Кіріспе

Ішіндегі күштік элементі тоқылған қаппен қорғалған арқан. Кернмантел арқаны – беріктігін, тұрақтылығын және икемділігін арттыру үшін жасалған, ішкі өзегі тоқылған сыртқы қаппен қорғалған арқан. Өзекті құрайтын талшықтар арқанның тартылуға төзімділігін қамтамасыз етеді, ал қап пайдалану барысында өзекті тозудан сақтайды. Көптеген өрттен қорғау және құтқару қызметтері бұл арқан конструкциясын ғана өмірді сақтауға арналған арқан деп есептейді.

Парашют сымдары

Парашют арқаны (немесе паракорд, ал III типті парашют арқанына сілтеме жасағанда – 550 арқан) – бастапқыда парашюттердің ілгек сызықтарында қолданылған жеңіл нейлонды өрме арқан. Бұл арқан көптеген басқа да қолдануларға ие және қазір әскерилер мен бейбіт азаматтар оны көп мақсатты арқан ретінде пайдаланады.

Тау-кен бауы ретінде пайдалану

Керментельді арқанның бір түрі – тау-кен бауы. Жахталарда сүйреуге арналған нейлон арқандар сынақтан өтіп, альпинизм мен үңгіршілікте пайдалы екені анықталды және қазір олар заманауи стандартқа айналды. 1953 жылы неміс Edelrid компаниясы құлауды болдырмауға революция жасаған алғашқы керментельді арқанды ұсынды. Қамыстан жасалған арқандар өткенге кетті, арқанның жыртылуы да азайды. 1964 жылы Edelrid және Mammut компаниялары бірнеше рет құлауға төзімді динамикалық арқандарды жасады. Бұл қазіргі заманғы динамикалық тау арқандарының негізін қалады. Жаңалықтар болғанымен, бүгінде қолданылатын арқанның құрылысы, беріктігі мен төзімділігі әртүрлі өндірушілерде шамалы ғана ерекшеленеді. Жалпы, әртүрлі мақсаттар үшін көптеген арқан түрлері бар; мысалы, жүзден астам түрлі динамикалық бірлік арқан бар (тауға шығу үшін ең танымал жүйе). Керментельді арқандар желкендеу және басқа да спорт түрлерінде де қолданылады, бірақ мұндай мақсаттар үшін техникалық талаптар альпинизм сияқты қатаң емес. Кішкентай керментельді арқандар көбінесе қосымша арқандар деп аталады; олар прусник түйіндерін жасауға немесе сақиналы қаптар сияқты керек-жарақтарды бекітуге жиі қолданылады. Арқанның нақты қолданылуына байланысты оның бір немесе бірнеше қасиеттері (материал, құрылым, өңделуі, түсі, беріктігі, төзімділігі, серпімділігі, икемділігі, бағасы және т.б.) өзгертіледі, кейде басқа қасиеттерінің есебінен. Мысалы, үңгіршілікте қолданылатын арқан әдетте тозуға ұшырайды, сондықтан мантиясы альпинизмде немесе раппелингте қолданылатын арқанға қарағанда тығыз тоқылған. Бірақ мұндай арқанмен түйін байлау қиын. Керментельді құрылым статикалық және динамикалық арқандар үшін де қолданылуы мүмкін. Статикалық арқандар салыстырмалы түрде аз созылуға мүмкіндік беретін етіп жасалған, бұл сүйреу және раппелинг сияқты қолданулар үшін өте пайдалы. Динамикалық арқан альпинистерді сақтандыру үшін қолданылады және ауыр жүк астында созылып, құлаған альпинистің соққысын жұмсартады. Альпинизмге арналған динамикалық арқандар UIAA стандарты бойынша сынақтан өтеді. "Бірлік" стандартындағы арқанды сынау үшін 80 кг салмақты жүк арқанның ұзындығының соңына байланады. Бұл жүк 2,7 метрлік (9 фут) арқанға 5 метр (16,5 фут) биіктіктен түсіріледі, арқан стандартты карабинге ұқсас дөңгелек беттен өтеді. Арқан жыртылғанша бұл процесс қайталанады. "Екілік" арқан үшін жүк 55 кг, ал қос арқан үшін екі жіп қолданылады. Төсеніштер санынан басқа соққы күші де өлшенеді. UIAA жүргізетін құлау сынағының саны арқанның қанша рет нақты жағдайда құлауға төзе алатыны деген жалған түсінік бар. Құлау сынағының күші өте зор, ал нақты жағдайдағы құлау мұндай күштің тудырмауы мүмкін. Бұл арқандардың тозуына қарамастан альпинистер үшін қауіпсіздік маржасын арттырады.

Арқанды күту

Керн-матант арқаны әр пайдалану алдында және кейін кез келген зақымдануға қарай тексеру қажет. "Бұғалар" – ядроның ішкі зақымдануын көрсететін, мантиядан шығып тұрған ақ жіптердің шоғыры сияқты болады. Күшті жүктемеге ұшыраған арқандардың өзекті жіптері, сызаттанған немесе жарылған (толық емес) жіптердің нәтижесінде көзге көрінетін немесе сезілетін жұқараған бөліктері болуы мүмкін. Жарылған өзекті жіптер арқанға толық беріктік бермейді және (егер тығыз өрілмеген болса) зақымданған жерден кері тартылып, бұрмаланып, зақымдалмаған ұштарына қарай қисайды. Арқанның өткір жиектерде сызаттанып немесе кесілген жағдайында, тәжірибелі пайдаланушы оны мұқият қарап, сол жерде жыртылу қаупін болдырмау үшін сол жерде кесіп тастауға шешім қабылдауы мүмкін. Арқанды тым қатаюдың алдын алу үшін оны тізбектей өріп, алдыңғы жүктемелі кір жуу машинасымен сабын ұнтағын қолданып жууға болады. Нейлоннан жасалған өмірлік маңызды бөліктерге күшті тазартқыштарды, соның ішінде ағартқыштар мен жуғыш заттарды қолдануға болмайды. Арқанды тазартатын арнайы құрылғылар да бар, бірақ оларды өзекті жіптерді бұрмалаудан (& әлсіретуден) сақтану үшін сақтықпен пайдалану керек.

Үлгілік спецификациялар

Динамикалық арқандар Диаметрі Типтік соққы күші* Типтік салмағы 8.1 мм (~5/16") 6 кН (1350 фунт) 42 г/м (0.45 унция/фут) 9.8 мм (~3/8") 8 кН (1800 фунт) 63 г/м (0.67 унция/фут) 11 мм (~7/16") 9 кН (2000 фунт) 78 г/м (0.84 унция/фут) *Динамикалық арқандар белгілі бір соққы күшіндегі белгілі бір құлау санына (әдетте 5-10) есептелген. Статикалық арқандар Диаметрі Типтік үзілу күші Типтік салмағы 9 мм (~11/32") 21 кН (4700 фунт) 51 г/м (0.55 унция/фут) 10 мм (~3/8") 27 кН (6000 фунт) 66 г/м (0.71 унция/фут) 10.5 мм (~13/32") 30 кН (6750 фунт) 69 г/м (0.74 унция/фут) 11 мм (~7/16") 34 кН (7650 фунт) 75 г/м (0.81 унция/фут)