Кіріспе

Америка Азамат соғысына дейін Миссуридің Одақтан бөлінуі мемлекеттің даулы мәртебесіне байланысты қызу пікірталас тудырды. Миссури штатының конвенциясы 1861 жылғы наурыз айында сецессияға қарсы 98:1 дауыспен шешім қабылдады және 1865 жылғы қаңтарда құлдықты жоюға дейін шекаралық штат мәртебесін сақтап тұрды. Миссуриге Одақ та, Конфедерация да құқық таласты, екі қарсыласатын штаттық үкімет болды (оның Конфедерациялық үкіметі солтүстік Техасқа жер аударылып, сол жерден қызмет етті) және АҚШ Конгресіне де, Конфедерация Конгресіне де өкілдер жіберді. Соғыстың басында Конфедерация тарапынан қолдау көрсеткен жалдамалы әскерлердің сирек кездесетін қауіптері мен Конфедерацияның соғыстың алғашқы кезеңінде Оңтүстік Миссуриді бақылауына алуына қарамастан, Одақ үкіметі 1862 жылға қарай Миссуриді толық бақылауға алды, ал Миссури Конфедерациялық үкіметі соғыс аяқталғанға дейін тек жер аударылған үкімет ретінде ғана жұмыс істеді.

Миссуридің Конституциялық конвенциясы

1860 жылғы сайлаудан кейін Миссури губернаторы болып Клейборн Фокс Джексон тағайындалды, ол Оңтүстікке жақын тұрған және оқшаулануды қолдаған адам еді. Өзінің қызметке кірісу салтанатында, «Бөліну қысымы» деп аталатын кезеңде Джексон штаттық конституциялық конвенцияны Миссури мен Федералды үкімет арасындағы қарым-қатынасты қарастыруға рұқсат беруді сұрады. Арнайы референдумда Миссури Конституциялық конвенциясы бекітілді және делегаттар сайланды. Джексон күткендей, ашық сепаратист делегаттар сайланбады. Ақпан айында Джексон Миссуридің оқшаулануы мәселесін бұрынғы губернатор Стерлинг Прайс басқарған штаттық конституциялық конвенцияда талқылауға тырысты, бірақ сәтті болмады. Миссури халқының көп бөлігі, Прайс сияқты, сол кезде «шартты одақтастық» көзқарасын ұстанды, яғни олар оқшаулануды да, АҚШ-тың Конфедерацияға қарсы соғысқа түсуін де қолдамады. Олар 1861 жылдың 1 наурызында оқшаулануға қарсы дауыс берді.

Сент-Луис Арсеналы

Ақпан айының басында АҚШ армиясының капитаны Натаниел Лион Миссури штатына ауыстырылып, Сент-Луис Арсеналында орналастырылды. Арсеналға бригадалық майор Питер В. Хагнер басшылық етті, ал АҚШ армиясының Батыс департаментінің қолбасшысы, бригадалық генерал Уильям С. Харни, оған бақылау жасады. Екі адам да президент Джеймс Бьюкененнің әкімшілігінде, құлдық пен аймақтық шиеленістер мәселесінде орташа көзқарасқа ие деп есептелді, президент құлдықты қолдаған және оңтүстікке жақын тұрған саясаткер болатын. Екеуі де Миссуриді Одақта ұстап тұру үшін келісімдік саясатының тиімділігіне сенді, әсіресе Харнидің әйелінің туыстары арқылы Миссури элитасымен тығыз байланысы бар еді. Лион болса Миссуриде қақтығыс сөзсіз болатынына сенді және келісімдік іздеу қауіпті қателік болады деп ойлады. Ол мұндай пікірге «Канзас қандысы» кезінде Миссуридің «шекаралық бұзақылары» жасаған зорлық-зомбылыққа куә болғаннан кейін келді. Батыстағы ең ірі әскери жабдықтар сақталатын Сент-Луис Арсеналы штат ішінде болатын кез келген қақтығыс үшін маңызды стратегиялық орынға ие болды. Бөлінудің күшті қарқынында бірқатар оңтүстік штаттар Одақтан шығып кетті. Сонымен қатар, олар өз территорияларындағы федералды әскери нысандарды басып алып, ондағы қару-жарақ пен артиллерияны тартып алды. Миссури бөлінуге қарсы дауыс бергенімен, штаттағы көптеген адамдар бөлінуді жақтады және Лион Арсеналды алуға жасалатын әрекеттерге қарсы тұру үшін жеткілікті қорғалмаған деп қауіптенді. Арсеналды қорғауға шақырылатын Одақ әскерлерінің санын арттыру мақсатында, 1861 жылдың наурыз айының басында Лион құпия түрде Одақ жақтастарынан жасақталған әскери жасақты даярлай бастады және оларды қаруландырды. Бұл жасақтың құрамына негізінен құлдыққа қарсы неміс иммигранттары және Сент-Луис бөлімшесінің республикалық мүшелері кірді. Лионға Конгрессмен Франк Блэр көмектесті, ол Авраам Линкольннің жақтасы болды және өзінің ағасы Монтгомери Блэр арқылы болашақ президентпен байланысы бар еді. Линкольн Азамат соғысына дайындық үшін Одақ әскерлерін шақырғаннан кейін, Лион Арсенал гарнизонын күшейту үшін Одақ жақтастарынан жасақталған әскери жасақты федералды армияға қосу мүмкіндігін пайдаланды. Осы уақытқа дейін жасақтың қару-жарағы шектеулі болды, тек Иллинойс штатынан Миссуриге жасырын түрде әкелінген қарудан тұрды. Алайда наурыз айының соңында Хагнер әлі де Арсеналды бақылап отырды, ал Харни Батыс департаментіне басшылық етіп тұрды. Хагнер де, Харни де Лионның жасақтарымен жасаған жоспарларын қолдамады және Хагнер Лионның Арсеналдың қару-жарағын оларға беруге жасаған әрекеттерін қабылдамады. Осыдан бас тартқаннан кейін Лион саяси байланыстары бар Блэр арқылы президентке Арсеналдың жаңа командирі болып тағайындалуы үшін қысым көрсетуді бастады. Блэр дереу солай істеді және Форт-Самтер шайқасы шамамен бір уақытта басталған кезде Харниге Миссуриде федералды жасақтарды ұйымдастыру туралы бұйрық жіберілді. Осы бұйрықтарды орындамағандықтан және Блэрдің сынына ұшырағаннан кейін Харниге Саймон Кэмерон Вашингтонға қайтуға бұйрық берді. 1861 жылдың 21 сәуірінде Лион Арсеналды толық бақылауға алғаннан кейін, ол түнде жасақты қаруландырып, Арсеналдың қалған қаруларын Иллинойсқа дейін өзен арқылы тасымалдауды бұйырды. Ол бұл әрекетті Миссури штатының милициясының мүшелері бір күн бұрын шағын «Либерти Арсеналын» басып алғаннан кейін жасады. Соңында, 23 сәуірде Одақ жақтастарынан жасақталған әскери жасақ қаруланған және қару қауіпсіз болғаннан кейін, Лион әскерлерді ресми түрде Федералды армияға қосты.

Джексон лагері ісі

Сонымен қатар, губернатор Клейборн Фокс Джексон жаңадан құрылған Конфедерациямен Миссури штатының милициясындағы конфедерацияға жақын күштерге қару-жарақ пен артиллерия беру үшін келісімге келді. 1 мамырда штаттық милицияны жұмылдыруға бұйрық беріп, Сент-Луис қаласының сыртында Джексон лагері деп аталған лагерь құрылды. Губернатор бұл тек оқу жаттығуы екенін мәлімдегенімен, 9 мамырда конфедерациялық жабдықтар Арсеналды күшпен басып алуға көмектесу үшін лагерьге жеткізілді. Бұл әрекет Лионның 10 мамырда Конфедерация артиллериясын тапқаннан кейін Миссури штатының милиция лагерін тұтқындауына мүмкіндік берді. Бұл оқиға, Джексон лагерінің ісі деп белгілі болды, штаттық милиция қала арқылы Арсеналға қамауға жіберілген кезде бүлікке ұласты. Осыдан кейін болған зорлық-зомбылық губернатор Джексонға дерлік диктаторлық өкілеттіктер беретін заң жобасын қабылдауға және Стерлинг Прайс басқаратын жаңа Миссури штатының гвардиясын құруға мүмкіндік берді. Прайс қазір таратылған Миссури конституциялық конвенциясының президенті болған және бұрын Джексонның сецессияға шақыруына қарсы тұрған. Алайда, Джексон лагерінің оқиғасынан кейін Прайс Джексонға қосылып, Конфедерациядан Миссуриді басып алу үшін әскер жіберуді сұрады. Харни 12 мамырда Вашингтондан оралып, дереу бітімге келуге тырысты. 16 мамырда Сент-Луис қаласының мэрі Лионды Миссуридегі лауазымынан босату туралы өтінішке жауап ретінде, Бас прокурор Эдвард Бейтс президент Линкольнге қаланың екі өкілін ұсынды. Франк Блэрдің інісі және почта министрі Монтгомери Блэр, сондай-ақ соғыс министрі Саймон Кэмерон Лионды қолдап сөз сөйлеп, Линкольнге оны қызметте қалдыруға шақырды. Линкольн Блэрлер мен Кэмеронның пікірін қолдады. Бір аптадан кейін Харни Прайспен кездесіп, Прайс-Харни келісімін жасады, онда былай делінген:

Генерал Прайс, Миссури штатының милициясына толық өкілеттік берілгендіктен, штат губернаторының келісімімен, штаттың халқы арасында тәртіпті сақтау үшін штаттық шенеуніктердің барлық билігін бағыттап беруге міндеттенеді, ал генерал Харни бұл мақсатқа қол жеткізілгенін ескере отырып, ол әскери қимылдар жасауға қажеттілігі жоқ екенін, тіпті одан қалай болса да аулақ болуға ниеттенетінін мәлімдейді, себебі мұндай қимылдар қажетсіз қозғалыстар мен күдіктерді тудыруы мүмкін. Бұл келісім Миссуридегі жағдайды уақытша жеңілдетті, бірақ Лион мен Блэрдің наразылығын тудырды. Келісім федералды күштерді Сент-Луиске шектеді, ал Джексонның конфедерацияға жақын Миссури штатының гвардиясына штаттың қалған бөлігінде еркін қозғалуға рұқсат берді. Алайда, Блэрдің алдындағы айда Линкольн Блэрге Харниді Блэрдің қалауынша қызметтен босатуға рұқсат бергендіктен, ол үлкен мүмкіндікке ие болды. Блэр 30 мамырда осылай істеді, Лионның Харнидің орнына тағайындалуын қамтамасыз етті. Қайта тағайындалуға тап болған Харни Линкольн әкімшілігінен Прайспен ынтымақтастықты жалғастыруға шақырды және Блэр мен Лайонға сілтеме жасай отырып, "қанға шөлдеген" аталмаған адамдардың әрекеттеріне наразылық білдірді.

Джефферсон қаласының басып алынуы

Харни жұмыстан босатылғаннан кейін, одақтас және сепаратистік топтар арасындағы агитация жаңадан күшейді. Губернатор Джексон және енді генерал Лион 1861 жылғы 11 маусымда Сент-Луисте соңғы бейбіт келіссөздер өткізуге келісті. Штаттан Джексон, Прайс және штаб қызметкері Томас Снид қатысты. Лионға Блэр мен оның штабының майоры Х. Л. Конант сүйемелдеді. Кездесуде Джексон мен Прайс Прайс-Харни келісіміндегі ұстанымдарын қайтадан растап, Лион әскерлерін штаттан шығарып алу шартымен одақтас бейтараптық ұсынды. Лион бұл шараны номиналды сецессия деп есептеді және Джексон мен Прайс Конфедерациядан жасырын көмек сұрап отыр деген күдікке ішінде болды. Төрт сағаттық талқыдан кейін Лион ашуланып тұрып, Джексонды, Прайсті және Снидті көрсетіп, былай деді:

«Миссури штатының менің үкіметінен өз шегінде әскер жинау құқығын талап етуіне, немесе қалаған кезде әскерді штатқа кіргізуіне, немесе өз еркімен штатқа кіру, шығу немесе штат арқылы өтуіне келісудің орнына; Миссури штатының бір сәтте де менің үкіметіне ешқандай мәселеде, қаншалықты маңызды болса да, диктанттау құқығын берудің орнына, мен сізді [үш штат лауазымды тұлғаны көрсетіп] және сізді, және сізді, және сізді, және штаттың әрбір адамы, әйелі мен баласын өлгендей көруге және жерлеуге дайынмын. Бұл соғыс жариялаумен тең. Бір сағаттан кейін менің офицерлерімнің бірі сіздерді шақырып, менің қарамағымнан шығарып жібереді». Джексон, Прайс және олардың штабы дереу Джефферсон-Ситиге оралып, Конфедерация күштері жеткенше Миссури штатының гвардиясымен Лионға қарсы тұруға дайындық жасады. Осы уақытта Лион Джефферсон-Ситиге жылдам шабуыл жасауға дайындалды. Штат үкіметі мен заң шығарушы органы қауіпсіздігі үшін қорқып, жақын маңдағы Бунвиллге (Миссури штаты) көшуді бастады, ол әскери тұрғыдан қорғанысқа икемдірек деп есептелді. Прайс, штат милициясының қолбасшысы ретінде, Лионның жылдамдауын тоқтату үшін көпірлерді қиратып, соңынан ерді. 15 маусымда Лион астананы басып алды, бірақ штаттың тек екі лауазымды тұлғасы, соның ішінде Бас прокурор қалды.

Миссуридің Уақытша үкіметі ұйымдастырылды

22 шілдеде Миссури штаты конвенциясының атқару комитеті қайта жиналып, конвенцияны Джефферсон қаласында қайтадан шақыруға шешім қабылдады. 30 шілдеде Миссури штаты конвенциясы штаттың қолданыстағы лауазымдарын бос деп жариялады. Одан кейін Гамильтон Р. Гэмблді Миссуридің әскери губернаторы етіп тағайындады және қалған штат қызметкерлерін бекітті. Сондай-ақ, заң шығарушы органның барлық орындары бос деп жарияланып, жаңа сайлау күні белгіленді. Сайланған бас прокурор Кнотт әлі де Джефферсон қаласында болды, бірақ көп ұзамай тұтқындалды және екінші штат үкіметіне адал болуға ант беруден бас тартқаны үшін қызметтен алынды. Жаз айларында Миссури штатының қарулы күштері мен Одақ әскерлері арасындағы шайқастар мен ұсақ соғыстар басым болды, ал Джексон үкіметі оңтүстік-батысқа қашты. Конфедерация әскерлері оларды күшейту үшін тамыз айының басында штатқа кірді, бұл 1861 жылғы тамыз айында Спрингфилд маңындағы Уилсон сағасы шайқасына әкеп соқты.

Неошо заң шығарушы және бөліну туралы жарлық

Күзде Джексон үкіметі уақытша астана құрып, Неошо қаласында жиналды. 28 қазанда заң шығарушы орган Миссуридің Одақтан бөлінуіне қатысты заң жобасын қарады, онда штатқа қарсы жасалған түрлі "зияндар" және Лионның оның үкіметін құлатуы туралы мәлімделді. Заң жобасы 30 қазанда қабылданды, ал 31 қазанда губернатор Джексон Миссуридің Одақтан бөлінуіне кепілдік бере отырып, оған қол қойды. Неошоның бөліну туралы жарлығын қоршаған ерекше жағдайлар тарихшылар үшін ұзақ жылдар бойы құпия болып қалып келді. Қызығы, сепаратистік өкілеттік бастапқыда заң шығарушы органға, конституцияны жаңадан жазу қажет болуы мүмкін деген оймен, сепаратистік жарлықты қабылдау үшін мемлекеттік конвенцияға берілген еді. Заң шығарушы орган конвенцияның тікелей нұсқауысыз, мемлекеттік, тіпті федералдық заң бойынша бөлінуге құқылы болды ма, жоқ па, әлі анық емес. Алайда, мемлекеттік конституциялық конвенцияның бүкіл атқарушы және заң шығарушы органдарды қызметтен шеттетуге және жаңа мемлекеттік лауазымдарға тағайындауға заңдық құқығы бар ма деген мәселе де туындайды, әсіресе сол кезде бөліну туралы ешқандай жарлық қабылданбаған және бұрынғы лауазым иелерінің бірі опасыздық немесе қылмыстық құқық бұзушылық жасады ма, жоқ па, заңдық тұрғыдан нақты емес еді. Джексонның сепаратистік үкіметі немесе Гэмблдің уақытша үкіметі Миссуридің заңды үкіметі болды ма деген сұрақтар бүгінге дейін шешілмеген. Джексонның жақтастары өздерінің заңдылығын нығайту үшін Миссуридің халықпен сайланған үкіметі ретіндегі мәртебесін алға тартты, ал Гэмбл ескі штаттық Капитолийді бақылады және штаттың Одақтағы орнын анықтау үшін штаттың сайлаған органымен тағайындалды. Неошоның ең үлкен құпиясы – Джексонның заң шығарушы органында жиналуға мүмкіндік беретін кворум болды ма, жоқ па, және осы құпия көптеген тарихшыларды Неошо үкіметін "қалдық заң шығарушы орган" деп санауға итермеледі. Бұл даудың екі себебі бар. Біріншіден, күздегі хаттарда дауыс беру қазанның соңына дейін кейінге шегерілгені, себебі кворум жетіспегені көрсетілген. Екіншіден, заң шығарушы органның осы ақпаратты қамтитын күнделіктері соғыс кезінде жоғалып кеткен. Сенаттың күнделігі соңғы жылдары Уилсон Крик Ұлттық соғыс алаңындағы артефактілердің арасынан табылды, ал палатаның күнделігі тек қана жақында табылды.

Дәлел

Сенат журналынан өзге, палатаның кворумына қатысты бірнеше мәселе болжамдар тудырды. Бөлініс туралы заң жобасының мәліметтеріне сәйкес, палата спикері Джон МакАфи заң жобасын қабылдаған отырысқа төрағалық еткен. Палата хатшысы Томас Х. Мурридің қолы да құжаттың ресімделгенін куәландырады. Заң жобасын заң шығарушы Джордж Грэм Вест та қолдаған. Кейбір газеттерде екі палатаның кворумы және тіпті дауыс қорытындысы туралы хабарлар жылдам жарияланды. Бірақ олардың дұрыстығы белгісіз. 1861 жылдың 15 қарашасында [Колумбия] Миссури штатының мемлекеттік газеті 22 қазанға дейін кворумға қол жеткізілгенін мәлімдеді. 1861 жылдың 25 қарашасындағы Чарльстон Меркури газеті отырыс туралы былай деп хабарлады: Миссури штатының заң шығарушы органының 2-і күні Неошода бөлініс туралы жарлықты қабылдаған отырысы жақсы қатысты – Жоғарғы палатаның 23 мүшесі және Төменгі палатаның 77 мүшесі, оның ішінде кворумды құрайтын 19 және 68 мүше болды. Бөлініс туралы жарлық бірауыздан, қарсы дауыссыз қабылданды. Ол президентке арнайы елші жіберілді, кеше таңертең Мемфистен жолға шықты. Азамат соғысындағы Миссури рөлі туралы алғашқы тарихи еңбектердің бірін жазған, бұрынғы Конфедерация полковнигі Джон К. Мур, отырыста кворум болғанын айтады: Ол заңның барлық талаптарына сай болды. Губернатордың жарлығымен кезектен тыс сессия шақырылды. Әр палатаның кворумы болды. Губернатор екі палатаға хабар жіберіп, басқалармен қатар «Миссури штаты мен Америка Құрама Штаттары арасындағы барлық саяси байланыстарды үзу» туралы заңды қабылдауды ұсынды. Жарлық заңға және парламенттік тәртіпке сәйкес қатаң түрде қабылданды, екі палатаның төрағалары қол қойды, сенат хатшысы Джон Т. Крисп және палата хатшысы Томас М. Мюррей куәлік етті, ал штат губернаторы Клейборн Ф. Джексон бекітті. Жақында Миссури штатының тарихи қоғамының қорында табылған «Палата журналы» кворум туралы осы мәлімдемелерге күмән келтіреді. Сессияның басынан соңына дейін толыққанды, қолмен жазылған құжат есімдер бойынша дауыс беру туралы ешқандай мәлімет бермейді, сондықтан кворумның дұрыстығын растау жоқ. Газеттердегі мәліметтерге сәйкес, «Журналда» бөлініс және Конфедерациямен байланыс туралы мақалаларға қарсы дауыс берген жалғыз палата мүшесі – ДеКалб округының Исаак Н. Шамбоу бұл бұрынғы заңдылық туралы мәлімдемелерді одан әрі күңкірттеді. 1862 жылдың 31 қаңтарында [Колумбия] Миссури штаты Шамбоудың сайлаушылар алдындағы сөзін жариялады, онда ол заң шығарушы кворумының алаяқтық екенін, ең жақсы жағдайда Неошо немесе Касвиллде 39 палата мүшесі және Сенаттан 10 мүше ғана болғанын, ал қолдау көрсеткен мүшелердің есімдері палата мен Сенат журналдарынан әдейі алынып тасталғанын мәлімдеді. Ол екі заң жобасына да қарсы дауыс берген жалғыз адам болғанын айту арқылы «Палата журналын» растады.

Соғыс кезінде және одан кейін

Джексон үкіметі қабылдаған қаулыға сәйкес, Конфедерация Конгресі 1861 жылғы 28 қарашада Миссуриді 12-ші конфедерация штаты ретінде мойындады. Джексон үкіметі кейіннен Конфедерация Конгресіне сенаторларды тағайындады. Конфедераттар штатты бақылаудан шығарғаннан кейін ол Миссуриден жер аударылды, ал Джексон Арканзаста көп ұзамай қайтыс болды. Сепаратистік үкімет жер аударылудан кейін де жұмыс істеді және соғыстың соңына дейін Техас штатының Маршалл қаласында заң шығарушы орган құрды. Соғыс аяқталғаннан кейін, уақытша (Одақ) үкіметінің мұрагерлері Миссури штатын басқаруды жалғастырды.