Кіріспе
Апокалипсистен кейінгі повестьтер циклі - Харлан Эллисонның туындысы. "Бала мен оның иті" - Харлан Эллисонның повестьтер циклі. Цикл ядролық соғыстан кейін аман қалған апокалиптикалық әлемде аморальды бала (Вик) пен оның телепатиялық иті (Блод) бірге команда болып күресіп бақуға тырысатын оқиғаны баяндайды. 1969 жылғы түпнұсқа повесть 1975 жылы Л. К. Джонс түсірген "Бала мен оның иті" фильміне негіз болды. Оқиға да, фильм де сыншылар мен ғылыми-фантастика әуеқойлары тарапынан жақсы қабылданды, бірақ фильм коммерциялық жағынан сәтті болмады. Түпнұсқа повестьтен кейін қысқа әңгімелер мен комикстер жарық көрді. Фильмдегі ит алғаш рет 1969 жылғы "Брейди Банч" телесериалының бір эпизодында Тайгер деп аталды. Фильмнің бейімделуі Майкл Мэтьюстің "Махаббат пен монстрлар" (2020) фильміне әсер етті. Оқиға мен оның фильмге бейімделуі Black Isle Studios компаниясының Fallout видео ойындары сериясын жасауға да ықпал еткен деп есептеледі.
A Boy and His Dog is a cycle of narratives by author Harlan Ellison. The cycle tells the story of an amoral boy (Vic) and his telepathic dog (Blood), who work together as a team to survive in the post apocalyptic world after a nuclear war. The original 1969 novella was adapted into the 1975 film A Boy and His Dog directed by L. Q. Jones. Both the story and the film were well received by critics and science fiction fans, but the film was not successful commercially. The original novella was followed by short stories and a graphic novel. The dog in the movie was first in the 1969 Brady Bunch episodes named Tiger. The film adaptation was an influence on Love and Monsters (2020) by Michael Matthews. The story and its film adaptation have also been mentioned to be influential in the creation of the Fallout video game series by Black Isle Studios.
Жариялану тарихы
Эллисон циклды 1969 жылы «New Worlds» журналында жарияланған, сол аттас қысқа әңгімемен бастады. Сол жылы ол «Дүние жүрегінде махаббат айқайлаған аң» атты әңгімелер жинағы үшін осы әңгімені роман көлеміне дейін кеңейтіп, қайта жөндеді. Түпнұсқа әңгімеге сол әлемдегі тағы екі әңгіме қосылды: «Eggsucker» («Ариэльдің фантастика кітабының екінші томы», 1977) және «Run, Spot, Run» («Amazing Stories», 1980). Бұл әңгімелер Ричард Корбен салған екі бөлімді қара-ақ комикс сериясы ретінде бейімделді: «Вик және қан: Бір жігіт пен оның итінің тарихы» («Mad Dog Graphics», 1987). Серия 1989 жылы NBM/St. Martin's Press баспасынан түсті графикалық роман ретінде шықты. Ол француз тілінде Comics USA («Vic & Blood: Les chroniques d'un gars et son chien», 1989) және испан тілінде Norma Editorial («Vic & Blood, CEC No. 72», 1990) баспаларынан жарық көрді. Графикалық роман мен прозалық әңгімелер «Vic and Blood: The Continuing Adventures of a Boy and His Dog» («Edgework Abbey/iBooks», 2003) жинағында топтастырылды. Эллисон жинақтың кіріспесінде 1969 жылғы «Бала мен оның иті» әңгімесінің 30 жылдан астам уақыт бойы жазылып келе жатқан үлкен романның бір бөлігі екенін, бұл әңгіме аяқталғанын, бірақ соңғы, ең ұзақ бөлігі қазіргі уақытта өндіріске қойылмаған сценарий түрінде жазылғанын түсіндіреді. Эллисон 2003 жылға дейін үш әңгімені, мүмкін қосымша материалдармен біріктіріп, «Blood's a Rover» атты роман жасауды ұсынды, оны Чад Оливердің оқиғасымен немесе Джеймс Эллройдың «Blood's a Rover» романымен шатастыруға болмайды. 2018 жылдың қаңтар айында Subterranean Press авторының жеке архивінен алынған материалдарды, роман және қысқа әңгімелердің кеңейтілген және қайта жөнделген нұсқаларын, Корбеннің графикалық романынан алынған материалдарды және 1977 жылы өндіріске қойылмаған NBC телесериалынан бұрын жарияланбаған материалдарды біріктіретін «Blood's a Rover» басылымын жариялады.
Орнату
Роман мен фильмнің бейімделуінде бірдей балама уақыт сызығы бар, президент Джон Ф. Кеннедиге жасалған сәтсіз қастандықпен ерекшеленеді. Ғарыш жарысына назар аударғанның орнына, роботтехника, жануарлардың интеллектуалдық қабілеттері мен телепатия салаларында технологиялық прогресс орын алады. Одан әрі қызған "суық соғыс" қалыптасады, соңынан конвенциялық үшінші дүниежүзілік соғысқа ұласады. 25 жылға дейін сақталатын бітімге қол қойылады, бірақ күшейе берген шиеленіс 2007 жылы төртінші дүниежүзілік соғысқа алып келеді, бұл жолы ауқымды ядролық соғыс болып, ол бес күнге созылады. Өркениет көбінесе жойылды, Жер беті шөлге айналған, радиацияға толы қиратылған жерге айналды. Бірнеше жыл өткен соң, 2024 жылы жер бетінде қалған іздеушілер қалған ресурстар үшін күресуге мәжбүр. Бұрынғы АҚШ-та аман қалғандардың көпшілігі ер адамдар, себебі әйелдер көбінесе бомбаланған қалаларда болды, ал көптеген ерлер соғыста болды. Роман бойынша, ядролық соққыдан қорқынышты мутациялар пайда болды, мысалы, шулы және қауіптілігімен танымал өрт шұңқының айқайшылары. Фильмде олар тек бір ғана сахнада пайда болады, бірақ тек олардың дауысы естіледі.
Сюжет
Блад 2048 жылы Викпен қалай танысқанын еске түсіріп, оны "қарсылық танытпайтын, жауапкершілігі жоғары және кез келген қиындыққа дайын" деп сипаттайды. Ол өзі мен Вик "82-ші әуе десант дивизиясымен" ұрланған заттарды саудаласу үшін барған бір кешті еске алады. Бұл дивизия жергілікті роверпактардың көпшілігін қарумен жарақтандыратын, бірақ бала құл сатушы "Феллини" олардан қызмет алмайтын. Олар кемежайдан қайықпен 82-ші әуе десант дивизиясының қайығына жеткізіледі. Екеуі шарап пен пайдаланылған латуньды жаңа оқ-дәріге айырбастайды, содан кейін Викті қалып, ішуге шақырады. Блад ішуден бас тартады, ал топ оны қайта-қайта қорлайды, осы қорлаулар оны олардың біреуін шағуға әкеп соғады. Топ мүшесі Бладты жерге құлатып, оның басына мылтықпен бағыттайды, ал Вик сол топ мүшесін дереу атып өлтіреді. Вик қалған олардың басын аударып, Блад Виктің қапшығына кіріп, есінен тасады. Ол қайтадан кемежайда оянады, ал Вик өмірлерін сақтап қашуға асығысқан. Қауіпсіз жерге жеткенде, Вик Бладты жерге лақтырып, "аудақтағы жалғыз қару жасаушыдан" қол үзілгеніне ашуланып, бұрқылдайды. Бастапқыда Блад оны жібергісі келеді, бірақ басқа мүмкіндіктерді ойлап, оны құтқаруды жөн көреді. Вик жолдағы кратерге, ішінде "Шырылдаушы" бар, ол жасыл түсті мәйіттей мутант, кіруге асығып бара жатқанда Блад оны құтқарады. Екеуі жол бойы шақырымдармен жүгіріп, татуласып, тамақтанады.
Сюжет
15 жастағы Вик "roverpack" тобының мүшесі емес, "соло" ретінде бұрынғы АҚШ-тың оңтүстік-батысындағы бос жерлерді аралап жүр. Викті ең көп нәрсені тамақ пен жыныстық қатынас қызықтырады. Ата-анасынан айырылған ол ешқандай білімді емес, этика мен моральды түсінбейді. Оған Блад деген жақсы оқыған, мизантроптық, телепатиялық ит еріп жүреді, ол оған тамаққа айырбастау үшін әйелдерді табуға көмектеседі. Қан өзіне тамақ іздеп таба алмайды, себебі оған телепатия берген гендік инженерия. Екеуі өмір сүру үшін ұрлық жасайды, "роверпактардан" (бандалар) және мутанттардан қашады. Блад пен Вик кейде бір-біріне қажет екенін білгенімен, бір-біріне қарсы қарым-қатынаста болады. Кинотеатрда Блад әйелдің иісін сезінгені туралы айтады, ал екеуі оны тастап кеткен YMCA ғимаратына дейін іздейді. Олар онда "Downunder" қоғамынан келген Квилла Джун Холмс деген жасөспірім қызды кездестіреді. Вик оны зорламас бұрын, Блад екеуіне роверпактің оларды ғимаратқа дейін іздеп келгенін және олар олармен күресуге тиіс екенін айтады. Бірнеше адамды өлтіргеннен кейін үш адам қазандыққа жасырынып, құрылысты өртеп жібереді. Вик Квилла Джунмен жыныстық қатынасқа түседі, ал ол бастапқыда наразылық білдірсе де, оған қарай бастайды. Кәрі бірден қызға ұнамайды, бірақ Вик оны елемеді. Вик пен Квилла Джун бірнеше рет жыныстық қатынасқа түседі, бірақ ақырында ол оған шабуыл жасап, жер асты қауымдастығына оралады. Оның алдауына ашуланған Вик, Бладтың ескертулеріне қарамастан, оның соңынан еріп кетеді. Порталдың бетінде қан қалады. Жер астындағы жасанды биосферада орман мен жер асты қалалары бар. Олардың бірі Топека деп аталады, ол қала қираған жердің атымен аталады, 1950 жылдардағы ауылдың адалдықты мазақ етіп, сюрреалистік түрде жасалған. Викті басқарушы кеңес, "Біздің бизнесімізді жақсарту бюросы" ұстайды. Олар Куила Джунды Жер бетіне Downunder-ге адамды тарту үшін жібергенін мойындады. Топека тұрғындары құнарсызданып барады, ал туылған нәрестелер әдетте қыз болып келеді. Олар Вик өзінің қатыгездігі мен қатыгез мінез-құлқына қарамастан, еркек популяциясын қайта жандандыра алады деп санайды. Ол әйелдерді жүкті етуге тиіс екенін білгенде, Викке қатты қуанады, бірақ ол тез арада айналасындағы жағдайдан шаршап, қашуды жоспарлайды. Квилла Джун Викпен қайта қосылады және олар бірге қашуды жоспарлайды. Вик Квилла Джунның әкесі онымен жыныстық қатынасқа түсуді жасырын түрде қалағанын, оны құтылу үшін әрекетке қабілетсіз етіп, алаңдату ретінде пайдаланады. Жер бетінде Вик пен Куила Джун Бладтың радиоактивті жәндіктер мен басқа да "заттарды" шабуылдап, аштықтан өлімге жақын екенін біледі. Квилла Джун Викті Бладты тастап, өзімен бірге кетуге мәжбүрлейді. Кәрілік пен азық-түліксіз өмір сүре алмайтынын білген Вик қиын жағдайға тап болады. Бұл оның жаңа махаббатын өлтіріп, оның денесін Бладтың өмірін құтқару үшін пісіреді дегенді білдіреді. Романның соңында Вик өзінің сұрағын еске алады: "Сүйіспеншілік деген не екенін білесің бе?" "Әрине білемін. Бала итін жақсы көреді".
Қабылдау
Повесть 1969 жылы жарық көргеннен кейін "Набула" сыйлығының "Үздік повесть" номинациясын жеңіп алды, сондай-ақ 1970 жылы "Үздік повесть" номинациясына ие болды.
Фильмге бейімделу
1975 жылы Л. К. Джонс режиссерлік еткен ғылыми-фантастикалық фильм әйелдерге деген жек көрушілікке ұшырады. Сценарийде Эллисонның түпнұсқа әңгімелерінде болмаған, сондай-ақ Джоанна Расс сияқты авторлар наразылық білдірген тұстар бар еді. Фильмнің соңғы сөзі "Қан" әңгімесінен алынған: "Жарайды, Альберт, оның тамаша шешім қабылдағаны айқын, бірақ талғамы аса жақсы емес еді." Эллисон бұл қосымшаны "мен жек көретін, ақымақ, жек көретін шовинистік соңғы сөз" деп бағалады. Эллисон бұл аяқталған түрінің жанкүйерлер арасында танымал екенін мойындады: "Мен түпнұсқадағы соңғы сөзді сақтап қалар едім, менің ойымша, ол Л. К. Джонстың қолданған сөзінен гөрі әлдеқайда адамгершілік және тартымды. Бірақ L. Q. нарықты қалай бағалау керегін білген шығар." Харлан фильмді ұнатып, L. Q. Джонспен сұхбатта Shout Factory Blu-Ray дискісінде айтқан. Джонс оны көрсеткеннен кейін, ол оқиғаның экранда дәл осылай болуы керектігін айтты. Бұл оның наразылықтарын білдіргеннен кейін бірнеше күн өткен соң болды, көбінесе Бладтың киім ауыстыратын бөлмедегі сахнадағы қыз туралы айтқан сөздеріне қатысты.
Сюжет
Қан енді аяғына тұрып, батысқа қарай жол тартса да, кінәлі Виктің жағдайы нашарлай түседі, себебі ол Қила Джунның көрінісін көре бастайды, ал Блад оны телепатиялық байланыс арқылы сезінеді. Вик алаңдауынан ересек "Феллини" басқаратын бала-әскерлер мен құлдардың тобымен кездесіп, қашып баруға тырысқанда ауыр түрде білегін сындырып алады. Бладтың кеңесімен Вик жасырыну үшін іші қуыс ағаш түбіне кіреді. Блад оны жапырақтар мен топырақпен жабады, содан кейін өзі де жасырынады. Бірнеше сағаттан соң, топ кеткеннен кейін Блад оралып, ағаш түбінің үлкен мойынұсаулармен қоршалғанын көреді. Оларды қуғаннан кейін Блад Викті үмітсіз, дерлік комалық жағдайда табады. Бладтың өтініштеріне қарамастан, Вик мойынұсаудың бірімен оралуына рұқсат береді. Блад мойынұсау жұмысын аяқтап, жаңа жем іздеп кеткен кезде қашып кетеді. Ол батысқа қарай жалғаса береді, енді оны Қила Джунның емес, Виктің көрінісі қудалайды.
Өндіріс
Эллисонның осы кенеттен аяқталуына қатысты келтірген себептері жылдар бойы өзгеріп келді. Бірі – жоғарыда баяндалғандай, фильмнің Л. К. Джонспен аяқталуына деген наразылығымен байланысты. Екіншісі, Эллисонның сөзіне қарағанда, оның жанкүйерлерінің осы екі кейіпкер туралы әрі қарай оқиғалар сұрауына тоқ нүкте қою қажеттігі болды. Эллисон фильм жарық көрген кезде Вик пен Блад туралы айтқысы келгеннің бәрін айтқанын және одан әрі жалғасы болмайтынын мәлімдеді.
Қан - бұл Ровер
Blood's a Rover, қысқа әңгімелерді, новелланы және 1977 жылы түсірілмеген пилоттық телеспектакльдің бейімделуін біріктіретін жинақ, 1980 жылдардың басында Ace Books баспасы жариялады, бірақ жарық көрген жоқ. 2003 жылғы наурыз айында «Вик және Қан» кітабына жазған кіріспесінде Эллисон «соңғы, ең ұзын бөлімі сценарий түрінде жазылған – және олар Голливудта тағы да көркем фильм мен телеарналарға құқықтарды сатып алуда, ал бір күні, соңғы есіктен өтпес бұрын, оны көркем прозаға аударып, толыққанды роман жариялаймын» деді. 2013 жылы Эллисон «Ұл мен оның итінің толық оқиғалары» деген қосымша атағымен кітабын қайта жазуға кірісті. Ол 2018 жылдың 30 маусымында, Эллисонның қайтыс болғаннан кейін екі күн өткен соң Subterranean Press баспасынан жарық көрді.