Кіріспе

Бейсбол тарихындағы дәуір

Бейсболда "өлі доп" дәуірі шамамен 1900 жылдан 1920 жылға дейін созылды. Бұл дәуір төмен ұпайлы ойындармен және аз голмен сипатталды; 1908 жылы жоғары лигадағы соққының орташа көрсеткіші .239-ға дейін төмендеді, ал командалар бір ойынға орташа есеппен 3,4 ұпай жинады, бұл ең төменгі көрсеткіш. Көп кеңістігі бар стадиондар қуатты соққыларды шектеді, ал доптың өзі де дизайны бойынша да, тым көп пайдаланудан да "өлі" болды. Пичерлердің допты сыпырып тастауы мен, әсіресе, "түкіру добын" (spitball) бұрмалауына рұқсат етілді, бұл соққышыларға артықшылық берді. Бұл дәуір өте күрт аяқталды; 1921 жылы шабуылдар 40%-ға көбірек ұпай жинады және 1918 жылғыдан төрт есе көп гол соқты. Бейсбол тарихшылары арасында осы өзгерістің себебіне қатысты бір пікірге келмейді.

Бейсбол өлі доп дәуірінде

Өлі доп дәуірінде бейсбол стратегияға негізделген ойын болды, қазір шағын доп немесе ішкі бейсбол деп аталатын стильді қолданды. Ол үйге ұшып отырудан гөрі, база ұрлау және соққымен жүгіру сияқты әрекеттерге көбірек сүйенді. Бұл стратегиялар жылдамдыққа баса назар аударды, мүмкін қажеттіліктен туындаған. Балтимор Ориолс командасы 1890 жылдары жасаған Балтимор соққысы сияқты төмен қуатты соққылар базаға жету үшін қолданылды. Базаға жеткен соң, жүгіруші көбінесе екінші базаға ұрлап немесе соғып, үшінші базаға немесе соққымен жүгіру арқылы ұпай алатын. Өлі доп дәуірінде ешбір команда осы деңгейде көп база ұрламаған. 1900 жылдардың басы мен 1920 жылдар арасында 13 мәрте лига көшбасшысы маусым ішінде 10-нан кем үйге ұшып отырды; төрт мәрте лига көшбасшылары 20 немесе одан көп үйге ұшып отырды. Ал үштік соққы бойынша лига көшбасшысы 20-дан астам рет көзге түсті. Оуэн "Шеф" Уилсон 1912 жылы 36 үштік соққының рекордын орнатты, бұл рекорд бейсбол тарихында бұзылмайтын рекордтардың бірі болуы мүмкін, сондай-ақ Сэм Кроуфордтың осы кезеңде 309 мансаптық үштік соққысы да сондай-ақ бұзылмайтын рекорд саналады. Олардың жылдамдығына қарамастан, командалар өлі доп дәуірінде ұпай жинау қиындықтарына тап болды. Үлкен лиганың жиынтық соққы орташасы Ұлттық лигада (NL) .266 және Америка лигасында (AL) .273 құрады. Ойынның қуатының жетіспеуі соққы беру пайымы мен базаға шығу пайымының төмендеуіне әкелді, себебі питчерлер үйге ұшып отыру қаупі болмағандықтан соққышыларға қарсы тұра алды. Өлі доп дәуірінің ең төмен нүктесі шамамен 1906-1908 жылдар шамасында болды, лига бойынша соққы беру орташасы .245, соққы беру пайымы .338 және ұпай жинау пайымы (ERA) 2.40-тан төмен болды. Соңғы жылы Чикаго Уайт Сокс командасы бүкіл маусымда үш үйге ұшып отырды, бірақ 88–64 есебімен аяқтады, бұл жалауды жеңуден бірнеше ойын ғана қалып қойды. Кейбір ойыншылар мен жанкүйерлер ойынның төмен ұпайлы болуына наразылық білдірді, ал лига басшылары жағдайды түзетуге тырысты. 1910 жылы Бен Шиб корк орталықты допты ойлап тапты, оны Reach Company—Америка лигасының ресми доп жеткізушісі—нарыққа шығара бастады. Spalding, Reach компаниясының жекеленген Ұлттық лиганы қамтамасыз еткен, өздерінің корк орталықты доптарымен одан кейін ерді. Доптың өзгеруі екі лигадағы ойынға айтарлықтай әсер етті. Осы дәуірде Фрэнк Бейкер 1911 жылғы әлемдік серияда екі үйге ұшып отырғаны үшін "Home Run" Бейкер деген лақап атын алды; ол төрт рет (1911–1914) үйге ұшып отыру бойынша Америка лигасын жетектесе де, оның ең жоғары көрсеткіші 1913 жылы 12 үйге ұшып отырды және мансабында 96 үйге ұшып отырды. Өлі доп дәуірінің ең жақсы үйге ұшып отырушысы Филадельфия Филлис командасының ойыншысы "Кактус" Гавви Крэват болды, ол Ұлттық лиганы алты рет үйге ұшып отыру бойынша жетектеді, 1913 және 1914 жылдары 19 үйге ұшып отырып, жеңімпаз командаға 24 үйге ұшып отырды. Алайда, Крэват Бейкер Боулда ойнады, ол сол жақтан 341 фут (104 м) және ортадан 408 фут (124 м) қашықтықта болғанымен, тақтадан оң жаққа дейінгі арақашықтығы 280 фут (85 м) болатын соққышыларға қолайлы саябақ еді.

Қате шабуыл ережесі

Фол-стрик ережесі – бұл бірнеше жылдың ішінде бейсболды жоғары нәтижелі ойыннан кез келген ұпай табудың қиынға соққан ойынына айналдырған маңызды ереже өзгерісі болды. Фол-стрик ережесіне сәйкес, егер соққышының бұрыннан екі страйкі болмаса, фол соққан жағдайда оған страйк есептеледі. Ұлттық лига 1901 жылы фол-стрик ережесін қабылдады, ал Америка лигасы 1903 жылы одан үлгі алды. Осы ережеге дейін фол доптары страйк ретінде есептелмейтін. Осылайша, соққышы санаусыз көп допты фолға жіберіп, оған ешқандай страйк есептелмейтін – тек қана банттық әрекеттерден басқа, олар соққышыларға фол-стрик ережесі қолданысқа енгенге дейін үлкен артықшылық берді.

Шардың құрылысы мен қолданылуы

1921 жылға дейін бейсбол добы 100-ден астам тастауға соғылып ойналатын. Ойыншылар доп бүліне бастағанша бір допты пайдаланатын. Бейсболдың алғашқы лигалары шығындарды үнемдеуге тырысқандықтан, жанкүйерлер трибунаға тиген доптарды қайтаруға міндетті болды. Доп ойнауда қанша уақыт болса, сонша жұмсақ болып бара жатты – және көп пайдаланылған, жұмсақ допты алысқа соғу, жаңа, қатты допты соғудан әлдеқайда қиын. Доп бастапқыда да жұмсақ болғандықтан, хоум-ран соғу мүмкіндігі де азайды.

Спитбол

Сонымен қатар, допты соғу қиын болды, себебі тастаушылар лақтыру алдында оны өзгерте алатын. Мысалы, бейсболда 1921 жылға дейін "түкірме доп" (spitball) тастауға рұқсат етілген. Тастаушылар көбінесе допты белгілеп, сырып, түкіріп, доптың қозғалысына әсер ететін кез келген амалға барыпты. Бұл допты қазіргіден гөрі әлдеқайда көп қисайтып, "билеуге" мәжбүрледі, соққы беруді қиындатты. Допқа көбінесе темекі сірнесі қосылып, оның түсі өзгерген. Бұл допты көруді қиындатты, әсіресе бейсбол стадиондарында 1930 жылдардың соңына дейін жарық болмағандықтан. Осының салдарынан допты соғу да, допты ұстау да қиын болды.

Футбол алаңының көлемі

Көптеген бейсбол стадиондары қазіргі заманғы стандарттар бойынша үлкен болды, мысалы Чикаго Кабс командасының Вест-Сайд алаңы, орталық алаң қоршауына дейін 560 фут (171 м) қашықтықта, ал Бостон Ред Сокс командасының Хантингтон Авеню алаңы – 635 фут (194 м) қашықтықта болды. Брейвс-филд стадионының өлшемдері Тай Коббты ешкім одан допты шығара алмайтынын айтуға мәжбүр етті.

Ераның соңы

Өлі доп дәуірі кенеттен аяқталды. 1921 жылға қарай, шабуылшылар 1918 жылғы көрсеткіштерге қарағанда 40% көбірек ұпай жинап, төрт есе көп хоум-ран соқты. Бейсбол тарихшылары осы өзгерістің кенеттен болғанын пікірталас етеді, себебі туралы бірлікке келмейді. Алты танымал теория ұсынылды:

Доптың өзгеруі: Бұл теория бойынша, иелері допты жаңа, серпімді допқа (кейде «жаққыр» доп деп аталады) ауыстырды, бұл шабуылды және, демек, билет сатуды арттыру ниетімен жасалған. Бұл теорияны Бас лига жоққа шығарды. Доптың өзегін орауға қолданылған жіп 1920 жылғы маусымға дейін өзгертілді, бірақ АҚШ Стандарттар бюросының сынақтары екі түрлі доптың физикалық қасиеттерінде ешқандай айырмашылық таппады. «Серпімді» доп 1911 жылы, лига каучуктан гөрі пробкадан жасалған допты қолдана бастаған кезде енгізілді. Сол жылы жалпы хоум-ран саны 514 болды, ал алдыңғы маусымда 361 болған еді. Фрэнк Шульте 20 ғасырдың алғашқы ойыншысы болып бір маусымда жиырма хоум-ран соқты. Белгілі бір соққыларды тыйым салу: МЛБ ережесіне сәйкес, қазіргі кезде заңсыз саналатын соққыларға тыйым салынды. Бұған шайқау доп, эмери доп және спитболл (өлі доп дәуірінде өте тиімді соққы) кірді. Бұл теорияға сәйкес, питчердің арсеналында мұндай тиімді соққылар болмағанда, соққышылар артықшылыққа ие болды. Спитболлға 1920 жылы тыйым салынғанда, МЛБ спитболлға маманданған он жеті питчерді мойындады және оларға оны пайдалануды жалғастыруға рұқсат берді; соңғы рұқсат алған питчер, Берли Граймс, 1934 жылдың соңына дейін осылай істеді. Ойынға көбірек доптар: 1920 жылдың тамызында Кливленд Индианс командасының шортстопы Рэй Чапманның қазасынан кейін, допты ластанған сайын ауыстыру керек деген ереже енгізілді. Ойыншылар енді «ауада ерсілі-қарсылы қозғалатын, ойын соңына қарай жұмсаратын және тақтадан өтетін кезде көру қиын болатын» таза доппен күресуге мәжбүр болмады. Статистиканы жүргізу және ережелерді өзгерту: 1920 жылы Бас лигалар жазушы Фред Либтің ойынды жеңу үшін хоум-ран соғылса, тіпті жеңіске жеткені үшін қажет болмаса да, хоум-ран ретінде есептелуі керек деген ұсынысын қабылдады. Иелері қасақана жүруді жоюға тырысты, бірақ сәтсіз болды. Олар тек қана ережелерді өзгертіп, қақпашының питчер доп тастағанда қақпашы қорабында болуын талап етті және наразылық білдірілген ойында болған барлық нәрсе ойын жазбасына қосылды. (1910-1919 жылдары наразылық білдірілген ойындардағы рекордтар есептен шығарылды.) Бейб Рут: Бір теория бойынша, Бейб Руттың хоум-ран соғудағы үлкен табысы лигадағы ойыншыларды бұрынғы соққы әдістерінен бас тартып, допты күшпен және жоғары соққымен соғуға бағытталған «еркін соққы» стилін қабылдауға итермеледі. Бұл теорияны сынға алғандар 1918 жылдан 1921 жылға дейінгі соққының орташа көрсеткішінің жақсаруын ескермейді. Ойын алаңдарының өлшемдері: Бұл теорияға сәйкес, шабуылдың табысы алаңдардың өлшемдеріне енгізілген өзгерістерден туындады. Алайда, сол дәуірдегі алаңдардың нақты өлшемдерін анықтау қиын, сондықтан өлшемдер өзгерген-өзгермегендігі және өзгеріс шабуылды жақсартқан-жақсартпағаны туралы келіспеушіліктер бар. 1920 жылғы маусым ережелерін өзгертуде, доптар қоршаудан ашық аумақта қалса, бұзылуға түспесе, хоум-ран деп есептелді.