Көкнай және Желшағыр

Кіріспе

1974 жылы Майкл Симино режиссерлік еткен «Жылтыраған аяқ және найзағай» – 1974 жылғы американдық қылмыстық комедиялық фильм. Фильмнің сценарийін Майкл Симино жазған, ал басты рөлдерді Клинт Иствуд, Джефф Бриджес, Джордж Кеннеди және Джеффри Льюис сомдаған. Фильмде көлік ұрлаушы дін қызметкерінің өлімінен сақтап қалады, сосын онымен бірге бірнеше ұрлыққа қатысады. Бірақ ол серігінің бұрынғы бандысынан іздеп жүрген банк тонаушысы екенін жақын уақытта біледі. Тонаушы жаңа және бұрынғы серіктерін бірлесіп жаңа тонау жоспарын іске асыруға көндіреді. Тонаудан кейін екі тонаушы қаза табады, ал көлік ұрлаушы ауыр жарақат алады. Тонаудың бас шебері жалғыз тірі қалған адам болып, серігінің денесімен бірге кетеді.

Сюжет

Жас жігіт жақсы жұмыс істемейді, Лайтфут машина ұрлайды. Басқа жерде, уағыз айтып тұрған дін қызметкерін өлтіруге талпыныс жасалады. Діңгелек жаяу қашып құтылады. Лайтфут, сол жерден өтіп бара жатқанда, қуғыншыны қағып, діңгелекті құтқарып, оған көлік береді. Олар бірнеше көлік ұрлап, жынысқорларға ақша төлейді және тағы екі адамнан қашып құтылады. Лайтфут «пастордың» бұрынғы банкті тонаушы екенін біледі («Жылдамдық» деп аталған, себебі ол сейфті бұзу үшін 20 мм Оерликон зениттік пушкасын қолданған), Монтана банкін тонағаннан кейін дін қызметкері кейпінде жасырынып жүргенін анықтайды. Жылдамдық Лайтфутке оны өлтіруге тырысып жатқандардың оның тобынан екенін, олар оның оларды сатып кеткенін қате ойлап жүргенін айтады. Олжаның қайда жасырылғанын топтың тек Жылдамдық қана біледі. Олар Варшава, Монтанаға барады, онда ескі бір бөлмелі мектепте жасырылған ақшаны табуға тырысады. Бірақ мектеп орнына жаңа мектеп салынғанын көреді. Жылдамдық пен Лайтфутты оларды қуған қатыгез Ред Лири мен мейірімді Эдди Гуди ұрлап кетеді. Оларды шұғылалы жерге айдап әкеп, Жылдамдық Редпен жұдырықпен соғысып жеңіске жетеді, сосын ол топқа ешқашан сатқан емес екенін түсіндіреді. Лайтфут тағы бір тонау ұсынады – бұрынғыдай, бірақ топтың электроника шебері, Лайтфут машинасымен қағып жарақаттандырған Данлопсыз. Банк орналасқан қалада олар қажетті жабдықтарға ақша жинап, тонауды жоспарлайды. Тонау басталғанда, Жылдамдық пен Ред банк басқарушысын үйінде қарумен ұстап, сейфтің сыртқы есіктеріне кіру кодтарын білуге мәжбүрлейді. Лайтфут әйел киімімен Western Union кеңсесінің күзетшісін алаңдатып, дабыл қағылуын тоқтатады, сосын Гуди оны машинасына мінгізеді. Бірінші тонау сияқты, Жылдамдық сейф қабырғасын бұзу үшін зениттік пушканы қолданады, ал олар олжамен қашып кетеді. Олар Ред пен Гудиді багаждікте ұстап, жақын маңдағы ашық кинотеатрға қашады. Кинотеатр директоры багаждіктен шығып тұрған жеңнің шетін көріп, біреудің ақша төлемеу үшін багажникке жасырынып отырғанын сезінеді де, тексеруге барады. Полиция машиналары кинотеатрға жақындағанда, директор жақындаған сайын Ред ашуланып, Жылдамдық кинотеатртан шығып, полициямен кездеседі. Қуғын кезінде Гуди полиция атып жатқанда атып өлтіріледі. Ред оны жолға лақтырып жібереді, онда ол көз жұмады. Сосын Ред Жылдамдық пен Лайтфутты машинаны тоқтатуға мәжбүрлейді. Оларды тапаншамен ұрып, есінен айырып, Лайтфуттың басын тебеді. Ред олжамен қашып кетеді, бірақ полиция оны тағы да қуалайды, оған бірнеше рет оқ атып, машинаны басқаруын жоғалтады, сосын дүкеннің терезесінен өтіп түседі, онда дүкеннің қатыгез күзетші иті оған шабады және өлтіреді. Жылдамдық пен Лайтфут ұрып-соғудан кейін тас жолға қарай беттейді, бірақ Лайтфуттың Ред тепкенінен миына зақым келгенін байқайды. Олар келесі күні таңертең автостоппен жүріп, Варшава, Монтанаға жақын жерде түседі, онда ескі бір бөлмелі мектеп үйін табады, ол енді тас жолдың бойындағы тарихи ескерткіш болып саналады, алғашқы тонаудан кейін бастапқы орнынан осы жерге көшірілген. Екі адам ұрланған ақшаны қайтарып алғанда, Лайтфуттың мінез-құлқы ұрып-соғудың салдарынан өзгеріске ұшырайды. Жылдамдық қолма-қол ақшаға жаңа Cadillac кабриолетін сатып алады, Лайтфуттың армандаған нәрсесі, және денесінің сол жағын біртіндеп бақылаудан айырылып жатқан серігін күтеді. Олар жеңіске жеткендерін тойлап, сигара пісіріп, жолға шыққанда, Лайтфут, қатты қиындыққа ұшыраған, Жылдамдыққа олардың жетістіктеріне қаншалықты мақтан екенін айтады, сосын құлап, көз жұмады. Жылдамдық сигарасын екіге бөліп тастайды (сезім тойғанынан), сосын өлі серігімен бірге тас жолмен алысқа қарай жүреді.

A young ne'er do well, Lightfoot steals a car. Elsewhere, an assassin attempts to shoot a preacher who is delivering a sermon at his pulpit. The preacher escapes on foot. Lightfoot, who happens to be driving by, inadvertently rescues the preacher by running over his pursuer and giving the preacher a lift. They steal a series of cars, patronizing prostitutes, and escape another attempt on their lives by two men. Lightfoot learns that the "minister" is a notorious bank robber (known as "The Thunderbolt" for his use of an Oerlikon 20 mm cannon to break into a safe) who has been hiding out in the guise of a clergyman following the robbery of a Montana bank. Thunderbolt tells Lightfoot that the ones trying to kill him are members of his gang who mistakenly think Thunderbolt double crossed them. Thunderbolt is the only member of the gang who knows where the loot is hidden. He and Lightfoot journey to Warsaw, Montana, to retrieve the money hidden in an old one room school. They discover the schoolhouse has been replaced by a brand new school. Thunderbolt and Lightfoot are abducted by the men who were pursuing them: the vicious Red Leary and the gentle Eddie Goody. After being forced to drive to a remote location, Thunderbolt wins a fistfight with Red, after which Thunderbolt explains that he never betrayed the gang. Lightfoot proposes another heist: robbing the same company as before, but without the gang's electronics expert, Dunlop, the man Lightfoot hit with his car. In the city where the bank is located, the men find jobs to raise money for needed equipment while they plan the heist. When the robbery begins, Thunderbolt and Red hold the vault manager at gunpoint in his home and force him to reveal the access codes to the outer doors of the safe. Lightfoot, cross dressing as a woman, distracts the Western Union office's security guard, deactivates the ensuing alarm, and is picked up by Goody. Like the first heist, Thunderbolt uses an anti aircraft cannon to breach the vault's wall, and the gang escapes with the loot. They flee in the car, with Red and Goody in the trunk, to a nearby drive in movie in progress. After hearing a sneeze from the trunk and seeing a shirttail protruding from the trunk lid, the theater manager suspects someone is hiding in the trunk to avoid paying and so goes to investigate. As wailing police cars begin to close in on the drive in theater and as the theater manager gets nearer, Red becomes increasingly agitated and Thunderbolt drives out of the drive in, encountering police at the exit. During the ensuing chase, Goody is shot as the police open fire on the vehicle. Red, callous as ever, throws him out of the trunk onto a dirt road, where he dies. Red then forces Thunderbolt and Lightfoot to stop the car. He pistol whips them both, knocking them unconscious, and kicks Lightfoot in the head. Red takes off with the loot in the getaway car but is again pursued by police, who shoots Red several times, causing him to lose control of the car and crash through the window of a department store, where he is attacked and killed by the store's vicious watchdog. Recovered from the beating, Thunderbolt and Lightfoot make their way toward the highway, though Lightfoot has begun to display signs of brain damage due to Red having kicked him in the head. They hitch a ride the next morning and are dropped off near Warsaw, Montana, where they stumble upon the one room schoolhouse, which is now a historical monument on the side of a highway, having been moved there from its original location after the first heist. As the two men retrieve the stolen money, Lightfoot's behavior becomes erratic as a result of the beating. Thunderbolt buys a new Cadillac convertible with cash, something Lightfoot said he had always wanted to do, and picks up his waiting partner, who is gradually losing control of the left side of his body. As they drive away celebrating their success with cigars, Lightfoot, in obvious distress, tells Thunderbolt in a slurred voice how proud he is of their accomplishments, then slumps over and dies. Thunderbolt snaps his cigar in half (as it is no longer a celebration) and, with his dead partner beside him, drives off down the interstate and into the distance.

Даму және сценарий

Майкл Симино сценарийді Эствудты ойда ұстап, авторлық құқықсыз жазды. Эствуд "Чарли Варрик" фильміндегі бас рөлден бас тартқаннан кейін бос болды. Деннис Хоппердің "Жол саяхатшысы" фильмінің үлкен қаржылық сәттілігіне байланысты, жол туралы фильмдер Голливудта танымал жанрға айналды. Эстудтің өзі де жол туралы фильм түсіргісі келді. Агент Леонард Хиршан сценарийді әріптесі Кейменнен алып, Эстудқа жеткізді. Оны оқығаннан кейін Эстудқа қатты ұнады, сондықтан бастапқыда оны өзі режиссерлеуді жоспарлаған. Бірақ Симиномен кездескен соң, режиссерлік жұмысты оған тапсыруға шешті, осылайша Симиноға үлкен мүмкіндік туды және толық метражды фильмді режиссерлеудегі дебюті болды. Кейін Симино Эстуд болмаса, ол кинода мансап құра алмас еді деді. Симино "Жұлдырды" өзінің сүйікті 50-ші жылдардағы "Капитан Лайтфут" фильмі үлгісінде жасады. Музыканы Ди Бартон жазды, ал титрлердегі "Where Do I Go From Here?" әнін Пол Уильямс жазды және орындады.

Атыс

Иствуд әдетте көп уақытты, әсіресе таныс емес жерлерді іздеуге жұмсаудан бас тартса да, Симино мен Иствудтің продюсері Роберт Дейли Монтанадағы «Үлкен Аспан» аймағында мыңдаған шақырым саяхаттап, ақырында Грейт-Фолс аймағын таңдады және фильмді Ульм, Хобсон, Форт-Бентон, Аугуста және Шото қалаларында, сондай-ақ айналасындағы таулы аймақта түсіруге бекітті. Фильм 1973 жылдың шілдесінен қыркүйегіне дейін 47 күнде түсірілді. Түсірілімдер Форт-Бентон, Вольф-Крик, Грейт-Фолс қалаларында өтті.

Ко-жұлдыз Бриджестің айтуынша, Иствуд әдетте әрбір кадрды үш реттен артық түсіруді ұнатпаған. «Мен әрқашан Майкқа барып: "Менің ойымша, мен тағы бір рет түсіре аламын. Менде жаңа идея бар" дейтінмін. Майк: "Клинттен сұрауым керек" деп жауап беретін. Клинт: "Балаға мүмкіндік беріңдер" дейтін». «Тандерболт» фильмінің бірінші режиссерінің ассистенті Чарльз Окун: «Клинт "жоқ" деуші еді. Майкл: "Жарайды, тағы бір дубль түсірейік" дейтін. Төртінші дубль болса, Клинт: "Жоқ, жеткілікті. Алдық" дейтін. [ ] Ал егер [Симино] дайындалуға көп уақыт жұмсаса, [Клинт] "Жарайды, бастайық" дейтін». Фильм АҚШ-та 25 миллион доллар жинап, 1974 жылғы ең табысты фильмдердің 17-шісіне кірді. Фильм кассада жақсы нәтиже көрсетті, студия пайда тапты, бірақ Клинт Иствуд фильмнің дистрибьюторы United Artists компаниясымен енді жұмыс істемейтінін мәлімдеді, себебі олардың жарнамалық науқаны нашар болды деп санайтын. Автор Марк Элиоттың сөзіне сәйкес, Иствуд Бриджес өзінен басымдық алғанын сезінген. Variety журналының Артур Д. Мерфи оны «ұзақ, кейде күлкілі түрде әжуалы комедиялық драма, қиын сейфті ұрлауды қайта сахналау туралы» деп сипаттады. Бастапқы режиссер Майкл Симино, сонымен қатар сценарийдің авторы, Иствуд, Джордж Кеннеди, Джеффри Льюис және әсіресе Джефф Бриджестен керемет ойналыс алды, ол жас бродяга рөлінде ерекше көзге түсті. Chicago Tribune газетінен Джин Сискел фильмге төрт жұлдыздың екі жарым жұлдызын берді және «Бұл актерлерді адамгершіліктің кез келген жарқырауын ұзаққа созылған тонау, атыс немесе қатыгездік үшін қалдыратын оқиғаға не тартқанын ойлап қарауға мәжбүр етеді. Иствуд пен Бриджес фильм барысында үлкен аға-іні қарым-қатынасын құруға тырысады, бірақ ол барлық өлтірулер мен жарылыстар арасында жоғалып кетеді». Лос-Анджелес Таймс газетінің Кевин Томас оны «жаңғырықты және таңғажайып әсерлі фильм» деп атады, сондай-ақ «сценарист Майкл Симино, өте табысты режиссерлік дебютінде, анық және лаконикалық стильді және өте әсерлі басқаруды көрсетеді» деп қосты. The Washington Post газетінің Гари Арнольд фильмнің «іске кірісу үшін шамамен бір сағатқа уақыт кететінін және бұл фильмді жасаудағы формулалық тәсілге өте ерекше, қиылысқан жаттығу, осы фильмнен және басқа фильмдерден кездейсоқ қарыз алу және тон мен стильдегі шизоидтық өзгерістер, Иствудтің адал жанкүйерлері де оны сәл қорытуға қиындық тудырады» деп жазды. The Monthly Film Bulletin журналының Джон Райсбек: «Магнум Форс сценарийінде Джон Милиустың серіктесі Майкл Симино өзінің режиссерлік дебютін «Тандерболт және Лайтфут» фильмінде жасайды, бұл фильм Милиустың «Диллингері» сияқты емес болса да, қызықты және ерекше». Сценарий, сондай-ақ Симиноның туындысы, керемет сәттерге толы, бірақ қандай да бір себеппен, тұтастығы бөліктерінің қосындысынан аспайды. Time журналының Джей Кокс бұл фильмді «ең көңілді және эксцентрикалық ойын-сауықтардың бірі» деп атады. Rotten Tomatoes сайтында фильмге 34 сыншының пікірі бойынша 88% мақұлдау берілді. Сайттың консенсусы: «Бұл ұнамды дос/жол суреті экшен мен комедияны шебер үйлестіреді және жұлдыздар Клинт Иствуд пен Джефф Бриджестің, сондай-ақ жаңадан бастаған режиссер Майкл Симиноның керемет жұмысын ұсынады». «Тандерболт» содан бері культтік фильмге айналды. Осы фильмтің және Симиноның теледидардағы жарнамалық жұмысының нәтижесінде продюсер Майкл Дили Симиноға Оскар сыйлығын алған «Аң аулаушы» (1978) фильмін түсіру және жазу үшін ұсыныс жасады. Джефф Бриджес фильмдегі жалғыз номинациясын «Үздік екінші пландағы актер» номинациясы бойынша алды.

Eastwood did not like to do any more than three takes on any given shot, according to co star Bridges. "I would always go to Mike and say 'I think I can do one more. I got an idea.' And Mike would say 'I gotta ask Clint.' Clint would say, 'Give the kid a shot.'" Charles Okun, first assistant director on Thunderbolt, added, "Clint was the only guy that ever said 'no'. Michael said 'OK, let's go for another take.' It was take four, Clint would say 'No we got enough. We got it.' [ ] And if [Cimino] took too long to get it ready, [Clint] would say, 'It's good, let's go.'" and eventually grossed $25 million in the United States, making it the 17th highest grossing film of 1974. The film did respectable box office business, and the studio profited, but Clint Eastwood vowed never to work with the movie's distributor United Artists again due to what he felt was bad promotion. According to author Marc Eliot, Eastwood perceived himself as being upstaged by Bridges. Arthur D. Murphy of Variety called it "an overlong, sometimes hilariously vulgar comedy drama, about the restaging of a difficult safecracking heist. Debuting director Michael Cimino, who also wrote the rambling, anticlimactic script, obtained superior performances from Eastwood, George Kennedy, Geoffrey Lewis and especially Jeff Bridges, outstanding as a young drifter who joins the gang." Gene Siskel of the Chicago Tribune gave the film two and a half stars out of four and wrote that "one is left wondering what attracted these actors to a story that leaves every flash of humanity for a protracted robbery, shootout, or some manner of cruelty. Eastwood and Bridges try to build an older younger brother relationship during the film; it is lost, however, amid all the killings and explosions." Kevin Thomas of the Los Angeles Times called it "a rambunctious and surprisingly touching movie", adding that "writer Michael Cimino, in a potent directorial debut, displays a clear, concise style and very impressive control." Gary Arnold of The Washington Post wrote that the film "takes about an hour to get down to business, and it's such a weirdly kinked up, trumped up exercise in formula moviemaking, with indiscriminate borrowings from this film and that film and almost schizoid variations in tone and style, that one begins to wonder if Eastwood's truest fans will find it slightly indigestible too." John Raisbeck of The Monthly Film Bulletin stated: "John Milius' collaborator on the screenplay for Magnum Force, Michael Cimino makes his directorial debut with Thunderbolt and Lightfoot, a film as interestingly idiosyncratic if not as controlled as Milius' Dillinger. The script, also by Cimino, is packed with excellent moments, but somehow the whole never amounts to more than the sum of its parts." Jay Cocks of Time called the film "one of the most ebullient and eccentric diversions around." On Rotten Tomatoes, the film has an approval rating of 88% based on reviews from 34 critics. The website's consensus is: "This likable buddy/road picture deftly mixes action and comedy, and features excellent work from stars Clint Eastwood and Jeff Bridges and first time director Michael Cimino." Thunderbolt has since become a cult film. As a result of this film and Cimino's TV commercial work, producer Michael Deeley would approach Cimino to direct and co write the Oscar winning The Deer Hunter (1978). Jeff Bridges received the film's only nomination for an Academy Award for Best Supporting Actor.

Гомоэротизм

Thunderbolt and Lightfoot көбінесе гомоэротикалық мәнділігімен аталады. 1981 жылы шыққан "Целлюлоид шкафы" атты деректі кітабында кинотарихшысы Вито Руссо бұл фильмін "Голливудтың бір жынысты және сексуалды ретінде көрсетуге рұқсат бермейтін қарым-қатынастарға толы, гомофобиялық "достар" фильмі" деп сипаттады. Автор Майкл Блисс жазғандай, "Thunderbolt" Иствудтың басты рөлде ойнаған дәстүрлі зорлық-зомбылыққа толы әрекет фильмі сияқты көрінсе де, бұл фильм "еркектер арасындағы достық тақырыбын бейнелеуден гөрі, оның үстінде терең ой жүгіртуге" көбірек ұқсайды. Блисс атап өткендей, фильмнің құрылымдық үлгісі оқиғалардың үш кезеңін көрсетеді: табиғи тәртіп, одан кейін оның бұзылуы және соңында табиғи тәртіптің қайта орнатылуы.