Мұздық тіл қырлары: пайда болуы, географиясы, және Холоцен дәуіріндегі қалыптасуы. АҚШ Орта Батысында кең таралған. Геологиялық құрылымдар туралы біліңіз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мұздық шөгінді жазығы
Plain of glacial till
Мұздық шөгінді жазықтары – мұздықтың негізгі бөлігінен ажыралып, орнында еріп, өзбен бірге әкелген шөгінділерді қалдыратын мұздық қабатынан пайда болатын кең, жазық дала. Жер астылық мореналар мұздың ерігенінен пайда болып, бейірленген төбелерді құрайды. Мұздық шөгінді жазықтары Холоцен дәуірінде болған көптеген мұз басу оқиғаларына байланысты АҚШ-тың орталық бөлігінде кең таралған. Осы кезеңде Лорантид мұздық қаптамасы Плейстоцен дәуірінде ілгері жылжып, кейін шегінді. Висконсин мұз басуынан пайда болған мұздық шөгінді жазықтары Орта батыстың көп бөлігін, соның ішінде Солтүстік Дакота, Оңтүстік Дакота, Индиана, Миннесота, Висконсин, Айова, Иллинойс және солтүстік Огайо штаттарын қамтиды (Мұздық шөгінді жазықтары (Огайо) қараңыз).
Till plains are an extensive flat plain of glacial till that forms when a sheet of ice becomes detached from the main body of a glacier and melts in place, depositing the sediments it carried. Ground moraines are formed with melts out of the glacier in irregular heaps, forming rolling hills. Till plains are common in areas such as the Midwestern United States, due to multiple glaciation events that occurred in the Holocene epoch. During this period, the Laurentide Ice Sheet advanced and retreated during the Pleistocene epoch. Till plains formed by the Wisconsin glaciation cover much of the Midwest, including North Dakota, South Dakota, Indiana, Minnesota, Wisconsin, Iowa, Illinois, and northern Ohio (see Glacial till plains (Ohio)).
Сипаттамалары
Тилл жазықтары – мұздықтардың балқуынан пайда болған мұздық тиллдің шөгіндісі арқылы қалыптасқан кең, жазық немесе көлбеу жерлер. Кейбір аймақтарда мұндай шөгінділердің қалыңдығы жүздеген футқа жетеді. Тилл жазығының морфологиясы көбінесе мұздықтың астындағы тау жыныстарының топографиясын көрсетеді. Осы жазықтарды жерлік морена деп те атайды. Су шаю жазықтарымен шатастырмау керек, себебі тилл жазықтары материалды сұрыптау механизмі және нәтижесіндегі шөгіндінің сипаттамалары бойынша ерекшеленеді. Тилл жазықтары мұздықтар жылжу кезінде немесе кері шегіну кезінде мұзбен жиналған сұрыпталмаған материал ретінде қалыптасады, сондай-ақ мұздың негізгі мұздықтан бөлініп, сол жерде еріп кетуі мүмкін. Мұздық тиллдері балшықтан бастап ірі мұздық ерректеріне дейін әртүрлі өлшемдегі материалдарды қамтиды және шөгінді материалдың әртүрлілігіне байланысты балшықтық текстураны құрайды. Тилл жазықтарында барабандар, барабандық алқаптар, жоталар және қосымша мореналар да қалыптасады, олардың барлығы мұздық тиллден тұрады. Тилл жазықтарының материалдық құрамы кең ауқымда өзгереді және тасымалдаушы мұздықтың қозғалыс жолына, шөгінді материалдың шығу тегіне байланысты болады. Тилл жазықтары бір тилл қабаты ретінде орналасуы мүмкін, бірақ көбінесе бір жазықтықта бірнеше тилл қабаттары кездеседі. Бұл климаттың өзгеруі және/немесе мұз динамикасының нәтижесінде мұздықтардың бірнеше рет жылжуы мен кері шегінуіне байланысты болады.
Till plains are large flat or gently sloping areas of land on which glacial till has been deposited from a melted glacier. In some areas, these depositions can be up to hundreds of feet thick. The morphology of the till plain is generally reflective of the topography of the bedrock below the glacier. Another term for till plain is ground moraine. Not to be confused with outwash plains, till plains differ due to their sorting mechanisms and resulting deposit characteristics. Till plains are deposited as unsorted material picked up by ice as glaciers advance and retreat, or if a body of ice becomes detached from the main glacier and melts in place. Glacial till contain various sizes of material from clay to large glacial erratics, and form a loam texture due to variance in deposited material. Till plains are also the location in which drumlins, drumlin fields, flutes, and additional moraines form, all composed of glacial till. The material composition of till plains vary greatly, and is dependent on the travel path of the transporting glacier, indicated by the provenance of the deposited material. Till plains may be deposited as a single sheet of till, but often a single plain may contain multiple sheets of till. This occurs where changing climate and/or ice dynamics led to multiple phases of glacier advance and retreat.
Гидрогеологиялық маңызы
Мұз астындағы еріген су мұздықтардың абляциясының негізгі өнімі болып табылады. Бұл еріген су субмұздық тілдерінің деформациялануына себеп болатын күш ретінде әрекет етеді, сонымен қатар тіл жазығында тілдің морфологиясы мен таралуын қалыптастыруда маңызды рөл атқарады. Тіл жазығының құрамы гидравликалық қасиеттеріне байланысты экономикалық тұрғыдан маңызды. Бұл қасиет оларды жер асты су ағынын шектеуші бірліктерге, яғни аквитардтарға айналдырады. Еріген су, сондай-ақ жер асты сулары, олар жеткілікті мөлшерде кеуекті, жұмсақ және деформацияланатын болса, субмұздық шөгінділер арқылы басымдықпен ағып өтеді. Ағын режимі Дарси немесе адвективті ағын деп есептеледі, бірақ нақты әдіс көбінесе болжамдар мен пікірталас тудырады.
Subglacial meltwater is the main product of glacial ablation. This meltwater acts as the force that causes subglacial tills to deform, and also plays a significant role in shaping the morphology and distribution of the till on the till plain. The composition of till plains is economically important due to their hydraulic properties. This property typically makes them confining units, or aquitards, which inhibit groundwater flow. Meltwater, as well as groundwater, tends to preferentially flow through subglacial sediment deposits, given that they are sufficiently porous, soft, and deformable. The flow regime is assumed to be either darcian or advective flows, although the precise method is often speculated and debated.
Топырақтың қалыптасуы мен құнарлылығы
Соңғы мұз басу кезеңінде АҚШ-тың орталық-батыс және орталық бөліктерінің көп бөлігі мұздықтармен жабылған. Мұздықтар шегінуімен және еруімен бірге, жердің көп бөлігі морендық жазықтармен жабылған. Осы морендық жазықтар қазіргі топырақтың қалыптасуының негізі болды. Бұл топырақтардың қалыптасқан аналық материалы бір аймақтан екіншісіне айтарлықтай өзгешеді және бастапқы мұздықты қалдырған мұздықтың жолына байланысты. Бұл уақыт өте келе әртүрлі топырақтардың пайда болуына әкелді, бірақ көбінесе балшықты құрылым мен мұздықтан пайда болған болса, нашар су өткізгіштік сияқты ұқсас қасиеттерге ие. Морендық жазықтардан дамыған топырақтар, қалың морендық шөгінділерінің бай және құнарлы топырақтарды құрауымен және көлбеу немесе тегіс жер бедерінің егіншілікке өте қолайлы болуымен байланысты, АҚШ-тың ең өнімді ауыл шаруашылығы аймақтарының біріне айналды.
During the last glaciation, much of the Midwestern and Central United States were covered by glaciers. As the glaciers retreated and melted, much of the land was covered in till plains. These till plains were the basis from which the present day soil formed from. The parent material which these soils formed from varies greatly from one area to another, and is dependent on the path of the glacier which deposited the initial glacial till. This has caused different soils to form over time, but most generally share similar properties such as a loamy texture and poor drainage if derived from glacial till. The soils developed from till plains have become some of the most productive agricultural regions in the United States, due to the combination of thick till deposits forming rich fertile soils, and the gently rolling to flat topography being very suitable for farming practices.