Кіріспе
шотланд саясаткері, Шотландия лейборист саясаткері
Scottish Labour politician
Иоганн Макдугалл Ламонт (11 шілде 1957 жылы туған) – шотланд лейборист саясаткері, 2011 жылдан 2014 жылға дейін Шотландия лейборист партиясының жетекшісі болған. Бұрын 2004 жылдан 2007 жылға дейін Шотландияның кіші атқарушы министрі, ал 2008 жылдан 2011 жылы жетекші болып сайланғанға дейін Шотландия лейборист партиясы жетекшісінің орынбасары қызметін атқарды. Министрлік және жетекшілік қызметтерімен қатар, ол саяси мансабының барысында теңдік мәселелері мен әйелдерге қарсы зорлық-зомбылыққа қарсы күрестің белсенді жақтасы болды. Глазгода туған Ламонт Вудсайд орта мектебін бітіріп, Глазго университетін тәмамдады. Ол Джорданхилл педагогикалық колледжінде оқып, мұғалім болды. Ламонт университетке оқуға түскеннен бастап Лейборист партиясының мүшесі болып, оның Шотландиялық атқару комитетінде қызмет етті және 1993 жылы оған төрағалық етті. Шотландияда өзін-өзі басқарушы заң шығару органы құрылғаннан кейін, ол 1999 жылы Глазго Полок сайлау округінен Шотландия парламентінің депутаты (MSP) болып сайланды. 2001 жылы Шотландия парламентінің Әлеуметтік әділет комитетінің төрағасы болып тағайындалды, ал 2004 жылдың қазан айында Лейборист-Либералды демократ коалициясында алғашқы министрлік қызметін атқарды және 2007 жылы Шотландия Ұлттық партиясының (SNP) жеңісіне дейін қызмет етті. Ламонт 2011 жылғы Шотландия парламенті сайлауында партияның жеңілісінен кейін Иэн Грейдің отставкасынан соң Шотландия лейборист партиясының жетекшілігіне кандидат болды; бұл партияның екінші тікелей жеңілісі болды. Шотландиядағы Лейборист партиясының құрылымын қарағаннан кейін, ол партияның бірінші толыққанды жетекшісі атанды. Ол Лейборист партиясының 2011 жылғы сайлаудағы жеңілісіне бағыт-бағдардың жоғалғаны себеп болғанын айтты және Шотландия лейборист партиясының саясатын, соның ішінде өзін-өзі басқару және партияның тегін, жалпыға қолжетімді мемлекеттік қызметтерге берген міндеттемелерін қайта қарауды бастады. Шотландияның тәуелсіздігі туралы референдум жарияланғаннан кейін, ол Шотландияның Ұлыбритания құрамында қалуын қолдаған «Better Together» науқанының маңызды тұлғасы болды. Ламонт 2014 жылдың қазан айында Шотландия лейборист партиясының жетекшісі лауазымынан кетті, бұл туралы ол Daily Record газетіне берген сұхбатында мәлімдеді. Онда ол Ұлыбритания лейборист партиясының жоғары лауазымдағы тұлғалары Шотландия партиясын реформалауға жасаған тырыстарын әлсіреткенін және оны «Лондонның филиалы» сияқты қарағанын айтты. Оның орнына өткізілген жетекшілік сайлаудың нәтижесінде 2014 жылдың желтоқсанында Шотландияның бұрынғы мемлекеттік хатшысы Джим Мерфи оның орнын басты. Ламонттың Шотландия лейборист партиясының жетекшісі ретіндегі жұмысы оған 2012 жылы «Жылдың саяси әсері» және 2013 жылы «Жылдың дебатшысы» номинацияларымен марапатталды. Парламенттік дебаттарда ол The Scotsman газетінің комментаторы Эндрю Уитакер сияқты сарапшылар тарапынан бірінші министр Алекс Салмондқа тиімді қарсылас ретінде танылды, бірақ The Guardian газетінің Ричард Сеймур сияқты басқалары оны телеинтервьюлар кезінде ұқыпсыздығы үшін сынға алды.
Ерте өмір және ұстаздық мансап
Иоганн Макдугалл Ламонт 1957 жылғы 11 шілдеде Глазго қаласының Андерстон ауданында дүниеге келген. Арчи – шотландтық паром операторы «Каледония МакБрейне» компаниясында жұмыс істеген ағаш шебер болды, ол Маллайг – Скай бағытындағы маршрутта жұмыс істеді. Ол 1966 жылғы теңізшілер ереуіліне қатысты. Оның алғашқы қоғамдық сөйлеушілермен танысу тәжірибесі – анасы оны бала кезінде алып кеткен уағыздаушыларды тыңдауы болды. Әке-шешесі сияқты ол да гэль тілінде сөйлейтін. Глазго университетінде ағылшын тілі мен тарих мамандықтарын оқып, магистр дәрежесін алды. 1982 жылдан 1989 жылға дейін Глазгодағы Спрингберн академиясында, ал 1990 жылдан 1999 жылға дейін Глазгодағы Кастлмилк орта мектебінде сабақ берді. Ламонт ағылшын тілін оқытып, мектепке келмейтін оқушылар мәселесін шешуге тырысқан әлеуметтік жұмыскерлер мен білім беру психологтарымен бірге жұмыс істеді. Еңбек партиясында белсенді болып, Ламонт әлеуметтік әділдік, теңдік және өкілеттік беру мәселелері бойынша белгілі бір белсенділік танытты. 1980 және 1990 жылдары ол Шотландияның конституциялық конвенциясының өкілі болды, бұл орган Шотландияның өкілеттік беруіне жол ашты. 1979 жылғы шешімі туралы Ламонт: «Мен сол жақтан келдім, ол ұлтшылдық саясатын орталық мақсаттардан ауытқу деп қарады, бірақ кейін парламентті Шотландияда демократиялық өзгерістер құралы ретінде қарастырдым» деді.
Глазго Полоктағы МОП
Екі онжылдық бойы Лейборист партиясының белсенді мүшесі болғанмен, Лэмонт сол кездегі Парламентке сайлауға ұмтылмаған, 2014 жылы BBC-ге берген сұхбатында әйелдердің Вестминстерге сайлану мүмкіндігінің шектеулі екенін айтты: "1987 жылы Лейборист партиясы 50 депутатты жіберді, олардың тек біреуі ғана әйел болды". Саяси мансапқа ұмтылу шешіміне Шотландия Парламентінің құрылуы ықпал етті. 2011 жылы The Herald газетіне берген сұхбатында ол: "Бұл әйелдер үшін қандай үлкен мүмкіндік екенін ұмыту оңай, мен әйелдердің өкілдікке ие болуын, күшті дауысқа ие болуын қамтамасыз етуге бекіндім" деді. Парламент 1997 жылғы референдум нәтижесінде құрылды, онда Шотландияға заң шығару өкілеттіктерін беруге қолдау білдіргендердің саны 74% құрады. Лэмонт алғаш рет 1999 жылы Глазго Полок сайлау округінен Шотландия Парламентінің депутаты (MSP) болып сайланды. Ол 2003 жылы Шотландия Социалистік партиясының жетекшісі Томми Шериданнан күшті қарсылыққа тап болғанда, сондай-ақ 2007 және 2011 жылдары да осы мандатты сақтап қалды. 1999 жылғы 17 мамырдағы бірінші сөзінде Лэмонт Парламент отырысында гэль тілін қолданған алғашқы депутат атанды. Өзінің алғашқы мерзімінде ол Парламент комитеттерінің бірнеше құрамына кірді, оның ішінде Тең мүмкіндіктер комитеті, Жергілікті басқару комитеті және Әлеуметтік әділет комитеті. 2001 жылы ол Әлеуметтік әділет комитетінің төрағасы болды. 2000 жылы ол Шерридан ұсынған Poindings және Warrant Sales Bill-ді жоюға бағытталған Шотландия үкіметінің жоспарланған әрекетіне қарсы дауыс беруге ниеттенген депутаттарды басқаруы мүмкін екенін мәлімдеп, Лейборист партиясының басшылығына қарсы шыққан алғашқы Лейборист депутаты болды. Бұл қадам түзетулердің алынып тасталуына және заңға маңызды парламенттік дауыс беруге әкелді. 2002 жылы Бірінші министрдің сұрақтарына жауап беру кезінде, Парламент төрағасы Дэвид Стил оған отыруды бұйырғаннан кейін сөйлеуін тоқтатпағандықтан, Лэмонт Парламенттен қуылған алғашқы депутат болудың алдынан мүжілді. Стил оның жастар қылмысы туралы қосымша сұрағы тым ұзақ болғанын айтты, бірақ бұл оқиға Парламентте қызу пікірталасқа және Лэмонттың әріптесі, Лейборист Хелен Идидің Парламент төрағасы ерлер мен әйелдерге бірдей қарамайды деген айыптауына әкелді, бірақ ол бұл айыптауды жоққа шығарды.
Алдыңғы қатардағы саясат
2003 жылы Ламонт Қоғамдық комитеттің төрағасы болып тағайындалды. 2004 жылдың наурыз айында Комитет антиәлеуметтік мінез-құлыққа қарсы күреске бағытталған заң жобасын бекітті, онда ата-аналық бақылау және 16 жасқа дейінгі жастарға электрондық білезік тағу жоспарлары қарастырылған. Бірінші министр Джек Макконнелл 2004 жылдың қазан айында оны Шотландия үкіметінде қауымдастықтар жөніндегі министрдің орынбасары етіп тағайындады. Ол бұл лауазымда 2005 жылғы Рождество кезеңінде үйдегі зорлық-зомбылыққа қарсы күреске бағытталған радио және теледидарлық жарнамалық кампанияны іске қосты және 2005 жылғы Шотландия Парламентінің баяндамасында көтерілген мәселеден кейін көшпенділер мен цыгандарға қатысты кемсітушілік деңгейіне алаңдаушылық білдірді. 2006 жылдың қарашасында Ламонт Әділет министрінің орынбасары болып тағайындалды және Шотландияның төменгі сот жүйесіне реформалар жүргізді. Ол 2007 жылдың қыркүйегінде оның орнын бастан кешірген Венди Александр құрған көлеңкелі кабинетте де осы лауазымды сақтап қалды. Александрдың 2008 жылдың маусымында Лейбористтік Парламент мүшелерінің жетекшісі лауазымынан қайтқаннан кейін, және Кэти Джеймисонның орынбасары лауазымынан кеткеннен кейін, Ламонт Джеймисон босатқан лауазымға қарсы Парламент мүшесі Билл Батлермен күресті. Ол 2008 жылдың қыркүйегінде 60,16 пайыз дауыспен, Батлердің 39,82 пайызына қарсы вице-лидер болып сайланды. Сонымен қатар, Иэн Грей Холирудтағы Лейбористтік фракцияның жетекшісі болып сайланды. Орынбасарлық лауазымымен қатар Ламонт, Теңдік мәселелеріне жауапты бас штаб жетекшісі болып тағайындалды. Ол бұл лауазымда 2010 жылдың қыркүйегінде жарияланған мәжбүрлі некеге тыйым салатын заң жобасын енгізуді қолдады. 2011 жылдың ақпанында ол Шотландия консервативтерінің Парламент мүшесі және Әділет комитетінің төрағасы Билл Эйткенді сынға алды, себебі "Sunday Herald" газеті оның зорлық құрбаны туралы жасаған қаушатырлық мәлімдемесін жариялады, кейін ол оның отставкасын құптады. Грейдің орынбасары ретінде Ламонт, оның қатысуынсыз, Бірінші министрге қойылатын сұрақтарда Лейбористтік партияны да өкілдік етті. 2009 жылдың қазан айында Бірінші министрге қойылатын сұрақтар кезеңінде ол Шотландияның болашақ сенім қоры мәселесін Бірінші вице-министр Никола Стердженмен көтеріп, 2011 жылғы сайлаулардан бұрын мектеп инфрақұрылымын жақсартуға қаражат жұмсау жоспарланған ба екенін сұрады.
Басшылық сайлауы
2011 жылдың мамыр айында Шотландия парламенті сайлауында Лейбористердің екінші жеңілісінен кейін, Шотландия Ұлттық партиясы (SNP) өзінің бірінші көпшілік үкіметін құрды. Грей сол жылдың соңында Лейбористік MSP көшбасшысы лауазымынан кету ниетін білдірді. Ламонт 2011 жылдың қыркүйегінде өзін үміткер ретінде тіркеп, 7 қарашада Стирлинг университетінде сайлауалды науқанын бастады. Ол делегаттарға, егер партия қайтадан үкімет құруды қаласа, сайлаушылармен қайтадан байланыс орнату қажеттігін айтты: «Біз тыңдап, үйренуіміз керек, қарапайымдық танытып, адамдардың армандары мен алаңдаулары үшін жақтаушы болуға тырысуымыз керек. Біздің нақты қиындығымыз – Лейбористер жолынан тайып, сенімін жоғалтып, Шотландияны ұмытқандығымызда». Харристің науқаны Лейбористердің «өзін үміткерлер партиясы ретінде қайта құруы керек» деген сенімге негізделді, әйтпесе партия «маңызсыз» болып қалу қаупі бар. Макинтош партияның Орталық белдеудегі дәстүрлі қолдаушыларына тым көп көңіл бөлгенін, ал ауылдық аймақтарға жеткілікті назар бермегенін сезінді. Ламонт өзінің марапаттау сөзінде партия белсенділеріне: «Біз бірлесіп Шотландияның Лейбористер партиясын өзгертеміз және Шотландия халқына қайтадан қызмет ету мүмкіндігіне ие болып, Шотландияны біз білетіндей етеміз» деді. Сол күні депутат Анас Сарвар Ламонт бос қалдырған орынға сайланды. Грей қатыспады, өйткені ол саясаттан демалуды қалаған. Ламонт 2013 жылдың 28 маусымында Лейбористердің алдыңғы қатардағы командасында үлкен өзгерістер жасағанын жариялады. Грей партияның қаржы жөніндегі өкілі ретінде Макинтоштың орнына келді. Макдональд бас қамшы болып тағайындалды, ал оның бұрынғы көлеңкелі Әділет министрі лауазымы Грейм Пирсонға берілді. Бейли Денсаулық сақтаудан Әлеуметтік әділдік және әл-ауқат саласына ауыстырылды. Бояк Жергілікті басқару және жоспарлау бөліміндегі қызметін сақтап қалды. Ламонт қайта құру туралы айта келе: «Соңғы 18 айда біз үлкен жетістіктерге жеттік, бірақ біз алға жылжуымыз керек», - деді. Партияның жеңілістерін сайлаушылармен байланыс орнатудағы сәтсіздікке байланыстыра отырып, ол бағдарламада Лейбористердің Шотландия халқының мүддесін қорғауы және Шотландия Парламентіне көбірек өкілеттік беруі қажеттігін айтты. 2012 жылдың қаңтар айында, SNP үкіметі Шотландияның тәуелсіздігі туралы референдумға дайындық жүргізіп жатқанда, ол Шотландияның Ұлыбританиядағы мәртебесін қорғап сөйледі, ал бірінші министр Сэлмонд елдің одақтас серіктес емес екенін мәлімдеді. Шотландия консерваторлары мен Шотландия либерал-демократтарының көшбасшылары Рут Дэвидсон мен Уилли Ренни, сондай-ақ бірінші вице-премьер Стердженмен бірге Ламонт 2012 жылдың ақпан айында Глазго қалалық кеңесінен Шотландия қорғаныс лигасының қала арқылы шеру өткізуге берген өтінішін қабылдамауды сұраған хатқа қол қойды. Ағылшын қорғаныс лигасының бөлімшесі болған бұл ұйым өтінішін кері тартып алды, орнына «тұрақты» демонстрация өтті. Ламонт партия басшысы ретінде алғашқы конференциялық сөзін 2012 жылдың наурыз айында Шотландия Лейбористер партиясының конференциясында жасап, партияға деген сенімді қалпына келтіру жоспарын ұсынды. Сол айда ол Калман комиссиясының ұсыныстарына сәйкес Шотландияға қосымша өкілеттіктер берген Шотландия заң жобасының қабылдануын құптады. 2012 жылдың мамыр айында ол Шотландия Парламентінің дебатына қатысып, Ұлыбританияның Елизавета II патшайымына құрмет көрсетті. Ламонт: «Бір жұмыста 60 жыл жұмыс істеу – жақсы көрсеткіш. Мен бұл жұмыста алты ай ғанамын, бірақ кейде 60 жылдай сезінемін. Сондықтан біз осы ерекше, өте күшті әйелдің жетістіктерін мойындаймыз», - деді. Ламонт 7 маусым 2012 жылы BBC-дің саяси пікірталас бағдарламасы Question Time-ның қонағы болды.
Сайлау учаскелерінде
2011 жылдың желтоқсанында Ipsos MORI жүргізген сауалнама Лэмонттың Шотландия Еңбек партиясын басқаруға келген кезде партияның қолдау деңгейі 26% болғанын көрсетті, бұл Шотландия Ұлттық партиясының 51% көрсеткішінен жартысына жуық еді. Сол ұйымның 2012 жылдың маусымындағы сауалнамасы Еңбек партиясының жағдайының жақсарғанын көрсетті – 32% қарсы Ұлттық партияның 45%. Сол сауалнама Лэмонттың жеке қолдау деңгейін 9%, ал Салмондтің 13% көрсеткенін анықтады. Ipsos MORI 2013 жылдың қыркүйегінде STV тапсырысымен жүргізген сауалнамада респонденттердің 37% Еңбек партиясының жұмысына қанағаттанған, ал Ұлттық партия үшін бұл көрсеткіш 41% болды. Бұл сауалнама Лэмонттың жеке қолдау деңгейін +6%, Салмондтің +8% көрсеткенін көрсетті. 2013 жылдың желтоқсанында STV үшін Ipsos MORI жүргізген тағы бір сауалнамада Еңбек партиясы 34% көрсетті, ал Ұлттық партия – 36%. Лэмонт жеке қолдау деңгейі бойынша Салмондты басып өтті, оның көрсеткіші +9%, ал премьер-министрдің +7% болды. 2013 жылдың желтоқсанында TNS BMRB жүргізген Шотландия тәуелсіздігі мәселесі бойынша сауалнама Лэмонттың әйелдер арасында 6%, ал ерлер арасында 8% қолдауға ие екенін көрсетті, бұл Салмонд үшін тиісінше 22% және 30% құрады. Сауалнамаға қатысушылардың 41% оның Шотландия Еңбек партиясының басшысы екенін білмейтін, ал 16-34 жас аралығындағылардың арасында бұл көрсеткіш 62% жетті.
Жергілікті сайлау және қосымша сайлау
Ламонт 2012 жылғы 17 сәуірде Эдинбургте Лейборист партиясының 2012 жылғы жергілікті сайлау науқанын бастады, оның барысында жұмыс орындарын құру және оқу мүмкіндіктерін ұсыну, сондай-ақ білім беру және балаларға күтім жасау салаларын жақсарту жөніндегі саясаттары жарияланды. SNP үкіметі Ұлыбритания үкіметі жүргізген бюджеттік кесімдердің 89 пайызын өз мойнына алғанын айтқан ол, ұлтшылдарды Глазго Рейнджерс футбол клубының қаржылық құлдырауына қатысы үшін сынға ұшыраған бизнесменмен салыстырып, «SNP-ны кеңеске тағайындау – Крейг Уайтты салық есептемеңізге жауапкер етумен тең» деді. Лейборист партиясы үшін маңызды міндеттердің бірі – SNP-дан күшті қарсылыққа тап болған Глазго қалалық кеңесін бақылауда ұстап тұру болды. 2013 жылғы Данфермлиндегі қосымша сайлау SNP өкілі Билл Уокердің бірнеше рет отбасылық зорлық-зомбылық жасады деген айыптамалардан кейін отставкаға шығуына байланысты болды. Дауыс беру күні қарсаңында The Daily Telegraph газетінің Алан Кокрейн бұл сайлауды Лейборист партиясы үшін жеңіліске ұшырамайтын сайлау деп сипаттады, себебі «[Ламонттың] жеке беделі үшін оның үміткері міндетті түрде жеңіске жетуі керек». Алайда Кертис, егер осы нәтиже Шотландия бойынша қайталанса, SNP келесі сайлауда да көпшілік партия болады деді. Лейборист партиясы басқа қосымша сайлауларда да қолдауын арттырды. 2013 жылғы маусымда өткен Абердин Донсайдтағы қосымша сайлау SNP өкілі Брайан Адамның қайтысынан кейін өтті, нәтижесінде Лейборист партиясы SNP-нің көпшілігін 7789-дан 2025-ке дейін азайтты. 2014 жылғы Кауденбиттегі қосымша сайлау Лейборист партиясының депутаты Хелен Идидің қайтысынан кейін өтті. Науқан білім беру, жұмыспен қамту және қарттарға күтім көрсету сияқты мәселелер төңірегінде жүргізілді, нәтижесінде Лейборист партиясы дауыс беру үлесін арттырып, SNP-ден 11,25 пайыз және 5488 дауыс көп алды.
Шотландияның тәуелсіздігі және күшті децентрализация
Лэмонт 2014 жылы Шотландияның тәуелсіздігі туралы референдум жарияланғаннан кейін Шотландияны Ұлыбритания құрамында ұстау мақсатымен құрылған, түрлі партиялық саяси қозғалыс Better Together кампаниясының белгілі бір тұлғасы болды. Ол Шотландияның тәуелсіздігіне қарсы күресті, 2013 жылы Ұлыбританияның Лейбористік партиясының Брайтон қаласындағы конференциясында сөз сөйлеп, Шотландия мен Ұлыбританияның қалған бөлігі арасындағы араздық сезімін қоздырды деп айыптады және ұлтшылдықты "көптеген елдерге зиян келтірген және көптеген қасіреттерге себеп болған вирус" деп сипаттады. Лэмонт Шотландия Парламентіне кеңейтілген өкілеттік беруді жақтайды және осы мақсатқа қалай қол жеткізуге болатынын зерттеу үшін комиссия құрды.
2014 жылғы референдум және "Бірге жақсы" науқаны
2011 жылдың желтоқсанында Еңбек партиясының жетекшісі лауазымына кіріскеннен кейін, Лэмонт бірінші министр Салмондты референдумға күн белгілеуге шақырды. Ол өзінің көшбасшылықты қабылдау сөзінде референдумның мерзіміндегі белгісіздік Шотландияға теріс әсер ететінін айтты. Шотландия үкіметі референдум сұрағын 2012 жылдың 25 қаңтарында бекітті және 2013 жылдың 21 наурызында референдум 2014 жылдың 18 қыркүйегінде өтетінін жариялады. Ламонт Шотландияның 2012 жылғы жылдық конференциясында өзінің партиясының тәуелсіздікке қарсы "ұжымдық басшылық" принципін ұстануын қалады. Ол бұл стратегияның Шотландияны Ұлыбритания құрамында ұстау үшін партияаралық қозғалысқа айналуы мүмкін деп есептеді. Бірнеше аптадан кейін Шотландия консервативтік партиясының конференциясында партия жетекшісі Рут Дэвидсон Ламонт пен оның қарсыластарын бірлесіп жұмыс істеуге шақырды. "Жақсы бірге" науқаны 2012 жылдың 25 маусымында Эдинбургтің Нейпир университетінде, Ламонт пен басқа да жоғары лауазымды шотланд саясаткерлерінің қатысуымен, бұрынғы қаржы министрі Алистер Дарлинг бастауымен іске қосылды. Шотландия үкіметі 2013 жылдың 26 қарашасында тәуелсіз Шотландияның болашағын көрсететін ақ қағаз жариялады. Ламонт оны "670 беттік дәлелсіздік пен белгісіздік" деп бағалады. 2014 жылдың 28 қаңтарында Ұлыбританияның Лейбористік партиясының көшбасшысы Эд Милибэндтің көлеңкелік кабинетіне сөз сөйлеген Лэмонт, егер Лейбористер 2015 жылғы Ұлыбританиядағы жалпы сайлауда жеңіске жете алмайды деп шотландтар санаса, тәуелсіздік үшін дауыс беруі мүмкін екенін ескертті. Саясат зерттеулері референдумға жақындаған сайын "Иә" жақтастарына қолдау артып келе жатқанын көрсетті. 2014 жылдың 8 қыркүйегінде Гордон Браун "Жоқ" дауысы жағдайында Холирудқа берілетін кеңейтілген өкілеттіктер туралы жоспарларды ұсынды. Ламонт келесі күні Рут Дэвидсон мен Уилли Ренниге қосылып, бұл ұсыныстарды қолдады, бірақ Салмонд оларды "бұрынғы уәделерді қайта қарау, қайта жинақтау және қайта кестелеу" деп сипаттады. Премьер-министр Дэвид Кэмерон мен оппозиция жетекшісі Эд Милибэнд "Премьер-министрдің сұрақтарына" қатысудан бас тартып, Шотландияға "Жоқ" дауысын қолдау үшін науқан жүргізуге кетті. 18 қыркүйекте Шотландия тәуелсіздікті 2,001,926-ға 1,617,989 дауыспен қабылдамады. Салмонд 19 қыркүйекте референдум нәтижесі расталғаннан кейін көп ұзамай бірінші министр және SNP жетекшісі лауазымынан кету ниетін жариялады. Ламонт оған "Шотландия саяси тарихындағы ұлы тұлға" деп құрмет көрсетті.
Еңбек комитетінің өкілеттіктерді беру мәселелері жөніндегі комиссиясы
2012 жылдың наурызында Шотландияның Еңбек партиясының конференциясында Ламонт Шотландия Парламентінің толыққанды өкілеттік алу мүмкіндігін зерттеу үшін комиссия құру ниетін жариялады. Бірақ партия мүшелері оған қарсы шығып, бұл жоспарлар Барнетт формуласына қауіп төндіруі мүмкін екенін ескертті. Барнетт формуласы бойынша Шотландия Ұлыбритания үкіметінің шығындарынан жылына орташа есеппен бір адамға 1600 фунт стерлингтен астам сома алады, бұл Ұлыбританияның қалған бөлігінен жоғары. Ғай Лодж пен Алан Тренч (Институттық саясатты зерттеу) бұл мәлімдемені «өте адал емес» деп атады, себебі табыс салығы Ұлыбритания үкіметі жинаған салықтың барлығының 23% ғана құрайды. Комиссияның соңғы баяндамасы – «Мақсатқа бағытталған өкілеттіктер» 2014 жылдың 18 наурызында жарияланды. Онда Шотландия референдумда «жоқ» деп дауыс берсе және 2015 жылы Еңбек партиясы сайланса, іске асырылатын ұсыныстар баяндалды. Ұсыныстарға Шотландия Парламентіне жылдық кірісінің 40% дейін жинауға мүмкіндік беру және оған Ұлыбританияның қалған бөлігінен өзгеше табыс салығы ставкаларында өзгерістер жасау құқығы берілді. Комиссия сондай-ақ, кейбір басқа салық салаларында жауапкершілікті беруді ұсынды, мысалы, тұрғын үй жәрдемақысын төлеу және Шотландияда сарай салығын енгізу мүмкіндігі. Алайда, мемлекеттік зейнетақы, Ұлттық сақтандыру және Солтүстік теңіз мұнайына тарифтер сияқты басқа қаржылық мәселелерді қабылдамауға шешім қабылданды. Ламонт бұл ұсыныстарды «фискалдық жауапкершілік пен тәуекелге қарсы қорғану арасындағы дұрыс тепе-теңдік» деп сипаттады. Devo Plus көппартиялық ойлау орталығының төрағасы Бен Томсон бұл жоспарлардың «қазіргі жүйемен ұсақ-түйек ойнау» екенін айтты және бұл SNP-ге «одақтас партиялар нақты өкілеттік беруге мүдделі емес» дегенді айтуға мүмкіндік береді. Премьер-министрдің орынбасары Стерджен өкілеттіктердің арту перспективасын құптады, бірақ Шотландия үшін кеңірек өкілеттіктерді қамтамасыз етудің жалғыз жолы тәуелсіздікке дауыс беру екенін айтты, себебі «жоқ» деп дауыс берілген жағдайда жаңа өкілеттіктер берілетініне ешқандай кепілдік жоқ».
Тегін мемлекеттік қызметтер туралы пікірталас
2012 жылдың қыркүйегінде Ламонт Шотландияның барлық азаматтарға арналған әлеуметтік жәрдемақы саясатын қайта қарауды жариялады, бұл болашақ Лейборист үкіметінің Шотландияға билік берілгеннен бері енгізілген көптеген тегін қызметтерді кері қайтаратынын көрсетті. Ол Эдинбургте партия делегаттарына арналған сөзінде осы қайта қарауды басталды. Ламонт Шотландияда дәрі-дәрмек пен оқу ақысы сияқты қызметтерге, табысына қарамастан, барлығының қол жеткізе алатындығына күмән келтірді және жағдайдың тұрақсыз екенін айтты: «Менің ойымша, біздің ресурстарымыз ең мұқтаж адамдарға жұмсалуы керек». The Independent газетінің Оуэн Джонс бұл «SNP-ді оң жақтан оқшаулауға бағытталған түсініксіз саяси стратегия» екенін айтты. Ламонт 2012 жылдың 17 желтоқсанында Глазгода Лейборист партиясының жетекшісі ретінде сайлануының бірінші жылдығын атап өту үшін жасаған сөзінде қайтадан барлық деңгейдегі білім беру ақысы мәселесіне оралды. Ол егер Лейбористтер кезекті Шотландия парламенті сайлауында жеңіске жетсе, SNP үкіметі жойған «Бітірушілер жәрдемақы» (Graduate Endowment) жүйесін қайта жаңартуға болатынын ұсынды. Зейнеткер университет директоры Иан Грант оның пікірін «батыл» деп бағалады, бірақ Шотландия Ұлттық студенттер одағының мүшесі Джейми Кинлочан студенттердің несиелер мен басқа да шығындарға қосымша қаржылық жүктемелерден көңілі тоюы мүмкін екеніне алаңдаушылық білдірді. 2014 жылдың қаңтар айында Ламонт пен Шотландиялық Лейбористтер партиясы бастауыш сыныптардың алғашқы үш жылында оқушыларға тегін мектеп тамағын енгізу және мектепке дейінгі балаларға бала күтімі ұсынуды көздейтін SNP ұсынысына қарсы дауыс бергені үшін сынға ұшырады. Бұл ұсыныс кейін 67–46 дауыспен қабылданды. The Daily Telegraph газетінде Кокрейн бұл стратегия SNP-ге Лейбористтер тегін мектеп тамағына қарсы екенін мәлімдеуге мүмкіндік берді, өйткені олар «Ламонт ханым мен оның басқарушылары бір шақырымнан көріп білуі керек болған алаяқтық әрекетке назар аударған жоқ».
Фолкирк кандидатты таңдау кезегі мен Грангемут даусы
2013 жылы Еңбек партиясы мен Шотландия полициясы, Unite кәсіподағының лауазымды тұлғалары өз мүшелерін Еңбек партиясына тіркеу арқылы, партиядан Фолкирк сайлау округіне қалаған үміткерін сайлауға тырысқан деген шағымдар бойынша жеке-жеке тергеу бастады. Кейіннен кәсіподақ өкілдерінен ешқандай кінә табылған жоқ. Бірақ, алдында қайтарылып алынған деп есептелген маңызды дәлелдердің іріктелмегені анықталды, соның салдарынан бірнеше Фолкирк кеңесінің мүшелері Милибандты партияның ішкі тергеуінің толық мәліметтерін жариялауға немесе қайта тергеу жүргізуге шақырды. Сол күні Еңбек партиясы тергеуді жаңадан ашпайтынын мәлімдеді. Милибанд кейіннен жаңа тергеудің қажеті жоқ екенін айтты. 8 желтоқсанда бұрынғы MSP Карен Уайтфилд осы мәселе бойынша үміткер ретінде таңдалды. Еңбек партиясының тергеу есебі 2014 жылдың ақпан айында бұқаралық ақпарат құралдарына тікелей жеткізілді, онда Unite сайлау процесін манипуляциялауға тырысқаны "күмәндан тыс" екені айтылды. 2013 жылдың қазан айында Лэмонт Грангемут мұнай өңдеу зауытындағы еңбек дауына реакциясы үшін сынға ұшырады. Ineos компаниясы, зауытты басқаратын компания, мұнай өңдеу зауытының қаржылық шығынға ұшырағанын мәлімдеді және қызметкерлердің нашар жұмыс жағдайларын қабылдауын талап ететін, соның ішінде жұмыс ережелерінің өзгеруі және зейнетақы төлемдерінің азаюын қамтитын, жаңа жоспар ұсынды; бірақ қызметкерлер бұған келіспеді. Компания зауытты уақытша тоқтатты және талаптар орындалмаса, жабылуы мүмкін екенін ескертті. Ineos төрағасы Калум Маклин, дау кезінде Лэмонттың кәсіподақтарды қолдауын "өте жауапсыз" деп сипаттады, ал Салмонд ол келіспеушілік кезінде үнсіз болғанын мәлімдеді.
Отставка
Шотландия тәуелсіздікке қарсы 10% дауыс берді, бірақ референдумда Глазго мен Солтүстік Ланаркшир сияқты дәстүрлі Лейборист бекіністерінде "Иә" дауысы басым болды, бұл Ламонттың партия басшысы ретіндегі болашағы туралы БАҚ-та кең пікірталас тудырды. "The Herald" газеті партия делегаттары Мерфиді ықтимал мұрагер деп қарастыра бастағанын хабарлады. Ламонт 2014 жылдың 25 қыркүйегінде өткен Бірінші министрдің сұрақтар сессиясында, референдумнан кейінгі кезеңнің алғашқы отырысында, көшбасшылыққа қарсы күрес туралы қауесеттерді жоққа шығаруға тырысты. "Бірінші министр кеткеннен кейін де мен Шотландия халқының мүддесін қорғайтын боламын". Оның жағдайы белгісіз қалды. Алан Кокрейн Шотландиядағы көптеген Лейборист депутаттары 2015 жылғы жалпы сайлауда көшбасшылық алмасса егер орындарын жоғалтудан қорқатынын жазды. Одан кейін Генри МакЛиш Лейбористердің "SNP-ге қажетсіз жер бергенін" айтты, себебі олардың қолдаушылары енді партияның не үшін күресіп жатқанын түсінбейді. Ламонттың Лейборист партиясының жетекшісі лауазымынан кетуі туралы ақпарат құралдары 2014 жылдың 24 қазанында, Daily Record газетіне берген сұхбатында, ол дереу қызметтен кету ниетін жариялағаннан кейін тарады. Ол газетке Вестминстердегі Лейборист басшылығы Шотландиядағы партияны реформалауға жасаған әрекеттерін кедергілегенін және шотландтық Лейбористтерді "Лондонның филиалы" сияқты қарағанын айтты. Ламонттың Шотландиялық Лейборист партиясының төрағасы Джейми Глэкинге жолдаған отставка хатында, ол "партияның жоғары лауазымды мүшелерінің" өзінің рөлін күмәндандырғанын айыптап, Шотландиялық Лейбористтерге алға қарай қадам жасаудың ең дұрыс жолын талқылауға мүмкіндік беру үшін өзін "теңдеуден шығарып отырғанын" мәлімдеді. Анас Сарвар Лейборист партиясының уақытша жетекшісі болды. 26 қазанда партияның атқару комитетінің отырысынан кейін ол үш деңгейлі сайлау коллегиясын пайдаланатын көшбасшылық сайлаудың егжей-тегжейін, және 13 желтоқсанда жаңа көшбасшының тағайындалуымен аяқталады деп хабарлады. Мерфи, Бояк және Нил Финдлей бәсекеге түсті, нәтижесінде Мерфи Ламонттың орнына сайланды. Ламонт сайлауда Мерфиге дауыс бермеді, керісінше оның қарсыластарын қолдады. Милибанд Ламонттың көшбасшылықтан бас тарту ниетін білдіргеннен кейін оған құрмет көрсетіп, ол "Шотландиялық Лейборист партиясын нығайлы басқарғанын" айтты. МакЛиш пен МакКоннелл екеуі де Ламонттың бірнеше апталық болжамдардан кейін күтпеген кетуі Милибандтың басшылығына әсер етуі мүмкін екенін атап өтті. МакЛиштің сөзіне қарағанда, егер Лейбористер 2015 жылы Шотландиядан аз депутаттар сайласа, Милибандтың премьер-министр болу мүмкіндігіне нұқсан келтіруі мүмкін, бұл ол "тарихи, эпикалық масштабтағы" проблема деп сипаттады. Иан Дэвидсон Мерфидің қолдаушылары, ол кейіннен Ламонтты алмастыруға үміткер екенін жариялады, оған қарсы үгіт жүргізгенін мәлімдеді. Ол сондай-ақ партияның оң жағындағылар оның басшы болып сайлануына наразылық білдіріп, оны "кішкентай қыз" сияқты қарағанын және назарда ұстамағанын айтты.
Басшылық лауазымы
Еңбек партиясы 2015 жылғы Ұлыбританиядағы жалпы сайлауда да, 2016 жылғы Шотландия парламенті сайлауында да маңызды шығындарға ұшырады. Глазгода, партия дәстүрлі түрде күшті қолдауға ие болған жерде, екі сайлаудың нәтижесінде де Еңбек партиясының барлық сайлау округтері Шотландия Ұлттық партиясы (SNP) тарапынан ұтылып қалды. 2016 жылы консерваторлар Холирудтағы екінші ірі партия ретінде Еңбек партиясын басып озды. Ламонт Глазго Полок округіндегі өкілдігін SNP-нің Хумза Юсуфқа 6,484 дауыспен жоғалтты, бірақ ол Глазго аймақтық тізімі бойынша сайланған төрт Еңбек партиясы үміткерінің бірі болды, оған Сарвар, Джеймс Келли және Паулин МакНилл қосылды. Нәтижелерге жауап ретінде Ламонт Еңбек партиясы осы нәтижелердің себептерін түсінуі керек екенін айтты және 2014 жылғы референдумның жартылай себеп болуі мүмкін екенін ұсынды. "Менің ойымша, мұның бір бөлігі әлі де референдумға байланысты, адамдардың санасындағы "Иә"/"Жоқ" бөлінісі салық саясатынан, мемлекеттік қызметтерге инвестициялаудан және төмен салық экономикасынан гөрі маңыздырақ." 2016 жылдың қарашасында Ламонт Парламент реформасы жөніндегі комиссия мүшесі болып тағайындалды, Шотландия Еңбек партиясын ұсыну үшін тағайындалды. 2018 жылдың мамырында Ламонт Глазго Оңтүстік Ұлыбритания парламенті округіне Шотландия Еңбек партиясының болашақ парламенттік үміткері (ППУ) ретінде таңдалды. 2017 жылғы жалпы сайлауда бұл округ SNP-нің Стюарт Макдональдпен 2,027 дауыспен ұсталған еді. Ол 2019 жылдың желтоқсанында өткен кезектен тыс жалпы сайлауда орынға үміткер болды, бірақ Макдональдтан жеңілді, оның көпшілігі Еңбек партиясынан 9,005 дауысқа дейін өсті. Ламонт 2021 жылғы Шотландия Еңбек партиясының басшылығына сайлауда Анас Сарварды ұсынды. 2022 жылы Ламонт Шотландиядағы жыныстық зорлық-зомбылықтан зардап шеккен әйелдерге жеке қолдау көрсету қызметі – Бейраның орнының директорлар кеңесінің негіздеуші мүшесі болып тағайындалды.
Саясат және көзқарастар
SNP саясаткерлері оны мемлекеттік қызметтерге қатысты "Блерист" ұстанымы үшін сынға алғанымен, The Guardian газетінен Питер Хетрингтон Ламонтты "ескі [Еңбек] партиясының құндылықтарына бекінген, әділдікке берілген" деп сипаттады. "Мен өскен кезімде жеріміздің сұлулығын көрдім, сонымен қатар қоғамның жылуын да, осы жерде көрінеуге тырысқандағы қаталдық пен бейшаралықты да сезіндім. Мен махаббатқа толы отбасында өстім, бірақ анам әрдайым біз жеген тамақ, киген киім, тұрған жеріміз – барлығы әкемнің теңізде тапқан еңбегінің нәтижесі екенін еске салып отыратын. Мен оған құрмет етемін". Ламонт 2014 жылы Шотландияны одақта қалуға көндірген Better Together науқанында маңызды рөл атқарды. 2013 жылы Еңбек партиясының конференциясында сөйлеген сөзінде ол: "Жеке тұлға саясаты – әділдік саясаты емес. Әйелдердің дауысы үшін шотландтар, ағылшындар, уэльстер немесе ирландтар емес, әділдікке сенген ерлер мен әйелдер күресті. Менің сенімімше, Шотландия Адриан қабырғасының артына жасырынуға тым үлкен ел, және осы аралдардағы барлық әділетсіздікпен күресуде, сондай-ақ әлемдегі достарымыз бен көршілерімізбен серіктестікте өз үлесін қоспауға болмайды". Ламонт мансабының барысында теңдік, әйелдерге қарсы зорлық-зомбылық сияқты мәселелерді көтеріп, үгіт жүргізді. Шотландия Парламентінің сайтындағы оның профилінде оның саяси мүдделері кедейлікті жеңуге, әйелдердің құқықтары мен мүгедектік мәселелеріне бағытталғаны көрсетілген. Бірінші министрдің сауалдарында ол жиі жұртшылықтың жеке басынан өткен оқиғаларын айтатын, олардың Парламентке шынайы өмірдің бір бөлігін әкелетініне сенетін. 2014 жылғы 4 ақпанда Неке және азаматтық серіктестік туралы заң жобасын қолдады. Гейл тілінде сөйлейтін адам ретінде, ол тілге қолдау көрсетудің маңыздылығына сенетінін айтты, себебі ол Шотландия үшін экономикалық пайда әкеледі деп санайды. Ламонт 2011 жылғы Шотландия Парламенті сайлауында Еңбек партиясының жеңіліске ұшырағанын, себебі партия бағытын жоғалтқанын айтты. 2012 жылғы ақпанда Times Educational Supplement газетіне берген сұхбатында: "Біз 2010 жылғы (жалпы) сайлауды дұрыс түсінбедік, Шотландия Еңбек партиясының жері екенін растады деп ойладық – бұл, мүмкін, Шотландия консерваторларға қарсы екенін растады. Сенімді қалпына келтіру және саясатқа бізді әкелген құндылықтарымызға деген сенімділікті арттыру мәселесі бар". 2013 жылғы қыркүйекте Scotland on Sunday газетімен сұхбаттасуда Ламонт жергілікті салық реформасының бір бөлігі ретінде жер салығын енгізуді қолдады, SNP енгізген кеңес салығын тоқтату нәтижесінде қаржы тапшылығы туындағанын айтты. 2014 жылғы Шотландия Кәсіподақтар Конгресінің жылдық конференциясында Ламонт Жұмысшылар Хартиясын құру жоспарларын жариялады, осы мақсатқа жету үшін SNP үкіметімен жұмыс істейтінін мәлімдеді. Ламонт – Еңбек әйелдерінің декларациясына қол қойған, бірақ оның құрамына кірмейді. Кейбір Еңбек партиясы мүшелері трансфобиялық деп сынға алған декларация, гендерлік тану туралы заңды реформалауға қарсы, ол трансгендерлерге қолданыстағы Гендерлік тану комиссиясы жүйесінің орнына заңды мәлімдеме негізінде Гендерлік тану куәлігін алуға мүмкіндік береді. Шотландия Парламентіндегі Еңбек әйелдері тобы, оның мүшесі Ламонт, Шотландия үкіметінің жеккөрушілік қылмысына қатысты заңына трансгендерлерді қорғауды енгізуге қарсы шығып, былай деді: "Киім ауыстыру ең жақсы жағдайда сән мәлімдемесі, ал ең нашар жағдайда – әйелдердің киімдерін, әсіресе ішкі киімдерін киюге құмар еркектің фетиші. Біз оны заңмен қорғау қажет емес деп санаймыз".
Медиа сурет
2011 жылдың 22 желтоқсанында өткен Бірінші министрдің сұрақтарының алғашқы сессиясынан кейін BBC-дің Брайан Тейлор Лэмонттың өнерін "сенімді, тікелей және маңызды" деп бағалады. "The Guardian" газетінің Питер Хетрингтон Холирудтағы аты-жөні аталмаған саяси сарапшының: "Ол [Сальмондтың] қабағына дейін жетеді, бұрынғы ешкім сондай әсер етпеген" деген сөздерін келтіреді. Оның БАҚ-тағы сұхбаттары ұқыпсыздығы үшін сынға ұшырады. 2012 жылдың қыркүйегінде "The Guardian" журналының Ричард Сеймур STV тілшісі Бернард Понсонбиге берген сұхбатында Лейбористік партияның мемлекеттік қызмет саясатын қарау туралы хабарлағаннан кейін ол "сөздерін шатастырғанын" айтты. 2013 жылғы желтоқсанда TNS BMRB жүргізген сауалнама Лэмонттың халық арасындағы танымалдығының төмен екенін көрсетті, соның салдарынан "Herald" газетінің авторы Элисон Роуат оны "тәуелсіздік талқылауындағы көрінбейтін әйел" деп атап, оның беделін арттыру қажеттігін айтты. Импрессионист Джонатан Уотсон 2013 жылы BBC Scotland-тың жылдық Хогманэй комедиялық шоуында Лэмонтты пародиялап көрсетті, онда ол Сальмондпен Шотландияның тәуелсіздігі тақырыбында пікір таластыратын көрініс ойнады.
Марапаттар
Ламонттың барлық адамдарға тегін мемлекеттік қызметтердің қолжетімділігі мәселесінде қалыпты жағдайға қарсы шығу шешімі оған 2012 жылғы Herald Шотландия саясаткерінің жыл сайынғы марапатында «Жылдың саяси ықпалы» сыйлығын әкелді. Ол сол шарада «Жылдың саясаткері» номинациясына да ұсынылды, бірақ бірінші вице-премьер Стерджен жеңіске жетті. 2013 жылғы марапатта Ламонт премьер-министрдің сағаттарында Салмондпен болған апталық пікір алмасуы үшін «Жылдың Дональд Дьюар дебатшысы» сыйлығын жеңіп алды.
Жеке өмір
Ламонт Арчи Грэмге үйленген, ол Глазго қалалық кеңесінің Лангсайд округінен еңбекші партиясының кеңесшісі. Оның жүрегі туған інісі Домналл Маклаомайн BBC Gàidhlig арнасында журналист болып жұмыс істейді. Ол «Coronation Street» телесериалын жақсы көреді және серуендеу, жүгіру және билеу арқылы дене шынықтырумен айналысады.