Кіріспе

Арқанның ортасында тұрақты тікбұрыш жасауға қолданылатын түйін. Көбелек тікбұрыш, сондай-ақ желіші тікбұрыш, көбелек түйін, альпілік көбелек түйін, швейцариялық тікбұрыш және желіші жүккөтергіш деп те аталады. Арқанның өзінде екі басынан да қол жеткізбестен байланатындықтан, бұл ұзын тау арқандарымен жұмыс істегенде үлкен артықшылық болып табылады. Көбелек тікбұрыш – орталық сызықтағы тиімді түйін; ол көп бағыттан келетін жүктемені жақсы көтереді. Тау шаруасында ол қиылыс сызықтарын, кейбір бекіткіштерді, арқанның ұзындығын қысқартуға, сондай-ақ арқанның зақымдалған бөліктерін оқшаулауға пайдалы.

Тарих

Түйінді ең алғашқы кездесуі А. А. Бургердің 1914 жылғы «Арқан және оның қолданылуы» атты еңбегінде тіркелген, ол қазіргі Айова мемлекеттік университетінің ауыл шаруашылығын кеңейту бюллетеніне енгізілген. Бургер бұл түйінді «желішілердің салт аттысы» деп атап, оның «желішілер, әсіресе телефоншылар» тарапынан жиі қолданылатынын айтқан. Түйіндің қауіпсіздігі және кез келген бағыттағы кернеуге төтеп беру қабілеті талқыланған. Түйіннің альпинизммен және көбелектермен байланысы 1928 жылы C. E. I. Wright және J. E. Magowan жазған «Alpine Journal» журналындағы мақаладан бастау алады. Авторлар таушыларға қолжетімді түйіндерді жақсартуға тырысқанда, көбелек түйінін өздері жасағандарын мәлімдейді. Атау «түйін пішініндегі көзге көрінетін, шамалы қиялдауға негізделген ұқсастыққа байланысты қойылған». Мақаланың екінші бөлігінде олар бұрын «түйін» сөзін қолданғанына наразылық білдіреді, себебі түйін құлап кетпейді, және түйінді «көбелек тізбегі» немесе жай ғана «көбелек» деп атайды. Райт және Магуан өздерінің бұрынғы жазбаларын таба алмағандықтан, осы түйін мен басқа бірнеше түйіндерін «жаңа» деп атайды. Дегенмен, олар «бұрын қолданылмағанын айту асығыс болар еді» деп ескертеді. Клиффорд Эшли 1944 жылы түйінді ұсынды (мәтін және сурет #1053), оны «желішілер тізбегі» деп атады; ол оның алғашқы жариялануын Дж. М. Дрюге жатқызды, бірақ бұл талаптың көзі туралы нақты сілтеме бермеді. Дрюдың 1912 жылғы «Some Knots and Splices» атты мақаласы «The Ashley Book of Knots» кітабының библиографиясында келтірілген. Дрю мақаласының 1913 жылғы қайта басылымында көбелек тізбегі туралы ештеңе айтылмаған. Дрюдың 1942 жылғы «Ropework: Knots, Hitches, Splices, Halters» кітабында да, сондай-ақ 1936 жылғы бұрынғы басылымында да (бірақ 1942 жылғы басылымда 58 бет болса, 1936 жылғысында 66 бет бар ма?) түйіндерге арналған кітабында осы түйінге сілтеме жоқ. Бірақ ол Лестер Грисуолдтың «Handicraft» кітабына жазған «12-тарау: Арқан жұмысы» (202-252 беттер) түйінді ұсынады. (Қызығы, Эшли бұл кітапта Дрю жазған түйіндерге арналған толық тарау бар екенін ескертпейді, ал ол кітапты екі рет мақтапты!)

Қолдану

Бұранданы әдетте, екі қарабинмен, олардың қақпалары бір-біріне қарама-қарсы бағытталған күйде, альпинистік арматураға бекітеді. Оны арқанның тозған бөлігін оқшаулау үшін де пайдалануға болады, мұнда түйін тозған бөлігін бұранданың ішінде оқшаулайды (әрине, бұл жағдайда бұрандаға қарабин бекітілмейді және ешқандай жүктемеге төтеп бермейді). Бұранда түйінін дұрыс байламаған жағдайда сыртқы түріне ұқсас, бірақ нашаррақ түйін – "жалған бұранда" пайда болып, ол сығуға бейім. Дегенмен, кейбір дереккөздер бұл қасиетті соққыны жұмсарту үшін мақсатты түрде қолдануға болатынын көрсетеді.

Артықшылықтар

Бастапқы орнатылғаннан кейін тұрақты, берік тізбек қалыптасады. Торапты үш түрлі жолмен жүктеуге болады: негізгі баудың екі шетінен және тізбектен. Жүктелгеннен кейін салыстырмалы түрде оңай шешіледі (ылғал болса қиынырақ). Ірі немесе күрделі тізбек түйіндерімен салыстырғанда тізбектің мөлшерін реттеу оңайырақ. Көруге және тексеруге ыңғайлы.