторға станоктан/мандрелден кедергі келмейді. 1700 жыл шамасында жылға бағытталған мандрел пайда болды, ол оператордың бақылауымен подшипниктерінде ось бойымен жылға қабілетті станок мандрелінің дизайнын құрады, соның арқасында бұрандалар сияқты қысқа ұзындықтағы бұрандалы бөлшектерді жасауға болады. Осы кезеңде сағатшылар мен әшекей бұраушылар көбінесе жылға бағытталған мандрелдерді қолданды. Соңында бұл құрылғыны жетектік бұранда деп аталатын мандрелді құрылғы алмастырды, ол айналдыруға қажеттілікке қарай өзгертілетін тісті дөңгелектер жүйесін пайдаланады.