Кіріспе

Ағылшын тарихшысы және журналисі (1963 жылы туған)

Эндрю Робертс, Белгравия бароны Робертс (13 қаңтар 1963 жылы туған), Стэнфорд университетінің Гувер институтында Роджер және Марта Мерцтің арнайы зерттеушісі және Нью-Йорк тарихи қоғамының Лехман институтының ерекше лекторы. 2013 жылдан 2021 жылға дейін Ұлттық портрет галереясының қамқорлық кеңесінің мүшесі болып қызмет етті. Робертстің тарихи зерттеулері негізінен ағылшын тілді елдерге, әсіресе Ұлыбританиямен тығыз әлеуметтік байланыста болған АҚШ сияқты елдерге қатысты. Автор ретінде Робертс 2009 жылғы «Соғыс дауылдары» атты ғылыми еңбегімен халықаралық деңгейде танымал. Бұл кітап Екінші дүниежүзілік соғыстың әлеуметтік-саяси факторларын, мысалы Адольф Гитлердің билікке келуін және нацистік Германияның басқару құрылымын қамтиды. Бұл еңбек 2010 жылы Ұлыбритания армиясының жылдық әскери кітабы сыйлығын жеңіп алды. «Санди Таймс» газетінің бестселлерлер тізімінде 2-орынға ие болып, коммерциялық сәттілікке жетті. Робертстің кейінгі еңбектері, оның ішінде 2014 және 2018 жылғы Наполеон Бонапарт және Уинстон Черчилль туралы өмірбаяндық еңбектері кеңінен мақтауға ие болды. Робертстің қоғамдық пікірлері Ұлыбританиядағы «The Daily Telegraph» және «The Spectator» сияқты бірнеше басылымдарда, халықаралық қатынастар саласындағы атлантикалық көзқарастарды қолдауымен жарияланды.

Ерте өмір және білім

Робертс Лондонның Хаммерсмит қаласында Кэтлин мен бизнесмен Саймон Робертстің ұлы болып дүниеге келді. Саймон Робертс Суррейдегі Кобхамнан, «Джобс» сүт бизнесін мұра етіп алды, сондай-ақ Ұлыбританиядағы «Кентукки Фрид Чикен» желісінің франшизасын иеленді. Бала кезінде көп оқыған Эндрю Робертс тарихқа, әсіресе «шайқастар, соғыстар, кісі өлтірулер және өлім» туралы драмалық туындыларға қызығушылық танытты. Робертс Суррейдегі Кранли мектебінде оқыды, содан кейін Кембридждегі Гонвилл және Каиус колледжінде заманауи тарихты оқып, Кембридж университетінің консервативтік қауымдастығының төрағасы болып сайланды. Робертс 1985 жылдан 1988 жылға дейін Лондонның «Robert Fleming & Co.» сауда банкінде инвестициялық банкир және жеке компания директоры ретінде корпоративтік қаржы саласындағы мансабын бастады. 1991 жылы ол өзінің алғашқы тарихи кітабын жариялады.

Тарихқа түсініктеме

Бірінші дүниежүзілік соғыс аясында Робертс Германия империясына таңылған шарттық міндеттемелер едәуір қатаң болуы тиіс еді деп санайды. Ол, атап айтқанда, Антанта одағының жеңімпаздары Германияны 1800 жылдардың ортасындағы Германия бірігуге дейінгі хаостық жағдайға ұқсас, құрамдас субұлттық территорияларға бөлуі керек еді деп мәлімдеді. Робертс пікірінше, ультраұлтшылдық соңында "неміс рухынан жойылды", бірақ бұл өте ауыр құнмен төленді. 2016 жылғы Ұлыбританияның Еуропалық Одаққа қатысуы жөніндегі референдумда Робертс "кету" дауысын қолдады.

Ирак соғысына қолдау көрсету және әскери интервенция

Робертс мықты американдық әскери күшті қолдайды және Англосфера елдерімен тығыз қарым-қатынас орнатуды үнемі жақтаған. Демократиялық плюрализмнің жалпы принципін қолдаушы ретінде ол: "11 қыркүйек оқиғасына реакциясы үшін "әдемі" деп қысым көрсетілген Буштың, фашистік, тоталитарлық өлім культінің шабуылдарына деген тез реакциясы, ұзақ мерзімде негізінен дұрыс болар" деп мәлімдеген. Көптеген жазбаларында ол неоконсервативтік көзқарастарға негізделген әлеуметтік-саяси ұстанымдарды қолдаған. 2003 жылы Робертс былай деп жазды: "Черчилль үшін оның қаһармандық дәуірі 1940 жылы болды; ал Тони Блэр үшін – Ирак сәтті басып алынғанда және Саддамның жақтастары жасырған жүздеген жаппай қырып-жоятын қарулар табылғанда болады". Аталған қарулар табылмайынша, Робертс бұл шабуылды стратегиялық мақсаттармен қатысты қорғады, сонымен қатар өзінің бұрынғы пікірлері барлық жағдайда сенімді ақпарат көздері мен барлау қызметтерінің бағалауларына негізделгенін айтты.

Алғашқы еңбектері

Робертстің алғашқы кітабы – Невилл Чемберлен мен Уинстон Черчилльдің сыртқы істер министрі, Галифакс графының өмірбаяны, ол 1991 жылы жарық көрді. 1999 жылы Робертс «Солсбери: Викториандық Титан» атты кітабын шығарды, ол Викториан дәуірінің саясаткері және кейін премьер-министр болған Солсбери маркизінің өмірбаяны болды. Тарихшы Майкл Корда бұл туындыны «Виктория дәуірінің ең ұлы және ең қабілетті тори саяси қайраткерлерінің бірі туралы шедевр» деп бағалады. 2003 жылы Робертс Корольдік өнер қоғамының мүшесі атанды. «Мастерлер мен қолбасшылар» кітабында Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Батыс стратегиясын қалыптастырған төрт тұлғаның рөлі баяндалады. Кітап 2008 жылдың қараша айында жарық көрді, Халықаралық Черчилль қоғамының кітап сыйлығын жеңіп алды және тағы екі әскери тарих кітабының сыйлығына үміткер болды. «The Wall Street Journal» газетінде тарихшы Джонатан В. Джордан Робертстің «адам трагедиясын кереметтей бейнелейтінін» жазды. Американдық саяси комментатор Питер Робинсон және ағылшын тарихшысы Пол Джонсон да кітапты қолдады. Кітапта автор қақтығыстың айқын, бірақ толыққанды суретін салуды көздейді. Ол диктаторлар Иосиф Сталин мен Адольф Гитлердің өзінің репрессивті идеологиялары салдарынан қорқынышты әрекеттер жасағанын, осының нәтижесінде мыңдаған адамның қаза болғанын айтады. Алайда, Осі күштерінің жеңіліске ұшырауы демократиялық плюрализмнің авторитаризмге қарсы моральдық жеңісі болды және жақсы болашаққа жол ашты. 2014 жылы кітап Наполеон қорының жюри сыйлығын жеңіп алды, бұл сыйлық тарихи ұйым Наполеон қорымен берілді. Тарихшы Джей Уиник: «Эндрю Робертс әдеттегі шеберлігімен және өткір тарихи көзімен тағы да керемет нәтижелерге қол жеткізді. Бұл соңғы 40 жылдағы Наполеон туралы ағылшын тіліндегі ең жақсы біртұтас өмірбаян болуы мүмкін. Тарихты жақсы көретін әркімнің кітап сөресінде болуға лайық керемет туынды!» деді. Сонымен қатар, Дональд Адамсонның «Ельбадағы Наполеон» романында да мақтауға ие болды. Тарихи ойын-сауық авторларының бірі Бернард Корнвелл кітапты «жарылғыш» деп сипаттап, «[Наполеон] көптеген қайшылықтарға толы еді және Робертстің кітабы оның жарқын портретін беру үшін барлық дәлелдерді қамтиды. Кітап көлемі жағынан үлкен, бірақ оқу жылдамдығы жоғары және зерттеулердің молдығы оны басып тастамайды. Робертс императордың ескерткіші үшін Еуропаны қарастыруды ұсынады, бірақ бұл керемет өмірбаян бастау үшін жаман орын емес» деді. 2013 жылы Робертстің Наполеонның өмірі мен мұрасына жасаған талдауы негізінде үш бөлімді телесериал түсірілетінін жариялаған BBC Two өзінің баспасөз хабарламасында «Робертс императорға – ерекше дарынға ие әскери қолбасшы және жеке өмірі көңілі қалдыратын және сатқындыққа ұшыраған көшбасшыға жаңа жарық түсіруге ниеттенгенін» мәлімдеді. Сериалға сын пікірлер әртүрлі болды. «The Daily Telegraph» газеті «сенімсіз» деп жариялап, «Робертстің қаһарманға табынуына жол беруге болмады» және «Робертстің диктатураның жақсы қасиеттері туралы пікірлері оның ақылдан адасқанын білдірді» деді.

Черчилль өмірбаяны

2018 жылы Робертс Черчилльдің «Churchill: Walking with Destiny» атты өмірбаянын жариялады. Робертстің Екінші дүниежүзілік соғыс және оған қатысты маңызды тұлғалар туралы бұрынғы жұмыстарымен байланысты, кітап көптеген басылымдардан жоғары баға алды. Financial Times газетінде Тони Барбер былай деп жазды: «Робертстің кітабындағы әңгімелер асыл тастардай жылтылдайды, бұл – терең зерттелген, бірақ оқуға оңай, әдеттегі Черчилль өмірбаянына қарағанда кең көлемдегі дереккөздерге сүйенген еңбек». The Observer газетінде Эндрю Ронсли кітапты «Жыл кітабы» тізіміне қосып, «Робертс 10 Downing Street-те тұрған ең көрнекті тұлғаның керемет өмірін қызықтырып баяндауымен менің күмәнімді жеңді» деді. The New York Times газетіне Ричард Алдус: «Барлық есептер бойынша, бұл әзірге жазылған Черчилльдің ең жақсы бір томдық өмірбаяны болуы керек» деп түсіндірді. National Book Review журналы кітаптың «Уинстон Черчилльдің ең жақсы бір томдық өмірбаяны ретінде кеңінен мақталғанын» айтып, Робертс «Ұлыбританияның ұлы басшысының толымды, тартымды және терең тарихын жазу үшін бұрын қол жетімсіз күнделіктер мен жазбаларды пайдаланды» деп қосты.

Журналистика және лекция беру

Робертс әр түрлі тақырыптар бойынша қысқаша туындылар жазды, оның жарияланған мақалалары The Daily Telegraph және The Spectator сияқты танымал мерзімді басылымдарда пайда болды. 1990 жылдан бері Робертс көптеген елдердегі жүздеген мекемелік және академиялық аудитория алдында сөз сөйледі, соның ішінде Ақ үйde АҚШ-тың бұрынғы президенті Джордж Бушқа дәріс оқыды. Монархияны жақтаушы Робертс, ханзада Филипп қайтыс болғаннан кейін, «өз елінің монархия екеніне британдықтардың басым көпшілігінің қуанышты болуының сөзсіз бір себебі» деп сипаттады. Ол патшалық қабірлер мен тойларда АҚШ теледидарында пайда болды. Ол алғаш рет 1997 жылы ханшайым Диананың қабірлеу рәсіміне сарапшы ретінде пікір білдірген кезде АҚШ-та танымал болды, кейіннен CNN арнасында Королева Ана Елизаветаның қазасы және Уэльс принці Чарльз бен Камилла Паркер Боулздың үйлену тойы туралы хабарлар кезінде де осындай рөлде болды. 2003 жылы ол BBC Two арнасында Уинстон Черчилль, Адольф Гитлер, Джон Ф. Кеннеди және Мартин Лютер Кингтің әртүрлі басшылық стильдерін қарастырған «Басшылықтың құпиялары» атты төрт бөлімді тарих сериясын ұсынды. Робертс Нью-Йорктегі Гарри Франк Гуггенхайм қорының директоры, Хосе Мария Азнардың Израильдің достары бастамасының негіздеуші мүшесі және 2010 жылы көркем емес әдебиет үшін Хесселл Тильтман сыйлығының төрағасы болды. 2005 жылы ол мектептерде тарихты оқыту жөніндегі Консервативтік партияның кеңесші тобының төрағасы болды. Ол сондай-ақ Наполеон институтының мүшесі және Халықаралық Черчилль қоғамының құрметті мүшесі болып сайланды. Ол Маргарет Тэтчер мұрағаты мен Робертс қорының қамқоршысы. Ол Монтана университеті сияқты көптеген американдық университеттерде де сөз сөйледі.

Даулар мен сын

Робертстің 2006 жылғы «Англия тілді халықтар тарихы» атты еңбегі кейбір БАҚ өкілдерінен мақтау алғанымен, «Экономист» журналы кітаптағы тарихи, географиялық және типографиялық қателерге назар салып, оған жалпы сын бағасын берді. Газет бұл еңбекті «авторының көзқарастарымен толы алып саяси памфлет» деп сипаттады. Робертс «Англия тілді халықтар тарихы» еңбегінде Гарвард университетінің тарихшысы Каролина Элкинс өзінің Пулитцер сыйлығын жеңіп алған «Кениядағы төтенше жағдай кезінде британдықтардың әрекеттері: Имперлік есеп» кітабында «қанға батқан жала» айтты деген пікір білдірді. Кейіннен Ұлыбританияның Ұлттық мұрағатынан жарияланған құжаттар сол кездегі бас прокурордың «жағдайлардың қатты түрде нацистік Германия мен коммунистік Ресейдегі жағдайларды еске түсіретінін» айтқан құқық бұзушылықтарды көрсеткеннен кейін Элкинс ақталды. Сыртқы істер министрі Уильям Хейг британ үкіметінің «кениялықтар азаптау мен басқа да жаман күйге ұшырағанын мойындайтынын» және «Кениядағы төтенше жағдай кезінде» осы құқық бұзушылықтарға «шынайы өкініш білдіретінін» мәлімдеп, алғашқы құрбандарға өтемақы төлеуді жариялады. Журналист Йоханн Хари Робертстің жазбалары Джалианвала Баг қырғыны, Екінші буер соғысы кезінде африканерлерге арналған концентрациялық лагерлер және Солтүстік Ирландиядағы жаппай ұстау (Деметриус операциясы) сияқты әрекеттерді қорғағанын мәлімдеді. Хари сондай-ақ Робертстің апартеид дәуірінің туын көтеріп, «Африка құрлығында өркениетті [яғни ақ] үкіметті қайта орнатуға» шақыратын Оңтүстік Африкалық экспаттардың «Спрингбок» клубында сөз сөйлегенін жазды. Робертс сөз кезінде «Спрингбок» клубының расистік екенін білмегенін, апартеид дәуірінің туы мен UDI-нің 36 жылдығын тойлау фактісіне қарамастан, мойындады.

Жеке өмір

Робертс алғашқы әйелі Камилла Хендерсоннан ажырасқан, олардан екі баласы бар. Робертс кәсіпкер Сьюзан Гилкристке үйленген, ол Brunswick Group LLP корпоративтік коммуникациялар фирмасының бас директоры және Оңтүстік Банк орталығының төрағасы. Лорд және леди Робертс Лондон қаласында тұрады. 2022 жылдың 1 қарашасында ол Вестминстер қаласындағы Белгравияның бароны Робертс титулына ие болды.