Кіріспе

Америкадағы ең үлкен Колумбияға дейінгі жер жұмысы – Монкс үйіндісі, бұл Америкадағы ең үлкен Колумбияға дейінгі жер жұмысы және Мезоамериканың солтүстігіндегі ең үлкен пирамида. Оның құрылысы 900-955 жылдар аралығында басталған. Иллинойс штатының Коллинсвилл қаласының жанындағы ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұралық орны – Кахокия үйінділерінде орналасқан. 1988 жылы оның көлемі шамамен 100 фут (30 м) биіктікте, оңтүстік жағындағы кіреберіс жолын қоса алғанда 955 фут (291 м) ұзындықта және 775 фут (236 м) енде есептелді. Бұл Монкс үйіндісінің негізінің ауданы Гизаның Ұлы пирамидасымен шамалас екенін көрсетеді. Оның негізінің периметрі Теотиуаканның Күн пирамидасынан да үлкен. Платформалы үйінді ретінде, бұл жер жұмысы шыңында ағаш құрылысын ұстап тұрды. Египет пирамидалары тастан салынғаннан өзгеше, бұл платформа топырақ пен саздың қабаттарынан тұрғызылды. Осы құрылыс пен жалпақ бетінің арқасында, жылдар бойында үйіндінің ішінде жаңбыр суы жиналды. Бұл үйіндінің ең биік бөлігіндегі қабырғаларының үлкен бөліктерінің құлауына, лавинаға ұқсас сығаққа себеп болды. Оның жобаланған өлшемдері қазіргі көлемінен әлдеқайда кішірек болған, бірақ соңғы қазбалар үйінді салынып жатқан кезде де құлау мәселесі болғанын көрсетті.

Құрылыс және тастау

Миссисипи мәдениетінің Монахтар үйіндісінің құрылысы б.з. 900–950 жылдары, бұрыннан ғимараттар болған жерде басталды. Алғашқы жоспар қазіргі құрылыстың солтүстік жағында тереңге көмілген, әлдеқайда кішкентай дөңге болған сияқты. 1100 жылға қарай аяқталған шыңдық жазықтықтың солтүстік шетінде, одан да сәл биік көтерілген аймақ бар, онда 100 футтан (30 м) асатын ұзындығы бар ғимарат салынған, ол бүкіл Кахокия үйінділері қалалық аймағындағы ең ірісі. Оңтүстік-батыс бұрышындағы қазба жұмыстары 1150 жылға қарай бірнеше ірі салтанатты ғимараттардың өртенгенін көрсетті. Монахтар үйіндісінен табылған ботаникалық қалдықтар оның бұрынғыдай емес, бірнеше онжылдық ішінде, мүмкін, тезірек салынғанын көрсетеді, бұл оның құрылыс тарихына қатысты басқаша көзқарас ұсынады. 2007 жылы жасалған терең қазбалар, бұрынғы сынақ бұрғылауларының нәтижелерін растады, әртүрлі көздерден алынған бірнеше топырақ және саз түрлерінің тікелей қолданылғанын көрсетті. Құрылыс төрт террасадан тұрады, биіктігі 100 футқа (30 м) жетеді, тікбұрышты негізге орналасқан және 22 миллион куб футт саз балшықтан тұрады, ол себетпен себет көтеріліп жеткізілген. Шамамен 1200 жылға дейін қосылған үйіндінің соңғы бөлігі – оңтүстік жағындағы төменгі терраса, ол солтүстік жақ толық биіктікке жеткеннен кейін салынған. Бұл, мүмкін, сол кезде басталған құлауды азайтуға бағытталған. Бүгінде шыңдық жазықтықтың батыс жартысы шығыс жартысынан айтарлықтай төмен, бұл б.з. 1200 жылдары басталған үлкен құлаудың салдары. Бұл сонымен қатар үлкен ғимараттың батыс бөлігінің құлауына әкеп соқты. Бұл үйіндінің жоғары мәртебесін тастауға себеп болуы мүмкін, содан кейін оңтүстік террасада әртүрлі ағаш ғимараттар салынды және қоқыс үйіндінің түбіне төгілді. 1300 жылға қарай Кахокия үйінділеріндегі қалалық қоғам күрт құлдырады. Құрылыстың шығыс жағы күрт құлай бастағанда, оны жөндеуге шара қабылданбады.

Еуропалық қоныстанушылар

1400 жылдан кейін жүздеген жылдар бойы Кахокия үйінділерінің қалалық аймағында американдық түпкілікті тұрғындардың маңызды қоныстануына ешқандай дәлел жоқ. 1735 жылы француз миссионерлері үйіндінің оңтүстік террасасының батыс жағында шіркеу салды. 1752 жылы қарсыласып отырған тайпалар оларды аймақтан кетуге мәжбүр еткенге дейін, L'Abbe Mission өзенінің миссиясы шағын Illiniwek қауымдастығына қызмет етті. 1776 жылы Америка Тәуелсіздік соғысы кезінде үйіндінің жанына (сол кезде Ұлы Нобб деп аталған) Кантин деп аталатын сауда бекеті құрылды. Ол 1784 жылға дейін ғана сақталды. 19 ғасырдың басында бұл жерді француз тегіндес адамдар иеленді, ал Николас Жарро оның көп бөлігіне құжаттары болды. Ол 1809 жылдан бастап кішігірім үйінділердің бірінде орналасқан француз траппист монахтарының шағын тобына бір бөлігін сыйлады. Олар үлкен үйіндінің террасаларын пайдаланып, су тасқынынан қорғалған өнімдер өсірді: жоғарғы деңгейлерде бидай, оңтүстік террасада бақша өнімдері. Аймақтағы олардың қысқа уақытты қоныстануы (1813 жылға дейін) барысында Генри Браккенридж бұл жерге сапар шегіп, ең үлкен үйіндінің алғашқы егжей-тегжейлі сипаттамасын жариялады. Ол оны Монахтар үйіндісі деп атады. 1831 жылы Т. Амос Хилл үйіндісі бар жерді сатып алды. Ол үйін жоғарғы террасаға салып, құдық қазыды. Бұл жұмыс кезінде түрлі археологиялық қалдықтар, оның ішінде адам сүйектері де табылды.

Археология

1864 жылы бұл жерді сатып алған Томас И. Рами жауапкершілігі арта түскен кезеңді бастады және археологиялық зерттеулерге дем берді. Көптеген артефакттар жер бетінде немесе оның жанында табылған. Рами үйіндінің солтүстік бетіне қарай туннель қаздырған, бірақ ол ешқандай тарихи құндылықты көрсетпеді. Осы кезде адамдар үйіндіні оның айналасындағы ортамен байланыстыра қарастыра бастады. 1880 жылдары жергілікті тіс дәрігері доктор Джон Р. Патрик үшін жасалған зерттеу Кахокия ескерткішінің тұтас түсінігінің және аймақтағы басқа ескерткіштермен байланысының қазіргі заманғы бастауын білдірді.

Сақтау

Алғашқы қалалық қоғам құлағаннан бастап, үлкен үйінді ағаштармен жабылып, олардың тамырлары тік беткейлерін тұрақтандыруға көмектесті. ХХ ғасырда зерттеушілер үйіндіде және паркті дайындау барысында ағаштарды алып тастады. 1950 жылдары Миссисипи атырабындағы жер асты суларының деңгейі төмендегені үйіндінің кебуіне, ішіндегі саз қабаттарының зақымдануына әкеп соқты. Ауыр жаңбыр жауған кезде, 1956 жылдан бастап жаңа құлдыраулар орын алды. Соңғы онжылдықтардағы ауа райының күшеюі мәселені одан әрі ушықтырды. 1984 жылы 5 бірнеше құлдырау болды, штатық үкімет шығыс жағындағы үлкен зақымды жөндеу үшін артық топырақ әкелді. Он жыл өткен соң, батыс жағында да құлдырау болды, ол соншалықты қиын болғандықтан жөндеу мүмкін болмады. Ауыр жаңбырдың әсерін азайту үшін дренаж жүйелері орнатылды. Осы процесте жұмысшылар үйіндінің ішінде тереңде тас массасын тапты. 1980 және 1990 жылдардағы жөндеу жұмыстары толыққанды сәтті болмады. 2004 жылы 5 ауыр құлдырау оқиғасы болды. Бұл шығыстағы үлкен құлдырауды қалпына келтіру үшін жаңа топырақ қосудың қателік болғанын көрсетті. Сарапшылар жаңа тәсілді қарастыруға шешім қабылдады. 2007 жылы экскаваторлар осы құлдыраудан және солтүстік-батыс бұрышындағы тағы бір құлдыраудан, ішкі сығақ аймағынан тысқары қазу үшін пайдаланылды. Инженерлер ашық бетке сығаққа қарсы "басқыштар" тізбегін жасады, содан кейін бастапқы топырақ (импортталған жөндеу материалдарын алып тастағаннан кейін) бастапқы деңгейде ауыстырылды. Судың үйіндінің ішкі қабаттарына енуіне жол бермеу үшін жұмыс жаздың ыстық кезінде және мүмкіндігінше жылдам жүргізілді. Жөндеу жұмыстарымен қатар археологтардың топтары ашылған деректерді зерттеді. Ені 15 метр, биіктігі үйіндінің негізінен 20 метрге дейін жетеді. Бұл археология мен табиғатты қорғау арасындағы қақтығысқа қатысты алаңдаушылықты күшейтті.