Кіріспе

Буркина-Фасодағы мемлекеттік лауазымдарға саяси сайлаулар Буркина-Фасо ұлттық деңгейде мемлекет басшысын – президентті және заң шығарушы органды сайлайды. Президент халықпен бес жылға сайланады. Ұлттық Ассамблеяның (Assemblée Nationale) 127 мүшесі бар, олар пропорционалдық өкілдік жүйесі арқылы бес жылға сайланады. Буркина-Фасо 1965 жылдан бері демократиялық сайлаулар өткізіп келеді. Сайлау тарихы шамалы тұрақсыз болды, себебі үкімет әртүрлі төңкерістер, конституциялық өзгерістер және түрлі саяси партиялардың бойкоттары салдарынан үнемі өзгеріп отырды. 2015 жылы елде тұңғыш рет бейбіт және әділ сайлау өтті. 50 жыл бойы Буркина-Фасоның президенттік сайлауларында сыбайлас жемқорлық болды, бірақ Блез Компаоренің құлатылуынан кейін елде демократиялық және сыбайлас жемқорлық аз болған сайлау процестері жүзеге асты. Терроризм Буркина-Фасоның сайлауларында маңызды рөл атқарды, кандидаттар 2010 жылдары елде ислами джихадизмнің өркендеуінен мемлекетті қорғауға уәде берді. Тарихи тұрғыдан алғанда, Буркинада бірнеше партия билікте болды. Халықтық Демократия Ұйымы – Еңбек қозғалысы бұрынғы президент Компаоренің партиялық байланысы болды, осылайша олар 1987 жылдан 2014 жылға дейін билікті ұстады. Оның партиясы төңкеріс арқылы билікке келді, ал 2014 жылы Президенттік қауіпсіздік полкі үкіметті құлатқанда, олар бақылауын жоғалтты.

1965 жылғы жалпы сайлау

1965 жылы Жоғарғы Вольта Республикасында алғашқы президенттік сайлау өтті. Дауыстардың 100% жалғыз кандидат – Маурис Ямеогоға берілді, ол бұл кезде елдің президенті және жалғыз саяси партияның басшысы еді. Осы сайлаудан бұрын мемлекет басшысы Ұлттық Ассамблея тарапынан тағайындалған.

1978 жылғы жалпы сайлау

1978 жылғы жалпы сайлау екі кезеңді сайлау болды. Бірінші кезеңде ешбір кандидат 50%-дан астам дауыс алған жоқ, сондықтан Буркина-Фасоның сайлау заңдарына сәйкес, ең көп дауыс жинаған екі кандидат екінші және соңғы кезеңге өтті. Сол кезеңде қолданыстағы президент Сангуле Ламизана екінші кезеңде дауыстардың 56%-ын алып, президенттікке ие болды. Бұл сайлау бірнеше партия қатысқан елдің алғашқы сайлауы және 1977 жылғы Жоғарғы Вольта конституциялық референдумынан кейін өткен алғашқы сайлау болды.

1991 жылғы жалпы сайлау

1991 жылғы сайлау Буркина-Фасода 1978 жылдан бері өткізілген алғашқы сайлау болды. 1983 жылы мемлекеттік төңкеріс жасалып, Томас Санкара 1987 жылы қаза тапқанға дейін президент болды. Оның билікке келуі Буркина-Фасоның АҚШ-пен қарым-қатынасын нашарлатты, себебі оның марксистік идеологияға ұмтылысы және Муамар Каддафипен тығыз байланысы болды. Дауыстардың 100% жалғыз кандидат Блез Компаореге берілді. Ірі саяси партиялар сайлауды бойкоттағандықтан сайлауға қатысу деңгейі шамамен 25% құрады. Дауыстардың 13% жарамсыз деп жарияланды.

1998 жылғы жалпы сайлау

1998 жылы қолданыстағы президент Блез Компаоре президенттікке қайта сайланды, ол халықтың шамамен 90% дауысын алды. Оппозициялық партиялар сайлауды бойкоттағандықтан, елдің 50% жуық азаматы ғана дауыс берді.

2005 жылғы жалпы сайлау

2005 жылы қолданыстағы президент Блез Компаоре сайлауда жеңіске жетіп, дауыстардың шамамен 80% жинады. 2000 жылы қабылданған Буркина-Фасо Конституциясына енгізілген түзету президенттік өкілеттік мерзімін екі ретке шектегендіктен, оның қайтадан сайлауға түсуіне қарсылық болды. Алайда, Компаоре бұл түзету оның өкілеттік мерзімі кезінде қабылданғандықтан, келесі мерзімнен бастап ғана қолданысқа енетініне байланысты, бәрібір сайлауға қатыса алды.

2010 жылғы жалпы сайлау

2010 жылы қолданыстағы президент Блез Компаоре президенттікке қайта сайланды. Бірақ Буркина-Фасо халқы алаяқтық жүйе туралы, сондай-ақ Компаоре мен оның партиясының тағы да үлкен артықшылықпен жеңіске жете алу үшін сайлау нәтижесін бұрмалауға тырысқаны туралы наразылық білдіре бастады.

2015 жылғы жалпы сайлау

Жалпы сайлау 2015 жылдың 11 қазанында өтуі тиіс еді. Алайда, 16 қыркүйекте таратылған Президенттік қауіпсіздік полкі (ПҚП) төңкеріс жасап, шамамен бір апта бойы астананы, Уагадугу қаласын басып алды. Наразылар Ұлттық Ассамблея ғимаратын өртеп, сайлаудағы бұрысшылыққа қарсы наразылық көтерілісін жалғастырды. Төңкерістен кейін президент Рох Марк Кристиан Каборе сайлауда жеңіске жетті, бұл Буркина-Фасо тарихындағы 50 жылдағы алғашқы бейбіт және әділ сайлау болды, онда президенттікке кім жеңеді деген нақты белгісіздік болды.

2020 жылғы жалпы сайлау

Президент Рох Марк Кристиан Каборе президент сайланды және 2020 жылы қайта сайланды. Ислам джихадистік топтарының, әсіресе Исламды және мұсылмандарды қолдау тобы мен Ислам мемлекетінің бірнеше қайталап жасаған террористік шабуылдарынан кейін. Каборе Буркина-Фасоға бейбітшілік әкелу және елді мазалап жүрген террористік шабуылдарды тоқтату уәдесімен қайта сайлануға түсті.

2022 жылғы төңкеріс

2022 жылдың 24 қаңтарында Пол Анри Сандаого Дамиба Каборені биліктен кетуге мәжбүрлеу үшін әскери бүлік ұйымдастырды. Дамиба мен төңкеріске қатысқан серіктестері Каборенің елдегі қанды жиһадшыл бүлігін басқару тәсіліне наразы болды. Ол терроризм мәселесіне тікелей қарсы тұрып, қажетті күшпен тойтарыс беретінін уәделеді, бұл оның және басқалардың пікірінше, бұрын жетіспеді. Буркина-Фасоның көптеген халқы үкіметтің құлауына риза болды, бірақ кейбір азаматтар ештеңе өзгермейді деп ойлады. Бір адам 2014 жылы Компаоре биліктен құлатылғанда Буркина-Фасо халқына барлығы өзгеретіні және барлық мәселелер шешілетіні айтылғанын еске салды. Дегенмен, Буркина-Фасо халқының көп бөлігі ештеңе өзгермегенін сезінді, және бұл төңкеріс тағы бір билік ауысымына алып келеді, бірақ ешқандай мағыналы өзгеріс болмайды деген пікір қалыптасты. Нәтижесінде, ел президенті тағы да бір рет зорлық-зомбылық арқылы өзгерді, және қазіргі уақытта Дамиба Буркина-Фасода билікте отыр. Сахель аймағы Африкада төңкерістердің ошағына айналды, себебі 2020 жылы Малиде төңкеріс болды, және көптеген адамдар мұның себебі осы аймақтағы христиандық пен ислам діндерінің шекарасына және ислами джиһадтың қайта жандануына байланысты деп санайды.

Сайлау жүйесі

Буркина-Фасоның Ұлттық Ассамблеясының 127 мүшесі пропорционалдық өкілдік жүйесі бойынша сайланады. Ол 45 көпмандатты округтен тұрады, олардың әрқайсысында шамамен 2-ден 9-ға дейін орын бар. Бұған қоса, бүкіл ел бойынша пропорционалды түрде сайланатын қосымша 16 орын бар. Буркина-Фасодағы президенттік сайлау екі кезеңді қамтиды. Бірінші кезеңде, дауыстар беріліп саналғаннан кейін, егер бір кандидат көпшілік дауыс жинаса, ол Буркина-Фасо президенті болып сайланады. Әйтпесе, ең көп дауыс жинаған екі кандидат шешімді дауыс беруге өтеді, онда президент сайланады.