Соғыс тұманы: Роберт Макнамараның өмірден алынған он бір сабағы
The Fog of War
«Соғыс тұманы» (2003) – Роберт Макнамараның өмірінен 11 сабақ. Эрол Моррис түсірген құжаттық фильм, соғыс тактикасы, қауірсіндік тақырыбын қамтиды. Oscar жүлдесінің иесі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
2003 жылы түсірілген американдық деректі фильмі, Эрол Моррис түсірген.
2003 American documentary film by Errol Morris
the documentary film
«Соғыс тұманы: Роберт С. Макнамараның өмірінен он бір сабақ» – 2003 жылы түсірілген американдық деректі фильмі. Ол АҚШ-тың бұрынғы қорғаныс министрі Роберт Макнамараның өмірі мен заманы туралы, сондай-ақ қазіргі заманғы соғыстың мәніне қатысты оның ой-пікірлерін көрсетеді. Фильмнің режиссері – Эрол Моррис, ал музыкасын Филип Гласс жазған. Фильм атауы әскери терминдегі «соғыс тұманы» ұғымынан алынған, ол қақтығыс кезінде дұрыс шешім қабылдаудың қиындығын білдіреді. 2003 жылғы Канн кинофестивалінде бәйгеден тыс көрсетілген бұл фильм «Ең үздік деректі фильм» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығы мен «Independent Spirit Award» сыйлығын жеңіп алды. 2019 жылы АҚШ Конгресі кітапханасы оны «мәдени, тарихи және эстетикалық маңызы бар» деп танып, АҚШ Ұлттық киноқорына енгізді.
The Fog of War: Eleven Lessons from the Life of Robert S. McNamara is a 2003 American documentary film about the life and times of former U. S. Secretary of Defense Robert McNamara, illustrating his observations of the nature of modern warfare. It was directed by Errol Morris and features an original score by Philip Glass. The title derives from the military concept of the "fog of war", which refers to the difficulty of making decisions in the midst of conflict. The film was screened out of competition at the 2003 Cannes Film Festival and won the Academy Award for Best Documentary Feature and the Independent Spirit Award for Best Documentary Feature of 2003. In 2019, it was selected by the Library of Congress for preservation in the United States National Film Registry for being "culturally, historically, or aesthetically significant".
Қорытынды
Архивтік кадрлардан, 1960 жылдардағы АҚШ Министрлер кабинетінің әңгімелерінен және бұрынғы Қорғаныс министрі Роберт Макнамарамен жасалған жаңа сұхбаттардан тұратын «Соғыс тұманы» фильмі Макнамараның өмірін, 87 жасар адамның көзқарасымен бейнелейді. Фильм Мористің Макнамарамен сұхбаттарынан шығарған «сабақтарға» және Макнамараның 1995 жылғы «Керегінше: Вьетнам трагедиясы және сабақтары» кітабының соңында келтірілген он бір сабаққа (Брайан ВанДеммаркпен бірлесіп жазылған) негізделіп, он бір бөлімге бөлінген. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Сан-Францискода дүниеге келген Макнамара, ең алғашқы естелігінің Еуропадан оралған американдық әскерлер екенін айтады. Жалпы халықтан шыққан ол Калифорния университетінде (Беркли) бірінші әйелі Маргарет Крейг Макнамарамен танысып, содан кейін Гарвард бизнес мектебінде оқытушы болып жұмыс істеді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол генерал Кертис ЛеМейге бағынышты Армия Әуе күштерінің офицері болды, ал кейін Лемей Әуе күштері штабының бастығы болғанда, Макнамара Қорғаныс министрі болды. Соғыстан кейін Макнамара «Форд Мотор» компаниясының «Whiz Kids» тобының мүшесі болды, жаңа сайланған президент Джон Ф. Кеннедидің Қорғаныс министрі лауазымына тағайындалғанға дейін ол қысқа мерзімге президенттік қызмет атқарды. Ол 1968 жылға дейін президент Линдон Джонсон басшылығымен осы лауазымда қызметін жалғастырды. Қорғаныс министрі ретінде Макнамара көп дау тудырған тұлға болды және фильмде ол, әсіресе, Куба зымырандық дағдарысына және Вьетнам соғысының күшеюіне қатысқанын талқылайды. Кейде Макнамара өзінің және басқалардың іс-қимылдары туралы ашық және сынды пікір білдірсе, ал кейде қорғанышқа көшіп, ақпаратты жасырады.
Composed of archival footage, recordings from the 1960s of conversations of the United States Cabinet, and new interviews with former Secretary of Defense Robert McNamara, The Fog of War depicts McNamara's life, as seen from his perspective as an eighty seven year old man. It is divided into eleven sections based upon "lessons" Morris derived from his interviews with McNamara, as well as the eleven lessons presented at the end of McNamara's 1995 book, In Retrospect: The Tragedy and Lessons of Vietnam (written with Brian VanDeMark). Born in San Francisco during World War I, McNamara says his earliest memory is of American troops returning from Europe. Coming from humble origins, he graduated from University of California, Berkeley, where he met his first wife, Margaret Craig McNamara, and Harvard Business School, where he went on to teach. During World War II, he served as an officer in the Army Air Forces under General Curtis LeMay, who was later Chief of Staff of the Air Force while McNamara was Secretary of Defense. After the war, McNamara was one of the Whiz Kids at Ford Motor Company, of which he was briefly president before he left to become Secretary of Defense for newly elected President John F. Kennedy, a role he continued to hold, until 1968, under President Lyndon Johnson. As Secretary of Defense, McNamara was a controversial figure, and in the film he discusses, in particular, his involvement in the Cuban Missile Crisis and the escalation of the Vietnam War. At some points, McNamara speaks openly and critically about the actions of himself and others, while, at others, he is somewhat defensive and withholding.
Тұжырымдама
2004 жылы Беркли университетінде сөйлеген сөзінде Эррол Моррис деректі фильмнің бастауы Макнамараның 2001 жылғы «Уилсонның арбауы: 21-ғасырдағы қақтығыстар, өлтірулер мен апаттардың тәуекелін азайту» (Джеймс Г. Блайтпен бірге жазылған) кітабына деген қызығушылығынан туындағанын айтты. Моррис бастапқыда Макнамарамен бір сағаттық телеарналық арнайы бағдарламаға арналған сұхбат жүргізуді жоспарлаған, бірақ сұхбат бірнеше рет ұзартылғаннан кейін, толық метражды фильм түсіруге шешім қабылдады; нәтижесінде Моррис Макнамарамен жиырма сағатқа жуық сұхбат жүргізді. Беркли университетінде өткен шарада Макнамара Морристің «Соғыс тұманы» фильміндегі оның сабақтарын түсіндіруімен келіспеді және кейін фильмнің DVD нұсқасындағы қосымша мүмкіндік үшін он жаңа сабақ ұсынды. «Кері көру» кітабынан алынған сабақтарды АҚШ-тың Иракқа басып кіруіне қатысты қолдануды сұрағанда, Макнамара бас тартты, өйткені бұрынғы қорғаныс министрлері қазіргі қорғаныс министрінің саясатын сынауға құқылы емес екенін айтты, бірақ басқа адамдар осы сабақтарды Ирактағы соғысқа қолдануға болатынын, себебі олар нақты соғысқа емес, соғысқа қатысты екенін атап өтті. Макнамарамен сұхбаттасу үшін Моррис өзі әзірлеген «Интерротрон» деп аталатын арнайы құрылғыны пайдаланды, ол сұхбаттасушы мен сұхбатталушының бейнесін олардың камераларының алдындағы екі жақты айналарға проекциялайды, осылайша әрқайсысы тікелей әңгімелесіп тұрғандай сезінеді. Бұл құрылғының қолданылуы екі адам арасындағы нақты қарым-қатынасты жақындатуға және субъектіні камерамен, демек көрермендермен тікелей көз байланысына түсуге ынталандыруға бағытталған.
In a 2004 appearance at U. C. Berkeley, Errol Morris said the documentary had its origins in his interest in McNamara's 2001 book, Wilson's Ghost: Reducing the Risk of Conflict, Killing, and Catastrophe in the 21st Century (written with James G. Blight). Morris initially approached McNamara about an interview for an hour long television special, but, after the interview was extended multiple times, he decided to make a feature film instead; ultimately, Morris interviewed McNamara for some twenty hours. At the event at U. C. Berkeley, McNamara disagreed with the interpretations of his lessons that Morris used in The Fog of War, and he later provided ten new lessons for a special feature on the DVD release of the film. When asked to apply the lessons from In Retrospect to the U. S. invasion of Iraq, McNamara refused, arguing that ex secretaries of defense must not comment upon the policies of the incumbent defense secretary, though he did suggest other people could apply the lessons to the war in Iraq, as they are about war in general, not a specific war. For his interviews with McNamara, Morris used a special device he had developed called the "Interrotron", which projects images of interviewer and interviewee on two way mirrors in front of their respective cameras so each appears to be talking directly to the other. Use of this device is intended to approximate an actual interaction between the two, while encouraging the subject to make direct eye contact with the camera and, therefore, the audience.
Қабылдау
Фильмге жақсы пікірлер көп айтылды. Rotten Tomatoes веб-сайтында 142 пікірге негізделген 96% мақұлдау көрсеткіші және 8.32/10 орташа бағасы бар; веб-сайттың сыншыларының пікірі: "Соғыс тұманы" суық соғыстың басты құрылтайшыларының бірінің ащы тәжірибесіне сүйене отырып, өткір перспектива ұсынады". Metacritic сайтында фильм 36 сыншының бағасы бойынша 100-ден 87 балл алды, бұл "көпшіліктің мақұлдауы" екенін көрсетеді. Chicago Sun Times газетінің журналисі Роджер Эберт былай деп жазды: "Макнамара Интерротрон арқылы түсірілгенімен, фильмде тек сөйлейтін бас ғана емес. Морис абстрактілі нәрсеге өмір беру қабілетімен таң қалдырады, және ол мұнда Макнамараның айтқандарына қарама-қарсы графикалық, диаграммалық, қозғалатын тақырыптар мен визуалды эффекттерді пайдаланады."
Reviews for the film were very positive. On review aggregator website Rotten Tomatoes, it has an approval rating of 96%, based on 142 reviews, and an average rating of 8.32/10; the website's critical consensus states: "The Fog of War draws on decades of bitter experience to offer a piercing perspective on the Cold War from one of its major architects". On Metacritic, the film has a score of 87 out of 100, based on 36 critics, indicating "universal acclaim". Roger Ebert of the Chicago Sun Times wrote: "Although McNamara is photographed through the Interrotron, the movie is far from offering only a talking head. Morris is uncanny in his ability to bring life to the abstract, and here he uses graphics, charts, moving titles and visual effects in counterpoint to what McNamara is saying. ".
Роберт С. Макнамараның он сабағы
(Макнамара деректі фильмді DVD-де арнайы мүмкіндік ретінде толықтырды.) Адамзат осы ғасырда соғысты жоя алмайды, бірақ соғыстың қатыгездігін – адам өлтіру деңгейін – «әділ соғыс» қағидаларын, әсіресе «пропорционалдық» қағидасын сақтау арқылы азайтуға болады. Адамның кемшіліктері мен ядролық қарудың шексіз комбинациясы ұлттардың қырылуына әкеледі. Біз [АҚШ] әлемдегі ең қуатты мемлекетпіз – экономикалық, саяси және әскери тұрғыдан – және алдағы ондаған жылдар бойы солай болып қаламыз. Бірақ біз бәрін білмейміз. Егер біз осы күшті пайдаланудың тиімділігін ұқсас мүдделері мен құндылықтары бар басқа ұлттарға сендіре алмасақ, АҚШ-тың континенттік бөлігін, Аляска мен Гавайиді тікелей қорғау қажеттілігінен басқа, біржақты әрекет етпеуіміз керек. Моральдық принциптер сыртқы және қорғаныс саясатында көбінесе екіұшты нұсқаулар болып табылады, бірақ осы ғасырда 20 ғасырдағы қақтығыстардың салдарынан 160 миллион адамның қаза болуын болдырмауды АҚШ-тың сыртқы саясатының және жалпы әлемдік сыртқы саясаттың маңызды мақсаты деп келісуіміз керек. Біз, әлемдегі ең бай мемлекет, өз кедейлерімізге және әлемдегі мүңкіл жағдайдағы адамдарға олардың тамақтану, сауаттылық, денсаулық және жұмыспен қамту сияқты ең негізгі қажеттіліктерін қамтамасыз етуге көмектесудегі жауапкершілігімізді орындамай отырмыз. Кәсіпкерлер мейірімділік пен қаталдық арасында қайшылық жоқ екенін түсінуі керек. Әрине, олардың акционерлерге жауапкершілігі бар, бірақ олар өз қызметкерлеріне, клиенттеріне және қоғамға да жауапкершілігі бар. Президент Кеннеди президенттің басты міндеті – тіпті «басты міндеті» – ұлтты соғыстан аулақ ұстау екеніне сенді. Соғыс – ұлттар арасындағы немесе ішіндегі дауларды шешудің тиімсіз құралы, ал экономикалық санкциялар көбінесе нәтижесіз болады. Сондықтан АҚШ қолдау көрсетуден бас тартқан Халықаралық сотқа негізделген құқықтық жүйені құруымыз керек, ол адамзатқа қарсы қылмыс жасағандарды жауапты етеді. Егер біз бүкіл әлемдегі террористермен тиімді күресуіміз керек болса, оларға жасаған шабуылдарымызға қарсы тұру үшін бізге эмпатия – «ынтақтау» емес, «түсіну» – сезімін дамыту қажет. Бүгінгі күні біз кездесетін ең үлкен қауіптердің бірі – ядролық қаруды таратпау режимінің бұзылуы салдарынан террористердің жаппай қырып-жою қаруына қол жеткізу қаупі. Біз АҚШ ретінде осы бұзылуға өз үлесімізді қосып отырмыз.
(Provided by McNamara to supplement the documentary as a special feature on the DVD release of the film.) The human race will not eliminate war in this century, but we can reduce the brutality of war—the level of killing—by adhering to the principles of a "Just War," in particular to the principle of "proportionality." The indefinite combinations of human fallibility and nuclear weapons will lead to the destruction of nations. We [the United States] are the most powerful nation in the world—economically, politically, and militarily—and we are likely to remain so for decades ahead. But we are not omniscient. If we cannot persuade other nations with similar interests and similar values of the merits of the proposed use of that power, we should not proceed unilaterally except in the unlikely requirement to defend directly the continental U. S., Alaska and Hawaii. Moral principles are often ambiguous guides to foreign policy and defense policy, but surely we can agree that we should establish as a major goal of U. S. foreign policy and, indeed, of foreign policy across the globe: the avoidance, in this century, of the carnage—160 million dead—caused by conflict in the 20th century. We, the richest nation in the world, have failed in our responsibility to our own poor and to the disadvantaged across the world to help them advance their welfare in the most fundamental terms of nutrition, literacy, health and employment. Corporate executives must recognize there is no contradiction between a soft heart and a hard head. Of course, they have responsibilities to stockholders, but they also have responsibilities to their employees, their customers and to society as a whole. President Kennedy believed a primary responsibility of a president—indeed "the" primary responsibility of a president—is to keep the nation out of war, if at all possible. War is a blunt instrument by which to settle disputes between or within nations, and economic sanctions are rarely effective. Therefore, we should build a system of jurisprudence based on the International Court—that the U. S. has refused to support—which would hold individuals responsible for crimes against humanity. If we are to deal effectively with terrorists across the globe, we must develop a sense of empathy—I don't mean "sympathy," but rather "understanding"—to counter their attacks on us and the Western World. One of the greatest dangers we face today is the risk that terrorists will obtain access to weapons of mass destruction as a result of the breakdown of the Non Proliferation Regime. We in the U. S. are contributing to that breakdown.
Вьетнамнан алған сабақтар
Біз сол кезде қарсыластарымыздың геосаяси ниеттерін дұрыс бағаламадық, және содан бері де бағалаймыз. Біз олардың әрекеттерінен АҚШ-қа төнгізген қауіпті асыра бағалап көрсеттік. Біз Оңтүстік Вьетнам халқы мен басшыларын өз тәжірибеміз арқылы қарастырдық. Біз ел ішіндегі саяси күштерді толығымен дұрыс бағаламадық. Біз ұлтшылдықтың адамдарды өз нанымы мен құндылықтары үшін күресуге және өлтіруге жетелейтін күшін төмен бағаладық. Досымыз бен жауымызды дұрыс бағаламауымыз, сол аймақтың тарихы, мәдениеті және саясаты, сондай-ақ олардың басшыларының мінез-құлқы мен әдеттері туралы біліміміздің жеткіліксіздігінен туындады. Біз сол кезде және содан бері қазіргі заманғы, жоғары технологиялық әскери жабдықтардың, күштердің және доктринаның шектеулерін мойындамай келдік. Біз сондай-ақ, әскери тактикамызды мүлдем басқа мәдениеттен шыққан адамдардың жүрегі мен санасын жеңу үшін бейімдеуде сәтсіз болдық. Біз Конгресс пен американ халқын кең ауқымды әскери араласудың артықшылықтары мен кемшіліктері туралы толық және ашық пікірталасқа тартуға үлкермедік, бұл әрекетті бастамас бұрын. Іс-қимыл басталғаннан кейін, күтпеген жағдайлар бізді жоспарланған бағытымыздан ауытқуға мәжбүрледі, біз не болып жатқанын және неге солай істеп жатқанымызды толыққанды түсіндірмедік. Біз халқымыздың да, басшыларымыздың да шексіз білімді емес екенін мойындамадық. Басқа халықтың немесе елдің мүддесіне қатысты біздің бағалауымыз халықаралық форумдарда ашық талқылаудан өтуі керек. Бізге әрбір ұлтты өз бейнемізге келтіруге немесе қалағанымызша өзгертуге құдайдан берілген құқық жоқ. Біз АҚШ-тың әскери әрекеттерін тек халықаралық қауымдастық толық қолдаған (тек сыртқы әсер үшін емес) көпұлттық күштермен бірлесіп жүзеге асыру қағидасын ұстанбадық. Біз халықаралық қатынастарда, тіршілік саласының басқа да аспектілерінде сияқты, бірден шешілмейтін мәселелер болуы мүмкін екенін мойындамадық. Кейде біз кемшікті, түсініксіз әлеммен өмір сүруге мәжбүрміз. Осы қателіктердің көптеген себебі атқарушы биліктің жоғары буынын саяси және әскери мәселелердің өте күрделі ауқымын тиімді шешу үшін ұйымдастыра алмауымызда жатыр.
(From McNamara's 1995 book In Retrospect: The Tragedy and Lessons of Vietnam. The following are slightly shortened versions of the text from pages 321 3 of this book.) We misjudged then—and we have since—the geopolitical intentions of our adversaries and we exaggerated the dangers to the United States of their actions. We viewed the people and leaders of South Vietnam in terms of our own experience We totally misjudged the political forces within the country. We underestimated the power of nationalism to motivate a people to fight and die for their beliefs and values. Our misjudgments of friend and foe, alike, reflected our profound ignorance of the history, culture, and politics of the people in the area, and the personalities and habits of their leaders. We failed then—and have since—to recognize the limitations of modern, high technology military equipment, forces, and doctrine. We failed, as well, to adapt our military tactics to the task of winning the hearts and minds of people from a totally different culture. We failed to draw Congress and the American people into a full and frank discussion and debate of the pros and cons of a large scale military involvement before we initiated the action. After the action got under way, and unanticipated events forced us off our planned course we did not fully explain what was happening, and why we were doing what we did. We did not recognize that neither our people nor our leaders are omniscient. Our judgment of what is in another people's or country's best interest should be put to the test of open discussion in international forums. We do not have the God given right to shape every nation in our image or as we choose. We did not hold to the principle that U. S. military action should be carried out only in conjunction with multinational forces supported fully (and not merely cosmetically) by the international community. We failed to recognize that in international affairs, as in other aspects of life, there may be problems for which there are no immediate solutions At times, we may have to live with an imperfect, untidy world. Underlying many of these errors lay our failure to organize the top echelons of the executive branch to deal effectively with the extraordinarily complex range of political and military issues.
Қайырымдылық
Sony Pictures Classics компаниясы фильмнің шектеулі көрсетілімдерінен түскен түсімдерді Вьетнам соғысының зардап шеккендерімен жұмыс істейтін Clear Path International ұйымына беруге рұқсат берді.
Sony Pictures Classics allowed proceeds from limited screenings of the film to benefit Clear Path International's work with victims of the Vietnam War.