"Азаматтық іс: Уобурн судағы ластану"

Кіріспе

1998 жылғы американдық фильм «A Civil Action» – 1998 жылғы американдық құқықтық драмалық фильм. Оны Стивен Зайлиан жазған және түсірген, ал басты рөлдерде Джон Траволта, Роберт Дювалл, Джеймс Гандольфини, Дэн Хедайя, Джон Литгоу, Уильям Х. Мэйси, Кэтлин Куинлан және Тони Шалуб ойнаған. Джонатан Харрдың 1995 жылғы осы аттас кітабының негізінде түсірілген бұл фильм 1980-ші жылдарда Массачусетс штатының Вобурн қаласында болған қоршаған ортаны ластауға қатысты нақты сот ісін баяндайды. Фильм мен сот ісі трихлорэтилен – өнеркәсіптік еріткіштің және оның жер асты суларын ластауының мәселесін айнала өрбиді. Қала тұрғындары арасында қатерлі ісік, лейкемия және басқа да денсаулық проблемаларының пайда болуына себеп болған өнеркәсіптік операцияларға қатысты сот талабы берілген. Сот ісіне қатысушылар – Анн Андерсон және басқалар, Cryovac, Inc. және басқалар. Іс бойынша алғашқы шешім 96 F. R. D. 431 (сотталғандардың талапты қабылдамау туралы өтінішінің қабылданбауы) ретінде тіркелген. Роберт Дювалл осы рөлі үшін «Оскар» сыйлығының «Ең үздік қосалқы актер» номинациясына ие болды.

Сюжет

Массачусетс штатының Вобурн қаласындағы қоршаған ортаға зиян келтіретін уытты заттар аймақтың сумен жабдықталуын ластайды және жергілікті балалардың бірнеше өліміне себеп болады. Бостондық тәжірибелі адвокат Ян Шлихтманн мен оның жеке жарақаттар жөніндегі шағын фирмасы Вобурн тұрғыны Энн Андерсоннан жауапты тараптарға қарсы заңдық шаралар қабылдауды сұрайды. Бастапқыда тиімді емес көрінген іске қарамастан, Ян жер асты суларының ластануына байланысты маңызды экологиялық мәселені анықтайды, оның құқықтық перспективасы зор екенін түсінеді және жергілікті тері өңдеу зауыттары бірнеше өлімге әкелген лейкемия жағдайларына кінәлі болуы мүмкін деген қорытындыға келеді. Ян екі алып корпорацияға – «Beatrice Foods» және «W. R. Grace and Company» – қарсы сот процесін бастауға шешім қабылдайды, бұл іс оған миллиондаған доллар табуға және фирмасының беделін арттыруға мүмкіндік береді деп ойлайды. Федералды сотқа топтық талап арыз берген Ян, кешірім сұрау және ластанған аумақтарды тазалау талаптарын қоятын отбасыларды өкілдік етеді. Алайда, іс өзінің өміріне ие болып, Ян мен оның фирмасының өмірін басып алады. «Beatrice» және «Grace» компанияларының адвокаттарын қорқыту оңай емес, судья талапкерлерге қарсы шешім шығарады, ал Ян мен оның серіктестері кәсіби және қаржылық жағдайы істің нәтижесіне тікелей байланысты болатын жағдайға түседі. Ян келісім ұсыныстарын қабылдаудан бас тартады, істің ақшадан гөрі маңыздырақ екеніне көз жеткізеді. Ол мақтанышына ерік береді, негізсіз талаптар қояды және жеңіске жету үшін барлық құралдарды қолдануға шешім қабылдайды. Қысымның салдарынан Ян мен оның серіктестері терең қарызға батып кетеді. Ұзақ сот процесінен кейін қазылар алқасы Ян сот отырысы кезінде «Beatrice» адвокаты Джерри Фахерден түскен 20 миллион долларлық ұсынысты қабылдамағандықтан «Beatrice» пайдасына үкім шығарады. Айыпталушылар «Grace» компаниясымен келісімге келуге мәжбүр болады, бұл іс қарауға кеткен шығындарды жабатын сомадан аспайды, ал Ян мен оның серіктестері мүліктің қалдықтарын жоғалтады. Отбасылар қатты көңіліне қалады, ал Янның серіктестері серіктестікті таратып, фирманы жабады. Ян жалғыз қалады, шағын пәтерде тұрып, шағын заңгерлік практикамен айналысады. Ол істің соңғы куәсін табады, бірақ үкімге шағымдану үшін жеткілікті ресурстар мен батылдығы болмайды. Актілер мұрағатталған, ал Ян кейін банкротқа өтініш береді. Постскриптумда EPA Янның іс бойынша жұмысына сүйене отырып, «Beatrice» және «Grace» компанияларына қарсы өз ісін қозғап, оларды жерді және жер асты суларын тазалау үшін миллиондаған доллар төлеуге мәжбүр еткені айтылады. Ян өзінің қарыздарын өтеуге бірнеше жыл жұмсайды және қазір Нью-Джерсиде қоршаған ортаны қорғау заңын тәжірибе етеді.

Environmental toxicants in the city of Woburn, Massachusetts, contaminate the area's water supply and become linked to a number of deaths of local children. Cocky Boston attorney Jan Schlichtmann and his small firm of personal injury lawyers are asked by Woburn resident Anne Anderson to take legal action against those responsible. After originally rejecting a seemingly unprofitable case, Jan finds a major environmental issue involving groundwater contamination that has great legal potential and realizes the local tanneries could be responsible for several deadly cases of leukemia. Jan decides to go forward against two giant corporations that own the tanneries—Beatrice Foods and W. R. Grace and Company—thinking the case could possibly earn him millions of dollars and boost his firm's reputation. Bringing a class action lawsuit in federal court, Jan represents families who demand an apology and a clean up of contaminated areas. However, the case develops a life of its own and takes over the lives of Jan and his firm. The lawyers for Beatrice and Grace are not easy to intimidate, a judge makes a key ruling against the plaintiffs, and soon Jan and his partners find themselves in a position where their professional and financial survival has been staked on the outcome of the case. Jan stubbornly declines settlement offers, gradually coming to believe the case is about more than just money. He allows his pride to take over, making outrageous demands and deciding he must win at all costs. Pressures take their toll, with Jan and his partners going deeply into debt. After a lengthy trial, the jury returns a verdict in favor of Beatrice after Jan turned down an offer of $20 million from Beatrice attorney Jerry Facher during jury deliberations. The plaintiffs are forced to accept a settlement with Grace that barely covers the expense involved in trying the case, leaving Jan and his partners broke. The families are deeply disappointed, and Jan's partners dissolve their partnership, effectively breaking up the firm. Jan ends up alone, living in a small apartment and running a small time law practice. He manages to find the last key witness to the case but lacks resources and courage to appeal the judgment. The files are archived while Jan later files for bankruptcy. A postscript reveals the EPA, building on Jan's work on the case, later brought its own enforcement action against Beatrice and Grace, forcing them to pay millions to clean up the land and the groundwater. It takes Jan several years to settle his debts, and he now practices environmental law in New Jersey.

Актерлік құрам

Кэти Бейтс соңғы сахнада Джейннің банкроттық отырысын қадағалайтын судья рөлінде атаусыз камеода пайда болады.

Түсірілім

Фильм Бостон (Массачусетс штаты), Дедхэм (Массачусетс штаты), Ямайка Плейн (Массачусетс штаты), Уолтхэм (Массачусетс штаты), Нортбридж (Массачусетс штаты), Палмер (Массачусетс штаты), Фенуэй Парк, Бостон қоғамдық бағы және Бостон қаласындағы Бикон Хиллде түсірілді. Кастинг компаниясы фильмге көптеген фабрика жұмысшыларын массовка ретінде шақырды.

Кассалық жинақ

Алғашқы шектеулі көрсетілімінде үміттендіргенімен, "Азаматтық іс" кеңінен көрсетілгенде кассада сәтсіздікке ұшырады, 75 миллион долларлық бюджетке қарсы 56 миллион долларлық кіріс тапты. Фильм бірнеше табысқа ие болған фильмдермен бәсекелестікке түсті, олардың әрқайсысы 120-ден 290 миллион долларға дейін кіріс әкелді, соның ішінде "Махаббатқа толы Шекспир", "Мысыр принці", "Жұлдыз жолы: Қозғалыс", "Сенің поштаң бар", "Келіншегі" және "Патч Адамс".

Қабылдау

Rotten Tomatoes сайтында «Азаматтық сот ісі» 72 сыншының пікіріне сүйене отырып, 63% мақұлдау рейтингіне ие. Сайттың консенсусы фильмді «Зеректі және конвенцияға бағынбаған» деп сипаттайды. Metacritic сайтында 26 сыншының пікірі негізінде фильм 100 балдық шкала бойынша 68 бал алды. CinemaScore жүргізген сауалнама бойынша көрермендер фильмді A-дан F-ға дейінгі шкала бойынша B деп бағалады. «Chicago Sun Times» газетінің редакторы Роджер Эберт фильмге төрт жұлдыздың үш жартысын беріп, «Азаматтық сот ісі ересектерге арналған Джон Гришемнің туындысы сияқты» деп жазды.