Кіріспе

1981 жылғы американдық анимациялық фильм

«Түлкі мен Ит» – 1981 жылғы американдық анимациялық достық драмасы, Walt Disney Productions компаниясымен жасалған және 1967 жылғы Дэниел П. Мэнникстің осы аттас романының негізінде түсірілген. Ол Тод атты қызыл түлкі мен Копер атты ит арасындағы күтпеген достықтың оқиясын баяндайды, олар өсіп келе жатқан инстинкттерімен және жау болуға тағайындалғандарын түсінумен күреседі. Фильмді Тед Берман, Ричард Рич және Арт Стивенс режиссерлік дебюттерімен түсірген. Оны Рон Миллер, Вольфганг Рейтерман және Арт Стивенс продюсерлік еткен. Дауыстаған актерлар құрамында Тодты Микки Руни, ал Коперді Курт Рассел сомдаған, сондай-ақ Пёрл Бейли, Джек Альбертсон, Сэнди Дункан, Жаннет Нолан, Пэт Баттрам, Джон Фидлер, Джон МакИнтайр, Дик Бакалян, Пол Винчелл, Кит Митчелл және Кори Фельдман фильмнің басқа кейіпкерлеріне дауыс берген. Митчелл мен Фельдман, әсіресе, жас Тод пен жас Копердің дауыстарын сомдады. Фильмнің инструменталды музыкасын Бадди Бейкер жазған және дирижерлік еткен, ал оркестрлеуді Уолтер Шиттс орындаған. Walt Disney Productions алғаш рет 1967 жылы Дэниел П. Мэнникстің романына киноқұқығын алды; алайда фильмді дамыту 1977 жылдың көктеміне дейін басталмады. Бұл Диснейдің «Тоғыз қариясының» қалған мүшелерінің соңғы қатысуы болды, олардың ішінде Фрэнк Томас және Олли Джонстон болды. Олар фильмнің алғашқы дамуына қатысқан болса да, ол ақырында ескі аниматорлар зейнеткерлікке шыққаннан кейін жаңа буын аниматорларға берілді. Осылайша, бұл фильм Тим Бертон, Брэд Берд және Джон Лассетер сияқты болашақ режиссерлердің алғашқы фильмдері болды. Өндіріс кезінде Дон Блут пен оның аниматорлар тобының кенеттен кеткенінен кейін оның шығарылуы алты айдан астам уақытқа кешіктірілді. Сонымен қатар, Шефтің пойыз қағып өлтіруі туралы сахнаның қалай көрсетілгеніне қатысты алаңдаушылықтар туды. Фильмнің түсірушілері сахнаның қалай көрсетілуі керектігін талқылағаннан кейін, оның өліміне әкелмейтін жарақатқа айналдыруды шешті, ол тек аяғының сынуына себеп болды. Фильм 1981 жылдың 10 шілдесінде Buena Vista Distribution арқылы кинотеатрларда көрсетілді. Бұл фильм қаржылық табысқа қол жеткізді, отандық нарықта 39,9 миллион доллар тапты және сыншылардың аралас пікірлерін алды. Ол үш номинация бойынша ұсынылған, оның біреуінде жеңіске жетті. Шығарылған кезде ол 12 миллион долларға бағаланып, осы уақытқа дейін түсірілген ең қымбат анимациялық фильм болды. 1977 жылдың көктемінде Вольфганг Рейтерман түпнұсқа романын оқып, оның жақсы анимациялық фильм болатынын шешкеннен кейін жобаны дамыту басталды, өйткені оның ұлдарының бірі бірнеше жыл бұрын үй жануары түлкіге ие болған. Бастапқыда фильмнің атауы «Түлкі мен Иттер» деп айтылған, бірақ фильмнің түсірушілері көпше сөзді тастап, оқиға екі басты кейіпкерге көбірек назар аудара бастады. Рейтерман фильмнің алғашқы режиссері, ал Арт Стивенс – режиссердің серіктесі. Екі режиссер мен продюсер Рон Миллер арасындағы күрес фильмнің негізгі бөлімдері бойынша болды, Миллер жас Стивенске қолдау көрсетті. Миллер Рейтерманға кіші қызметкерлерге билікті тапсыруды бұйырды, бірақ Рейтерман жас аниматорларға сенімсіздік танытқаны үшін қарсылық көрсетті. Фильмнің бұрынғы нұсқасында Шеф романдағыдай өлуге тиіс еді. Алайда, ол аяғы сынғандықтан аман қалуы үшін сахна өзгертілді. Аниматор Рон Клементс, қысқа уақытқа сюжет бөліміне ауысқаннан кейін: «Шеф өлуі керек. Егер ол аяғын сындырып алса, сурет жұмыс істемейді. Копер түлкіні жек көруге ынталанбайды». Сол сияқты, сюжет тобының жас мүшелері Стивенске оны өлтіруді өтінді. Ол: «Біз Дисней фильмдеріндегі басты кейіпкерді өлтірген емеспіз, қазір де өлтіре бастамаймыз!» – деп жауап берді. Жас команда мүшелері бұл мәселені жоғары басшылыққа жеткізді, олар да Стивенске қолдау көрсетті. Олли Джонстонның бас полицейдің аяғын гипспен үйді аралап жүргенін көрсететін тест анимациясы ақырында сақталды, ал Рэнди Картрайт Копердің денесін тапқан сахнаны қайта жандандырды және көрермендер оның өлі емес екенін білсін деп, көзін ашып-жауып анимациялады. Ал анимация келесі буын режиссерлер мен аниматорларға тапсырылды, олардың қатарында Джон Лассетер, Джон Маскер, Рон Клементс, Глен Кин, Тим Бертон, Брэд Берд, Генри Селик, Крис Бак, Майк Габриэль және Марк Диндал бар еді, олардың барлығы анимацияны аяқтап, фильмнің өндірісін аяқтады. Бұл аниматорлар үйдегі анимациялық оқыту бағдарламасын өткізді және 1980 және 1990 жылдардағы Дисней ренессансында маңызды рөл атқарды. Алайда, ескі және жаңа ұжымның арасында фильмді қалай көрсету керектігі туралы пікір қақтығыстары болды. Рейтерманның дизайн мен макеттерге қатысты өз идеялары болды, бірақ жаңа команда Стивенске қолдау көрсетті. Аниматор Дон Блут бірнеше сахналарды анимациялады, оның ішінде Жеңе Твид сиырларын сауғанда, Абигейл және ол Амос машинасына оқ атқанда. Дегенмен, Блут пен жаңа аниматорлар Рейтерманның тым қатал және шындықтан алыс екенін сезінді, және оның 42 жасқа толған күні, 1979 жылдың 13 қыркүйегінде Блут, Гэри Голдман және Джон Померой Рон Миллердің кеңсесіне кіріп, өтінімдерін тапсырды. Одан кейін тағы 13 аниматор олардың үлгісін ұстанды. Блут пен оның командасы маңызды сахналарды анимациялаған болса да, олар титрде көрсетілмеуді сұрады. Өндіріс басталғаннан кейін төрт жыл өткен соң, фильм 360 000 сурет, 110 000 боялған катушка және 1 100 боялған фоннан тұратын аяқталды. Фильмде 24 аниматорды қоса алғанда, барлығы 180 адам жұмыс істеді.

Саундтрек

Фильмнің саундтрек альбомы 1981 жылы Disneyland Records компаниясы тарапынан жарық көрді. Онда Стэн Фидель, Джим Стаффорд және Джеффри Патч авторлық құқығына ие әндер кірген.

Кассалық жинақ

Алғашқы шығарылымында фильм 39,9 миллион долларлық табыс әкелді, бұл сол кезде анимациялық фильмдер арасындағы бастапқы көрсетілімнен кейінгі ең жоғары көрсеткіш болатын. Оның дистрибьюторлық жалға алудан түскен сомасы 14,2 миллион долларды, ал халықаралық жалға алудан түскен сомасы 43 миллион долларды құрады. Фильм 1988 жылдың 25 наурызында қайтадан кинотеатрларда көрсетілді. Алғашқы және қайта шығарылымдарының қорытындысы бойынша фильм 63,5 миллион долларлық табыс тапты. 2000 жылдың 2 мамырында ол алғаш рет 1-ші аймақтағы DVD форматында Walt Disney Gold Classic Collection желісінің бөлігі ретінде, сонымен қатар сол күні сол видео желісінің бөлігі ретінде VHS форматында қайта шығарылды. Бұл нұсқа 2006 жылдың қаңтарында тоқтатылды. Одан кейін, 2006 жылдың 10 қазанында фильмнің 25 жылдығына арналған арнайы DVD шығарылды. Фильм 2011 жылдың 9 тамызында Blu-ray форматында шығарылды, оның 30 жылдығын атап өту мақсатында 3 дискілі Blu-ray/DVD жинағының бөлігі ретінде, сонымен қатар "Түлкі мен Ит 2" фильмімен бірге 2 фильмдік жинақ ретінде, екі фильмнің жеке DVD нұсқалары да бірге шығарылды. Жаңа цифрлық қалпына келтірумен, Blu-ray нұсқасында фильм алғаш рет 1.66:1 кең экранды форматта және 5.1 DTS HD Master Audio дыбыс форматында ұсынылады. "Түлкі мен Ит 2" фильмі 1.78:1 кең экранды форматта ұсынылады және бірінші фильмдегідей дыбыс арнасын пайдаланады.

Алғашқы тексерулер

Винсент Канби, The New York Times газетінен, фильмнің «ешқандай жаңалық ашпайтынын» айтты, сонымен бірге оны «Дисней мультфильмінің әдемі, тынымсыз көңілді, ескі үлгідегі түрі, Krazy Glue-ден де жабысқақ әндерге толы және кейде көрінетін адамдардан гөрі көбірек антропоморфты жануарлар ойнайтын» деп сипаттады. Ол фильмнің «әдемілік пен халықтық диалогтармен тым толы екенін» қосты. Сондай-ақ, фильмнің «кішкентай балаларды қатты қорқытатын кульминацияға ие екенін, бірақ бәрі жақсы аяқталады» деді. Балаларын киноға алып баруды ұнатпаса да, оны көруге мәжбүр ата-аналар фильмнің 83 минутқа созылатынын білсе, көңілдері орнығады. «Бұл қазіргі замандағы ең қысқа фильм». Лос-Анджелес Таймс газетінен Шейла Бенсон анимацияны мақтап, бірақ оқиғаның тым қауіпсіз болғаны үшін сынады. Ол авторлардың «бізді маңызды нәрселерден: ашудан, қайғыдан, жоғалтудан қорғап отырғанын» мойындады. «Олардың біздің жақсылығымыз үшін жасаған бұл жалғандықтары арқасында олар даму мүмкіндігін шектейді». Newsweek журналынан Дэвид Ансен: «Ересектер кейбір тым тәтті әндерге ренжуі мүмкін, бірақ фильм ересектерге арналмаған», - деді. Роджер Эберт, Чикаго Сан Таймс газетінен де оны мақтап: «Барлық таныс ерекшеліктеріне қарамастан, бұл фильм Дисней студиясы үшін жаңа қадам және оның дамуы қызықты бағытта. «Түлкі мен Ит» - Диснейдің жас көрермендеріне пайдалы сабақ беретін сирек кездесетін анимациялық фильмдерінің бірі. Бұл тек қана сүйкімді жануарлар мен қорқынышты оқиғалар мен бақытты соңы ғана емес, сонымен қатар қоғамның біздің мінез-құлқымызды қалай анықтайтыны туралы терең ойлар».

Ретроспективті тексерулер

TV Guide фильмге бес жұлдыздың төртеуін берді, "Бұл жердегі анимация орташадан жақсы ( тәжірибелі Disney аниматорлары Вольфганг Рейтерман мен Арт Стивенс студияда 10 жылдық бағдарлама барысында дамыған жаңа суретшілердің талантын бақылады), бірақ ол Disney студиясының өркендеген кезеңімен салыстырғанда толыққанды емес. Дегенмен, бұл фильмде "жан" бар және балалар мен олардың ата-аналары үшін керемет ойын-сауық. Дауыстардың арасында таныс үндерді тыңдаңыз". Common Sense Media-дан Майкл Шейнфельд сапасына 5 жұлдыздың 4-ін берді, "Ол достық туралы терең ойларға жетелейтін зерттеуге айналады және жоғалту сияқты ересек тақырыптарды қамтиды" деді. "Анимациялық фильмдер туралы нұсқаулықта" Джерри Бек фильмді "орташа" деп санады, бірақ ол Биг Мама рөліндегі Перл Бейлидің дауыстық жұмысын және Көмір, Тод және аю арасындағы төбелес сахнасын жасаудағы аниматор Глен Киннің егжей-тегжейлілікке берілген зор қызығушылығын жоғары бағалады. Леонард Мальтин өзінің "Disney фильмдері" кітабында осы сахна анимация әлемінде үлкен мақтауға ие болғанын атап өтті. Алайда, ол фильм "формулалық сүйкімділікке, формулалық комедиялық демалысқа және тіпті формулалық кейіпкерлерге" тым көп сүйенгенін сезді. Жалпы, ол оны "жағымды" деп сипаттады, "жылулы және есімдері жақсы кейіпкерлерге толы" және "кейде ескі Disney сиқырына жақындап келеді" деді. All Movie Guide-дан Крейг Батлер бұл фильмді "Disney анимациялық канонында жылы және қызықты, бірақ сәл көңілді" деп атады. Ол сондай-ақ оны "әдеттегі және көбінесе болжамды" деп сипаттады, бірақ фильмнің кульминациялық бөлігін, анимациясын және соңын жоғары бағалады. Оның соңғы пікірі: "Режиссерлер Ричард Рич пен Тед Берман келесі жоба ретінде "Қара қазанды" түсіретін болады, бұл сәл сәтті болмаған, бірақ амбициялы жоба". Slant Magazine журналынан Роб Хуманик фильмге бес жұлдыздың 3,5-ін берді, бұл "Snow White және жеті жұмыстан" кейінгі қалған бастапқы аниматорлардың жаңа буынға өту кезеңі екенін атап өтті, "нәтижелер екі топтың да жақсы қасиеттерін біріктірді" деді және "Бұл оқуға, сенімділікке толы және жаңашылдың жеңіске жетуге деген құлшынысынан туған жұмыс, стиль және сапа жағынан Snow White немесе Pixar-дың "Toy Story" сияқты басқа да стандартты туындылардан көп айырмашылығы жоқ". IGN-нің RL Shaffer-і фильмге аралас пікір білдірді, "Бұл Disney-дің ертедегі жұмыстарына немесе 80-ші жылдардың соңы мен 90-шы жылдардың басындағы фильмдеріне қарағанда әсерлі емес" деді. Q Network Film Desk-тен Джеймс Кендрик "Бұл студияның ең жақсы жұмыстарының бірі емес, бірақ ол өзгерістер кезеңінің қызықты өнімі және әділдік табиғаты туралы мағыналы мәлімдеме" деді. Питер Канавенс Groucho Reviews-тен "жағымды, бірақ сәл көңілді" деп мәлімдеді, "Жалпы алғанда, фильм жақсы көңіл-күймен және түрлі-түсті, сонымен қатар табиғат пен тәрбиенің арасындағы тартыс туралы жақсы түсінік беретін соңы бар". Movie Metropolis журналынан Джон Дж. Пуччио фильмнің "өте жағымды және балалар үшін қуаныш сыйлайтындығын" айтты, бірақ "өте баяу және көңілсіз" деп тапты. Rotten Tomatoes сайты фильмнің орташа бағасы 100% екенін және орташа бағасы белгілі екенін хабарлады. Сайттың консенсусы: "Түлкі мен ит" - бұл өзінің жұқа, болжамды сюжетімен шектеліп, сүйкімді, сүйкімді және қарапайым туынды. Metacritic 15 пікірге негізделген 65 ұпай берді, бұл "жалпылай оң пікірлерді" көрсетеді.

Комикстердің бейімделулері

Фильмнің өзінен жасалған адаптациялармен қатар, кейіпкерлерді бейнелейтін комикстер фильммен байланысы жоқ оқиғаларда да пайда болды. Мысалы, "Жоғалған жануар", онда Коппер өзінің иіс сезімін пайдаланып, Тодқа адасқан жануарды табуға көмектеседі; "Қашу", онда Тод пен Викси Канада қазын сиыртықтан құтқаруға тиіс; "Қуу", онда Коппер ұйықтаған басшыны қорғауы керек; және "Қанатты достар", онда Динки мен Бумер Жесір Твидтің тауығының біреуін койоттан құтқару үшін бар күштерін салуға мәжбүр болады. Фильмнің Ричард Мур салған комиксі Диснейдің Классикалық әңгімелер қазынасының бөлігі ретінде газеттерде жарияланды. Содан кейін "Түлкі мен Ит" атты комикс кітабы шықты, онда кейіпкерлердің жаңа оқиғалары баяндалды. 1981 жылдан 2007 жылға дейін Италияда, Нидерландыда, Бразилияда, Францияда және АҚШ-та бірнеше "Түлкі мен Ит" Дисней комикстері жарық көрді.

Жалғасы

Аралық жалғасы, "Түлкі мен Ит 2" 2006 жылдың 12 желтоқсанында тікелей DVD форматында шығарылды. Оқиға Тод пен Коппердің бала кезінде, бірінші фильмнің соңғы бөліміндегі оқиғалардан бұрын өтеді. Сюжет желісінде Коппер "The Singin' Strays" деп аталатын көшпенді әнші иттер тобына қосылуға құмар болады, бұл Тодпен арадағы достығына қауіп тудырады. Фильм сыншылар тарапынан жағымсыз бағаланды, оны алдыңғы фильмнің сәл ғана көшірмесі деп атады.