Квинсленд штатының сайлау округтерінің бұрмаланған жүйесі: «Бжелкемандер»

Кіріспе

Квинсленд, Австралияда бір кезде қолданылған сайлау округтерінің тең емес бөлінуінің бір түрі.

"Бжелкемандер" – 1970 және 1980 жылдары Австралияның Квинсленд штатындағы сайлау округтерінің тең емес бөліну жүйесін білдіретін термин. Бұл жүйе бойынша сайлау округтері ауылдық немесе қалалық сияқты аймақтарға бөлінді және сайлау шекаралары сондай етіп салынды, нәтижесінде ауылдық округтердегі сайлаушылардың саны қалалық округтердегіден шамамен екі есе аз болды. Joh Bjelke Petersen басқарған ауылдық негіздегі "Ауылдық партия" (кейіннен Ұлттық партия) осы "Бжелкемандер" және Парламенттің Жоғарғы палатасының болмауының арқасында осы кезеңде кез келген шектеусіз билік жүргізе алды.

Терминнің шығу тегі

Термин Joh Bjelke Petersen тегінің "Gerrymander" сөзімен біріктірілуінен пайда болған, онда сайлау шекаралары бір саяси партияны немесе топты қарсыластарына қарағанда артықшылыққа ие ету мақсатымен табиғи емес түрде өзгертіледі. Бьелке Петерсеннің 1972 жылғы сайлау округтерін қайта бөлуінде қатаң мағынада "герримандерлік" элементтері болғанымен, олардың теріс қабылдануы көбінесе дұрыс емес үлестірумен байланысты болды, яғни белгілі бір аймақтар (әдетте ауылдық) халық санына пропорционал емес, артық өкілдік алды, сайлау округтерінде дауыс берушілердің саны тең болғанда (немесе халық саны бірдей болғанда).

Бьелке-Петерсеннің сайлау жүйесі

1957 жылы Бьелке Петерсеннің ізашары Франк Никлин басшылығымен Елдік (кейін Ұлттық) партия билікке алғаш келгенде, бұрынғы Еңбек партиясы үкіметінен тең емес сайлау округтерінің жүйесі мұраға қалды. Премьер-министр болғаннан кейін Никлин бұл жүйені Елдік және Либералдық партиялардың пайдасына өзгертті. Еңбек партиясына жақын провинциялық қалалар өз аймақтарынан бөлінді, соның нәтижесінде жаңа Елдік партиясының орындары құрылды. Сонымен қатар, Брисбен аймағында Либералдық партияның орындары көбейтілді. Еңбек партиясының жүйесінен әділ болғанымен, ол әлі де Коалицияға көңіл бөлді. Бьелке Петерсен премьер болғаннан кейін бұл жүйені одан да өзгертіп, өзінің Елдік партиясына, Еңбек және Либералдық партиялардың есебінен пайда әкелді. Бұл Квинслендте, федералдық деңгейден және басқа штаттардан айырмашылығы, Елдік/Ұлттық партияның еңбек емес коалициядағы басты серіктес екенін, ал Либералдық партияның екінші серіктес екенін білдірді. Шындығында, Бьелке Петерсеннің жүйесі Либералдық партияға Еңбек партиясынан кемсітуді күшейтті, тіпті одан да көп кемсітті. Либералдық партияның көп бөлігінің дауысы Брисбен аймағынан түскендіктен, Бьелке Петерсен оларды "ұсақ либералдар" деп санады және ауылдық мүдделерге қарсы деп есептеді. 1968 жылы премьер болған кезде Либералдық партия Елдік партиядан аздап кем орынға ие болды, бұл Елдік партияға Либералдық партияның есебінен парламенттік өкілдігін арттыруға қосымша себеп болды.

Тарих

1910 жылдан 1949 жылға дейін Квинсленд штатында «бір адам, бір дауыс, бір құндылық» сайлау жүйесі қолданылды, онда штат бойынша орташа квотадан ең көп 30% айырмашылыққа жол берілді. Бірақ 1949 жылы Еңбек партиясы қайта қарастыру жүргізіп, әр сайлау округіндегі сайлаушылар санын олардың аумағына және үлкен мемлекеттің оңтүстік-шығысындағы астанасы Брисбеннен алшақтығына сәйкес өзгертті. Көлік және байланыс қиындықтары шалғай және сирек қоныстанған округтердің мөлшерін азайту себебі ретінде көрсетілгенімен, нәтижесінде Еңбек партиясы үлкен артықшылыққа ие болды. Бұл партияның жарты ғасыр бұрын Квинсленд штатының Баркалдин қаласында құрылуының салдарынан, сол кезде дауыс беру күшін ауылдық аймақтардан алды. Жаңадан сайланған Нананго округінің Ұлттық партиясынан депутат Джо Бжелке Петерсен бұл қайта бөлуге қарсы сөйледі, бұл «көпшілік азшылықпен басқарылады» дегенді білдіреді және Еңбек үкіметі халыққа «қалағаныңыздардың бәріне қарамастан, біз үкімет боламыз» деп айтып отырғанын мәлімдеді. 1957 жылғы Еңбек партиясының жарылуы, онда Еңбек партиясының премьер-министрі Винс Гейр көптеген депутаттарды алып шығып, Квинсленд Еңбек партиясын (QLP) құрды, Еңбек партиясына бұрынғы артықшылықты әлсіретті. Округтердің шекаралары Еңбек партиясының ауылдық қолдаушыларын (фермерлер, шахтерлер және т.б.) ескере отырып белгіленгендіктен, ауылдық Ұлттық партия Еңбек партиясының ішкі тартыстарынан ең көп пайда тапты. 1971 жылы 1968 жылы премьер-министр болған Бьелке Петерсен, коалициядағы серіктестері Либералды партия мен Еңбек партиясының есебінен өз партиясына жағдай жасау үшін теңсіздікті түзетуді ұсынды. 1949 жылдан бері сайлау демографиясы өзгерді және Еңбек партиясы қазір өз қолдауын қалалық жұмысшылардың шоғырланған жерлерінен алды. Еңбек партиясы бұл жобаға, сондай-ақ либералдардың жеткілікті саны заң жобасын Парламентте қабылдамауға қарсы болды. Алайда, Бьелке Петерсен төрт айлық парламенттік демалыс кезінде либералдардың қолдауын қамтамасыз ету үшін схеманы қайта жұмыстады. Жаңа карта 1972 жылғы мамырдағы сайлаудың негізі ретінде пайдаланылды, нәтижесінде Бьелке Петерсен 20% дауыс жинағанмен премьер-министр болып сайланды, бұл көрсеткіш либералдардан (22,2%) немесе Еңбек партиясынан (46,7%) төмен болды. Бірақ Ұлттық партияның ауылдық және шалғай аймақтардағы қолдауының жоғары деңгейіне байланысты ол 26 орын жеңіп алды. Либералдардың 21 орынымен бірге бұл коалицияға 47 орынды, ал Еңбек партиясына 33 орынды берді, нәтижесінде Еңбек партиясы көп дауыс жинағанына қарамастан оппозицияға кетті. 1977 жылы тағы бір қайта бөлу либералдардың бірқатар орындарын жойды, бұл Ұлттық партияға (кейін Ұлттық партия деп аталды) коалициялық серігінен туындаған ішкі қауіпті азайтты.

From 1910 to 1949, Queensland had a "one person, one vote, one value" electoral system, with a maximum variation of 30% from the Statewide average quota. But in 1949 the Labor Party conducted a revision which varied the number of voters in each electorate according to their size and distance from Brisbane, the state capital in the far south east of the huge state. Although difficulties in transport and communication were given as the reasons to reduce the size of remote and thinly populated electorates, the effect was to give a huge advantage to the Labor Party, which at that time drew its voting strength from rural areas, a consequence of the party's formation in the outback Queensland town of Barcaldine half a century earlier. The newly elected Country Party MP for Nanango, Joh Bjelke Petersen, spoke out against the redistribution, saying that it meant that "the majority will be ruled by the minority" and that the Labor government was telling the people "whether you like it or not, we will be the Government". The 1957 ALP split, in which Labor Premier Vince Gair led many MPs out of the party to form the Queensland Labor Party (QLP), undermined the advantage of the malapportionment to Labor. Since the boundaries were drawn to take advantage of the ALP's rural supporters (farm workers, miners etc.) the rural based Country Party was able to take the most advantage from Labor's infighting. In 1971, Bjelke Petersen, who had become Premier in 1968, proposed to refine the malapportionment to favour his party at the expense of his Coalition partners, the Liberal Party, as well as Labor. Electoral demographics had changed since 1949 and Labor now drew most of its support from urban concentrations of workers. Labor opposed the scheme, as did enough of the Liberals to defeat the bill in Parliament. However, Bjelke Petersen worked during a four month Parliamentary recess to redraft the scheme just enough to ensure the support of the Liberals. The new map was used as the basis for the May 1972 election, from which Bjelke Petersen emerged victorious as Premier despite only receiving 20% of the vote, a smaller percentage than the Liberals (22.2%) or Labor (46.7%). But due to the Country Party's heavy concentration of support in the rural and remote zones, it won 26 seats. Combined with the Liberals' 21 seats, this gave the Coalition 47 seats to Labor's 33, consigning Labor to opposition even though it won far more actual votes. In 1977 another redistribution eliminated some Liberal seats, reducing the internal threat to the Country Party (now renamed the National Party) from its coalition partner.

Сайлау нәтижесі

Шалғай және ауылдық сайлау округтеріндегі сайлаушылар санын азайтудың айтылған себептерінің қандай да бір мәні бар: 1949 жылы Грегори округі Ұлыбританиядан ауданы жағынан үлкен болғанмен, онда 6000-нан кем сайлаушы болды. Сонымен қатар, округтің көп бөлігі шөлді алқаптарды құрады және ондағы азаматтардың саны аз болғандықтан, жол және теміржол байланыстары жеткіліксіз болды. Басқа округтер де шамамен бірдей үлкен болды: шындығында, Грегори, Кук, Флиндерс және Маунт-Иза округтерінің төртеуі Квинслендтің құрлық аумағының үштен екі бөлігін құрады. Мұндай үлкен және алуан түрлі аймақтарда халықпен байланыс орнатудың қиындықтары 1949 жылы Лейбористтік партия, ал 1971 жылы Ауылдық партия тарапынан сайлау округтерінің дұрыс емес бөлінуінің себебі ретінде келтірілді. 1956 жылғы сайлауда бұрынғы «бір дауыс – бір құндылық» жүйесінен ауысу айқын болды: Брисбен аймағындағы Маунт-Грэват округінде 26307 сайлаушы болса, Квинслендтің солтүстігіндегі Чартерс-Тауэрс округінде бар болғаны 4367 сайлаушы тіркелген, яғни қатынас алтыға бірдей болды. Егер партияға берілген дауыс саны жеңіліп алынған орын санына бөлінсе, партия өкілдігіне тигізетін әсері анық көрінеді. 1956 жылы Лейбористтік партия әр орынды жеңу үшін 7000 дауыс, Ауылдық партия 9900 дауыс, ал Либералдар 23800 дауыс жинауға тиіс болды. 1972 жылға қарай округтердің мөлшері арасындағы айырмашылық азайды, ең шекті көрсеткіштер Пайн-Риверс (16758 сайлаушы) және Грегори (6723 сайлаушы) округтерінде тіркелді. Дегенмен, нәтижесінде Бьелке Петерсен штаттағы премьер-министр лауазымында тек 20% дауыспен ғана қалды. 1972 жылғы сайлаудың көрсеткіштері төмендегі кестеде көрсетілген: Лейбористтік партия 33 орын жеңіп алды, бұл жеке партиялардың арасындағы ең үлкен көрсеткіш; алайда, Ұлттық/Либералдық коалиция екеуінің біріктірілген саны 47 орынды құрағандықтан, Лейбористтік партия Коалициядан шамамен 41000 дауыс артық жинағанына қарамастан, оппозицияға кетті. Бьелке Петерсеннің Ауылдық партиясы Либералдардың 21 орынына 26 орын жеңіп алды, осылайша коалицияның үлкен серігінің басшысы ретінде Бьелке Петерсен премьер-министр лауазымында қалды. Жоғарыдағы кестеден көрініп тұрғанындай, ДЛП дауыстардың 7,7%-ын жинады, бірақ бірде-бір орын жеңбеді: осы дауыстардың көпшілігі басымдық дауыс беру арқылы Лейбористтік партиядан өтті, бұл «Бьелкемандер» әсерін одан әрі күшейтті.

The putative reasons given for reducing the number of voters in remote and rural electorates have some validity: in 1949, the electorate of Gregory was larger in area than Great Britain, but contained fewer than 6000 voters. In addition, it contained vast areas of desert and the few communities in the electorate were poorly served by road and rail links. Other electorates were almost as large: in fact, the four electorates of Gregory, Cook, Flinders and Mount Isa together comprised nearly two thirds of Queensland's entire landmass. The difficulties of keeping in touch with the population over such enormous and diverse regions were cited by Labor in 1949, and the Country Party in 1971, as reasons for malapportionment. At the 1956 election, the change from the previous one vote one value system was dramatic: the Brisbane area seat of Mount Gravatt had 26307 voters, while the seat of Charters Towers in far northern Queensland had just 4367, a ratio of six to one. If the number of votes cast per party is divided by the number of seats won, the effect on party representation is underscored. In 1956 the Labor Party needed 7000 votes to win each seat, the Country Party 9900, and the Liberals 23800. By 1972, the disparity in electorate sizes had reduced, with Pine Rivers (16758 voters) and Gregory (6723) marking the extremes. However, the effect was that Bjelke Petersen was retained as Premier of the state on just 20% of the primary vote. The following table shows the figures for the 1972 election:

The Labor Party won 33 seats, the largest of any single party; however, since the National/Liberal Coalition had won 47 seats between them, Labor was consigned to Opposition despite winning almost 41,000 more primary votes than the Coalition. Bjelke Petersen's Country Party had 26 seats to the Liberals' 21; thus, as leader of the senior Coalition partner, Bjelke Petersen stayed on as Premier. It can also be seen from the above table that the DLP won 7.7% of the vote, but no seats at all: most of these votes flowed through preferential voting away from the Labor Party, further exacerbating the effect of the "Bjelkemander".

Басқа факторлар

Ауылдық аймақтарға басымдық берген пропорционалдық бұрмалау 1949 жылдан бастап Еңбек партиясына, ал 1957 жылдан бастап Ауылдық партияға көмектесті. 1972 жылғы қайта бөлу Ауылдық партияға пайда келтіретін манипуляциялық әсерді енгізді, осы арқылы Еңбек партиясының дауыс берушілерін шоғырландырып, Ауылдық партияның қолдаушыларын таратуға шекаралар салынды. Парламентте 50,1% дауыспен жеңілген мандат 100% қолдаумен жеңілген мандаттан кем емес еді. Либералдық және әсіресе Еңбек партиясының сайлаушылары көбінесе Брисбен және аймақтық қалаларда анықталатын "шоғырларда" кездесетін, бұл жұмысшылар мен орта таптың табыс деңгейін көрсететін еді, олардың табысы жақсырақ және нашаррақ аудандарға бөлінетін. Брисбен қаласы Бьелке Петерсеннің Ауылдық партиясына шектеулі қолдау көрсеткен аймақ болды, бірақ аймақтық орталықтарда Еңбек партиясының халықтарын біріктіруге және айналасындағы округтердің ауылдық сайлаушыларын Ауылдық партияға ең пайдалы болатын сайлау округтеріне бөлуге қолайлы жағдайлар туды.

Бьелкемандердің соңы

1987 жылы сэр Джон Бжелке Петерсеннің отставкаға кетуі және 1989 жылы Уэйн Госс басшылығындағы Лейбористік партияның Ұлттық партияны жеңіске жеткізуі сайлау округтерінің шекараларын теңдікке келтіруге әкелді, бұл 1991 жылы жасалған қайта бөлу арқылы іске асырылды және 1992 жылғы сайлауда күшіне енді. Сайлау және әкімшілік комиссиясының (EARC) ұсынымдарымен әрекет ете отырып, Госс үкіметі заң шығарушы органның 89 орынның 40-ын Брисбен аймағына, яғни заң шығарушы органның 45%-на бөлуді көздейтін келісім жүйесін заңдастырды. Көптеген округтерде сайлаушылардың саны шамамен бірдей болды, ал ешбір округтің халқы штат бойынша орташа көрсеткіштен 10%-дан аспауы керек еді. Дегенмен, 100 000 шаршы километрден асатын аумақты қамтитын округтерге, олардың шаршы километрлік аумағының 2%-на тең, номиналды қосымша сайлаушылар (бұлар БАҚ-та «көлеңке сайлаушылар» деп аталды) есептелуі мүмкін еді. Осындай арнайы жүктемеге 89 округтің тек бесеуі ғана лайық болды, бірақ олардың (а) аумағы өте үлкен болғандықтан және (б) Ұлттық партияға берілгендігі айқын болмағандықтан (мысалы, Маунт-Иза және Кук округтері 1989 жылдан бері Лейбористік партиямен басқарылып келеді), осы ауылдық дауыс салмағының шағын дәрежесін сақтау Квинслендте енді саяси дау тудырмады. 2010 жылы Квинсленд заң шығарушы жиналысы 93 орынға дейін ұлғайтылды және арнайы жүктеме алынып тасталды, соның нәтижесінде Брисбен 1949 жылдан бері алғаш рет Парламенттің көпшілігін сайлады.