Кіріспе

Братислава қамалы (,; Pressburger Burg; Pozsonyi vár) – Словакияның астанасы Братиславаның негізгі қамалы. Төрт бұрышты мұнаралары бар алып төртбұрышты ғимарат Кіші Карпат тауларының оқшауланған жартасты төбесінде, Дунай өзенінің үстінде, Братислава қаласының ортасында орналасқан. Өлшемі мен орналасқан жерінің арқасында ғасырлар бойы қаланың ең ірі белгісі болып табылады. Бұл жерден Братислава, Австрия және аспан ашық болғанда Венгрияның аймақтарының әдемі көріністерін тамашалауға болады. Қамал тарихымен байланысты көптеген аңыздар бар.

Қалдық ғимараты

Қала ғимаратына төрт мұнара (әр бұрышында біреуден) және терең су құдығы бар аула кіреді. Ең үлкен және ең биік мұнара – оңтүстік-батыс бұрышында орналасқан Crown Tower. Мұнара 13 ғасырда салынған және шамамен 200 жыл бойы, 1500 жылдардың ортасынан бастап, Венгрияның тәж киімдерін сақтаған. Сыртқы қабырғалар мен ішкі дәліздерде ескі готика және Ренессанс стилінің құрылыс элементтерінің фрагменттері бар. 16 ғасырдағы қабырғаланған кіреберіс қақпасы әлі күнге дейін негізгі залдың шығысында көрініп тұр.

Мұражай

Кіреберістің артында аркадалық дәліз орналасқан, ол үлкен барокко баспалдағына жетелейді, ал ол өз кезегінде екінші қабаттағы Словакия Ұлттық мұражайының көрмелеріне апарады. Бұл қабаттың батыс жағында 1988 жылы ашылған Қазына палатасының төрт залы орналасқан, онда Словакияның ең құнды археологиялық жадылары және басқа да заттары жинақталған, соның ішінде Мораван Венерасы деп аталатын тарихи мүсін бар. Үшінші қабатта Словакия тарихына арналған көрме ұйымдастырылған. Ғимараттың оңтүстік қанатындағы бірінші қабатта Словакия Парламенті – Словакия Республикасының Ұлттық Кеңесінің залдары орналасқан, олардың ішінде 16 ғасырдан қалған жиһаздар да бар. Ғимараттың солтүстік қанатында, бұрынғы барокко капелласында, концерттер өткізілетін Музыка залы орналасқан. Ішкі аулаға Шығармалар залына кіретін жол да кіреді.

Басқа ғимараттар

Басты ғимараттың батысында жаңадан қайта жаңартылған Ф. А. Хиллебрандт ғимараты орналасқан, ол 1762 жылға дейін салынған және 1811 жылғы өртте қираған. Құрмет ауласы, сарайдың кіреберісі алдындағы кеңістік, 18 ғасырдың соңына жатады. Зигмунд қақпасының ішінде және Құрмет ауласының астында 17 ғасырда салынған Леопольд ауласы мен бастиондары бар. Қала ғимаратының шығысында Ұлы Моравия базиликасының (9 ғасыр), Аққасақ Құтқарушы шіркеуінің (11 ғасыр) және басқа да ерте ортағасырлық ескерткіштердің орналасқан жері жер бетінде көрсетілген. Нақты археологиялық жатақтар осы көрсетілген орналасқан жердің астында жатыр. Николай қақпасының жанында, солтүстік-шығыс бөлігіндегі 15 ғасырға жататын готикалық қақпа – Лугиланд бастионы орналасқан. Бұл 17 ғасырда салынған үш қабатты ғимарат, қазір Словакия Республикасының Ұлттық кеңесі мен барокко стиліндегі атқоймасы (қазіргі кезде мейрамхана) орналасқан. Атқойманың оңтүстігінде француз барокко бағы орналасқан. Қаланың солтүстік шекарасын 18 ғасырда салынған ұзын барокко ғимараты құрайды, онда бүгін Словакияның Ұлттық мұражайы мен қамал әкімшілігі орналасқан.

Тарихқа дейінгі кезең (2800 450 б.з.д.)

Қамалдың орны, бүгінгі қала сияқты, мыңдаған жылдар бойы қоныстанған, себебі ол Еуропаның орталығында Карпат және Альп таулары арасындағы өткелде, Дунай өзенін кесіп өтуге арналған маңызды арқа және Балқан жартылай аралынан немесе Адриатика теңізінен Рейн немесе Балтық теңізіне дейін созылған Орта Еуропаның ежелгі (сауда) жолдарының маңызды торабында орналасқан, олардың ең ірісі – Амбер жолы. Болераз мәдениеті (Баден мәдениетінің ең ерте кезеңі) қамал төбесінде алғашқы қоныстарды салған белгілі мәдениет болды. Бұл шамамен б.з.д. 3500 жылы (яғни жоғары энеолит дәуірінде) болды. Олардың "қамалы" – бекітілген қоныс және қазіргі Братиславаның Ескі қаласындағы елді мекендер үшін акропольдің бір түрі болды. Қамал төбесінен табылған маңызды жәдігерлердің арасында Холштатт дәуірінен (Ерте темір дәуірі, б.з.д. 750–450 жж.) қалдықтары бар. Сол кезде Календерберг мәдениетінің халқы қамал төбесінің тасына кіріп жатқан құрылыс салған. Тағы да, бұл "қамал" Ескі қаланың батыс бөлігіндегі елді мекендер үшін акрополь қызметін атқарды.

Кельттер мен римдіктер (б.з.д. 450 ж. - б.з.

Ла Тене дәуірінде (соңғы темір дәуірі, кельт дәуірі, б.з.д. 450 – б.з.д. 1), қамал төбесі кельттердің маңызды орталығына айналды. Б.з.д. соңғы ғасырында (б.з.д. 125 жылдан кейін) ол кельт боиларының оппидумының (қаланың) акрополі ретінде пайдаланылды. Көптеген және түрлі табылмалар (соның ішінде монеталар, үй жиһаздары, екі римдік ғимарат, қамалдың кіреберіс қақпасы және т.б.) мұны куәландырады. Дунайда орналасқан және б.з.д. 9 жылдан бастап Рим империясының шекарасында болған қамал төбесі, Рим дәуірінде (б.з. 1 – б.з. 4 ғасыр) римдіктермен де қоныстандырылды, мұны рим легиондарының (XIII GAN легионы, X GEPF легионы және т.б.) кірпіштерінің табылуы және сәулет өнерінің кейбір бөліктері (римдік фигуралы рельеф, шатыр бөліктері және т.б.) көрсетеді. V ғасырдағы оқиғалар (Халықтардың Ұлы көші-қоны дәуірі) көбінесе белгісіз болып қалады.

Славяндар, Нитрия княздігі, Ұлы Моравия (500 907)

Братиславаға славяндар келгеннен кейін жағдай өзгерді. Бастапқыда олар ескі римдік және кельт құрылыстарын ішінара пайдаланып, кейбір бекіністерді қосты. Бәлкім, 8-ші ғасырдың соңында (әрине, 9-шы ғасырдың басында), Нитра княздығы тұсында, ағаш қамалмен славяндық қамал салынған, оның аумағы 55 000 шаршы метрді құрады. IX ғасырдың екінші жартысында Ұлы Моравия кезінде тұрғын үйлермен қоршалған тас сарай мен үлкен базилика салынды. Бұл базилика Словакия аумағындағы ең үлкен Ұлы Моравия базиликасы болып табылады, ал қамалдың ауданы шамамен Микульчице (тарихи қала "Моравия") алаңымен тең, ол – ең маңызды Ұлы Моравия археологиялық ескерткіші. Братиславадағы славян қамалын салу үшін ежелгі римдік ғимараттардың материалдары қолданылған. Бұл 16-шы ғасырдың Авентиннің даулы мәлімдемесін растауы мүмкін, ол жоғалған дереккөздерге сілтеме жасап, 805/807 жылдары Ұлы Моравия князі Уратислав (яғни Вратислав) бүгінгі Братиславаны (қамалды?) Пизоний атты қираған римдік шекаралық бекінісінің орнында салғанын, ал жаңа елді мекен оның атымен аталып, Уратислабургиум/Вратислабургиум деп аталғанын айтқан. Тағы бір ықтимал факт – 900 жыл шамасында қамал мен оның құрамына кіретін аумақ Ұлы Моравия патшасы I Светоплюктің үшінші ұлы Предславқа жеке меншік ретінде берілген, және осы Предслав немесе осы аттас адам қамал мен қаланың ескі неміс атын – Пресбург (содан кейін ескі словак аты Прешпорек туындаған) алғанын көрсетеді. Бұл атаудың ең ерте нұсқасы Преслава (словакиялық) / Преслав(а)сбург (неміс тілінде) болған. Ол алғаш рет 907 жылы (Прессбург шайқасы) Брезалауспурк(h), Браславеспурх және Пресалауспрух түрінде кездеседі, содан кейін 1000 жыл шамасында венгр монеталарында Преслав(в)а Цивитас (яғни Братислава қамалы) деп жазылған. Дегенмен, Брезалауспурктың нақты орналасқан жері әлі де даулы.

Жоғарғы және кейінгі орта ғасырлар (907 1531)

Жаңа тас қамалдың құрылысы 10 ғасырда басталды, бірақ жұмыс тоқтап қалды. Алайда, Венгрия королі I Стефанның (1000–1038) тұсында қамал Венгрия Корольдігінің маңызды қамалдарының біріне айналды. Ол Пожонь округінің орталығы болды және патшалықты богемиялық (чех) және неміс шабуылдарынан қорғады (мысалы, 1030, 1042, 1052, 1108, 1146 жылдары) және тақ үшін күресте маңызды рөл атқарды, соның ішінде I Стефанның қайтысынан кейін болған күресте. 1052 жылы Генрих III қамалды басып алуға тырысты. Венгр дәстүріне сәйкес, венгр сарбазы Зотмунд басқыншы флоттың кемелеріне жүзіп барып, оларда тесіктер жасады, нәтижесінде олар батып кетті. Венгрия королі Соломон Ладислав I-нің бұйрығымен, ол Нитра түрмесіне дейін жеткізілді. Сонымен қатар, ескі қамал жаңартылды және шіркеудің бөлімі мен шіркеу мектебі бар Ақсақал шіркеуі салынды. Венгрия королі III Стефан шамамен 100 жылдан кейін қамалға қашып келді. 12 ғасырда (вероятно, 1179 жылдан кейін) қамал тастан салынған прото-романдық сарайға айналды, мүмкін, өйткені III Бела (1173–1196) Эстергомды Венгрия королдерінің ресми ордасы етуді шешті. Ол Германияда Фридрих Барбаросса тұсында салынған сарайларға ұқсас болды. 1182 жылы Фридрих Барбаросса крестшілер армиясын қамалдың астында жинады. 12 ғасырдың басында қамалдың шіркеу мекемелері мен ғимараттары қамалдың төменгі жағындағы қалаға көшірілді. 1241 және 1242 жылдары моңғол шабуылдарына төтеп бере алған Венгрия Корольдігінің сирек қамалдарының бірі – Пресбург қамалы болды. Осы шабуылдарға жауап ретінде 1245 жылы қамал ғимаратында екі ескі сарайдың қасында үлкен «патшалықты қорғау мұнарасы» салынды. Бұл мұнара ірі тұрғын үй болды. Сонымен қатар, ескі қамалға жеті шаршы мұнара салынды және қамалдың айналасына тас қабырға салынды (яғни тұрғын үй ғимараты). Қамалдың ең үлкен мұнарасы бір мезгілде тас қабырғаның бұрыштық мұнарасы болды. Бүгінде ол қамал ғимаратының бөлігі болып табылады – ол қазіргі «тақ мұнарасына» ұқсас, ол құрылыстың төрт мұнарасының ең үлкені. Ол, шамамен, 1250 жылы, әйгілі Санкт-Жан рыцарлары қамалда белсенді болған кезде салынды. 1265 жылдың 25 қазанында чех королі Пржемысл Отакар мен венгр королі IV Беланың немересі Кунигунда осы жерде никелесті. II Андраш пен Гертруданың қызы Елизавета осы жерде дүниеге келді. Жаңа қамал да қақтығыстарға ұшырады. 1271 жылы богемия королі II Отакар қазіргі Батыс Словакия аумағына басып кірді және басып алынған қамалды басқаруға Эгид рыцарын тағайындады. Екі жылдан кейін Эгид көтеріліс жасады және жеңілді, бірақ богемиядағы проблемаларға байланысты Отакар осы аумақты тастауға мәжбүр болды. 1285–86 жылдары ақсүйек Николай Кёзеги венгр короліне қарсы көтеріліс үшін оны база ретінде пайдалану үшін қамалды басып алды, бірақ ол жеңілді. Содан кейін, 1287–1291 жылдары Николайды қолдаған австрия герцогы Альберт Габсбург қамалды басып алды, бірақ оны Пожонь округінің басшысы болған III Матфей Цсак жеңді. 1302–1312/1322 жылдары герцог Рудольфтың қамал мен округті табысты басып алуы болды. Осы үздірілмейтін шайқастардың нәтижесінде венгр королі 1291 жылы қамалдың төменгі жағындағы елді мекендердің бір бөлігіне қала құқығын (қала жарғысын) берді, осылайша оларды қамалдың округ басшысының билігінен шығарды. Қамал төбесіндегі кейбір елді мекендер қамалдың билігінде қалды және бекініс біртіндеп оларға дейін кеңейтілді. 1385 жылы Люксембург королі Зигизмунд қамал мен Пожонь округін басып алды және бір жылдан кейін округты өзінің туыстарына, моравия маркграфтары Прокоп пен Йоштқа қарыз үшін аманатқа берді. 1389 жылы қаланы Стиборский Стиборский қайта басып алды, ол 1389–1402 жылдары сыйлық ретінде Пожонь округінің басшысы болды. Братислава қаласында ол шіркеу салдырды. Король Зигизмундтың, әсіресе чех гуситтеріне қарсы күрестегі тағы бір одақтасы Розгоньи ақсүйек отбасы болды, ол 1421 жылы Пожонь округінің басшысы қызметін алды. 1420 және 1430 жылдар аралығында Зигизмунд (Киелі Рим императоры) Братислава қамалын өзінің орталық орналасуына байланысты өзінің жаңа неміс-чех-венгр империясының орталығы етуді шешті. 1423 жылы король Розгоньилерге гуситтер шабуылдарынан қорғану үшін қамалдың бекіністерін жақсартуды тапсырды, өйткені ол чех шекарасына жақын орналасқан және тек ескі ағаш қамалдармен қорғалған. Ол тас қамалмен ауыстырылды. 1431 және 1434 жылдар аралығында Пресбург қамалы толық қайта құрылды. Германиядан сарапшылар шақырылды, Австриядан материалдар тасымалданды және қалаларға ең үлкен қамал құрылысы үшін арнайы салықтар салынды. Құрылыс шебері Конрад фон Эрлинген болды. Тұрғын «мұнара» бұзылды және жаңа готикалық сарайдың пішіні қазіргі қамалдың пішініне ұқсас болды (бірақ екі мұнарасыз). Бүгінде сол кезден қамалдың толық сақталған жалғыз бөлігі – Зигизмунд қақпасы (бұрыс түрде Корвинус қақпасы деп аталады), яғни қамалдың шығыс кіреберіс қақпасы. Кішкентай бөліктер бас сарайда сақталған. Алайда, Зигизмундтың жоспарлары іске аспады, өйткені қамал ешқашан оның резиденциясына айналмады және ол қамалдың төменгі жағындағы қалада қалды. Зигизмундтың 1437 жылы қайтысынан кейін оның әйелі Барбара Чельская жаңа король Альберт Габсбургтың бұйрығымен қамалға қамалды. 1438 жылы Альберттің қызы Анна Тюрингияның ландгравы III Вильгельммен қамал ішінде никелесті. Джон Хуньяди және оның әйелі Элизабет Силадьи да осында болды. Кейінірек Ладислав Постумус қамалдың бір бөлігінде тұрды (оның бір бөлігі оған бейімделді). 1440–1443 жылдары Розгоньи отбасынан (Польша королі III Владиславты қолдаған) округ басшылары басқарған Пресбург қамалы мен Пресбург қаласы арасында шайқас болды. 1438, 1452 және 1463 жылдары қамал жөндеу жұмыстары жүргізілді. 15 ғасырда қамал ауласында су сорғысы салынды.

Саяси оқиғалар

1536 жылы (де-факто 1531 жылы), түріктер қазіргі Венгрияны басып алғаннан кейін, Пресбург қалған Венгрия Корольдігінің астанасы болды (парламент пен орталық биліктің ордасы, тәж кигізу орны). Ол Корольдік Венгрия деп аталды және Австриялық Габсбургтер тарапынан басқарылды. Осының салдарынан Пресбург қамалы ең маңызды патшалық қамалға айналып, Корольдік Венгрия патшаларының ресми ордасы болды (бірақ олар көбінесе Венада тұратын). Сонымен қатар, 16 ғасырдың басынан бастап Пресбург және оның қамалы Словакия аумағындағы Корольдік Венгрияда Габсбургтерге қарсы түрлі көтерілістерге тап болды. Мысалы, Габриэль Бетленнің әскерлері 1619-1621 жылдар аралығында қамалды басып алды, бірақ Габсбург әскерлері оны қайта басып алып, 1622 жылға дейін Пресбург қамалындағы патшалық тәжді алып кетті. 1671-1677 жылдар аралығында Пресбург қамалында протестанттарға және Габсбургтерге қарсы көтерілістерге қатысқандарға қарсы сот өтті. Габсбургтерге қарсы тағы бір ірі көтерілістің жетекшісі Имре Тёкёли 1682-1683 жылдары қамалды басып алуға тырысты, бірақ сәттілікке жете алмады.

Венгрияның қасиетті тажы мұнарада

1552 және 1784 жылдар аралығында Венгрияның қасиетті тәжі осы қамал ішінде сақталды. Оны екі венгр тәж сақшысы, елу венгр және елу австриялық жаяу әскер күзетті. Габсбургтар сияқты шетелдік әулеттен шыққан венгр патшалары оны меншікке ала алмады және тек тәж кигізу салтанатында ғана қолдануға құқылы болды.

Қайта өрлеу дәуіріндегі қайта құру

1526 жылы Мохач шайқасында Венгрия Корольдігінің жеңіліске ұшырағаннан кейін, оның патшасы қаза болған соң, Габсбург әулетінен шыққан королева Мария өзінің сүйіктілерімен бірге Будадан Пресбургке қашып кетті. Патшалық қазына (көбінесе құнды өнер туындылары, патшалық скипетр, алма және қылыш) және тағы да көптеген маңызды заттар Пресбург қамалына жеткізіліп, патшалық бургравы Джон Борнемизаның қорғауына берілді. Бірақ көп ұзамай, бұл құнды қазынаның көп бөлігі Габсбургтің жаңа патшасы Фердинанд I тарапынан жойылды, өйткені оған Патшалық Венгриядағы азаматтық соғысқа қатысуын қаржыландыру үшін қаражат қажет болды, ал қалғандары Венаның қазына палатасына (Wiener Schatzkammer) немесе Марияның жеке меншігіне өтті, ал кейбіреулері мәңгілікке жоғалды. Қамалдың жаңа мақсатын ескере отырып, Фердинанд I 1552 және 1562 жылдар аралығында итальяндық шеберлер мен суретшілер, мысалы, Джулио Личино да Порданон және Римнен келген Мациотан Улисс арқылы оны Ренессанс стилінде қайта жаңартуға бұйрық берді. Құрылыстың бас жобалаушысы және қадағалаушысы итальяндық сәулетші Пьетро Феррабоско болды, ол императорға Венада қызмет еткен және 1552–1571 жылдар аралығында Пресбургтің капитаны граф Эк Салмды білген. Ғимараттың сыртқы пішіні өзгерген жоқ (тек кіреберіс орны ауыстырылды), бірақ ішкі және сыртқы жағы толығымен жаңаланды. Ең бастысы, едендер мен бөлмелер қайта жоспарланды, ал көптеген бөлмелер құнды әшекейлермен безендірілді. 16 ғасырдың соңында шығыс қабырғасына ойын-сауық үшін арналған ғимарат және екінші, жақсырақ су құдыры салынды. Жылдар бойына басқа да жақсартулар жасалды және жаңа құрылыстар қосылды. 1530 жылдан бастап қамал диета отырыстарының қатысушыларына арналған орын болды, ал 1552 жылдан бері бүгінде Таж мұнарасы деп аталатын жерде патшалық регалиялар сақталып келеді.

Бастапқы барокко

Ренессанс кезеңіндегі кейбір өзгерістер асығыс жасалғанынан (әсіресе ағаш шатыры), 1616 жылы бас императорлық сәулетші Джованни Баттиста Карлоне жобасына негізделген жаңа, біртіндеп ерте барокко стилінде қайта құру басталды. 1635 жылы жұмыстар қарқынды жүргізіліп, 1647 шамасында аяқталды. Оны негізінен қамалдың капитаны және Позонь округінің басшысы граф Пол Палффи қаржыландырды. Бұл өзгерістерден кейін қамалдың алған келбеті, негізінен, қазіргі күнге дейін сақталған. Бас ғимараттың солтүстік және батыс жағы жаңадан салынды және үшінші қабат қосылды; басты кіреберіс қабырғаның ортасына қайта орналастырылды; ежелгі бекіністер күшейтілді; капелла оңтүстік бөліктен солтүстік бөлігіне (қазіргі Музыка залына) көшірілді; және екі жаңа мұнара салынды, нәтижесінде қазіргі төрт мұнара пайда болды. Аталған жұмыстар барысында мемлекеттік қаражатты заңсыз пайдаланбағаны үшін, 1650 жылы диета Палффиді Прессбург қамалының өмір бойына капитаны, Позонь округінің басшысы және қамалдың (таққа тиесілі болған) иеленушісі етіп тағайындады. Бір жылдан кейін император осы лауазымдар мен атақтарды Палффи әулетіне мұрагерлік етіп берді. 1653 жылы барлық ағаш төбелердің кемшілігі анықталды және келесі жылдары оларды ауыстыруға тура келді, осылайша оларға орналастырылған құнды картиналар жоғалып кетті. Он жыл өткен соң, Словакия аумағына жасалған түрік шабуылдарының біріне байланысты, Вена императорлық сарайының әскери инженеры Йозеф Приами басшылығымен бекіністер күшейтілді; бекіністерді одан әрі жақсарту шаралары 1673 жыл шамасында жүзеге асырылды. Олар 1683 жылы Вена түбінде түріктердің жеңілісімен аяқталды. 1703 жылы учаскедің солтүстік-шығысында казармалар салынды, ал қару-жарақ қоймасы да казарма ретінде пайдаланылды. Қазіргі Вена қақпасы 1712 жылы император Карл VI-ның таққа отыруына орай салынды және содан бері қамалдың басты кіреберісі ретінде қолданылып келеді.

Мария Терезаның дінге айналуы

1740 жылы Мария Тереза Австрияның Венгрия Корольдігінің патшайымы болғанда, ол корольдіктің ақсүйектеріне Пресбургте де, Австрияда да резиденциясы болатынын уәде берді. Осыған сәйкес, 1761 және 1766 жылдар аралығында қорғаныс қамалы заманауи патшалық резиденциясына айналдырылды. 1740 жылы шағын өзгерістер енгізілді: интерьердегі түрлі өзгерістерден басқа, учаскенің солтүстік бөлігіне үлкен бақ салынды, ал император Франциск I (Мария Терезаның күйеуі, ботаникаға қызығушылық танытқан) қамал ғимаратының шығысында шағын бақ жасады. 1757 жылға дейін бас жобалаушы Дж. Б. Мартинелли болды. 1760 жылы қамалдың ішінде (рококо стилінде) ірі масштабты өзгерістер басталды. 1761 және 1762 жылдар аралығында бас жобалаушы Франц Антон Гиллебрандт болды. Қамалдың батыс қабырғасына ас үй, қызметшілер және жылқыларға арналған жаңа бір қабатты ғимарат қосылды. Сумен жабдықтау жеткіліксіз болғандықтан, Мария Тереза Иоганн Вольфганг фон Кемпеленге Дунай жағалауындағы қалалық резервуардан суды сорғылар арқылы тартатын арнайы су құбырын жасауды тапсырды. Мария Терезаның тілегі бойынша, қамалдың барлық сатылары көлбеуі төмендетіліп, оған атпен мінуге мүмкіндік берді. Бұл өзгерістердің нәтижесінде сарайдың сыртқы түрі мен қақпалары бүгінгі Братислава қамалына өте ұқсас болды. Венгрия ақсүйектерімен туындаған дауларға байланысты Мария Тереза ақсүйектерді білдіретін палатинды тағайындамады, оның орнына 1765 жылы Венгрия Корольдігінің губернаторын тағайындады, ол патшайымға бағынышты болды. Братислава қамалы оның резиденциясына айналды, ал округ басшысы кеңсесі қамалды қалдырды. Екінші губернатор 1765 жылдан бастап Альберт Саксенский Тешен болды, ол королеваның сүйікті қызы Мария Кристинаның күйеуі еді. Альберт пен Мария Кристина 1766 жылы қамалға көшіп келді. Екеуі де мәдениет пен ғылымды қолдаушы болғандықтан, қамал мен қала мәдениет және ғылым саласындағы жиі іс-шаралар мен сапарлар орталығына айналды. Губернатордың жеткілікті кеңістігі болмағандықтан, 1767-1770 жылдары қамал ғимаратының шығыс қабырғасында жаңа сарай (кейіннен Терезиан деп аталды) салынды. Оның жиһаздары қымбат және құнды болды, оның ішінде жүздеген өнер туындылары бар еді. Бірінші қабатта отбасылық галерея орналасқан, ол кейіннен Венадағы бүгінгі Альбертина галереясының негізіне айналды. Сонымен қатар, қамал учаскесінің солтүстік жағында қысқы атпен жүру мектебі, ал қамал ауласында жазғы атпен жүру мектебі салынды. Екі бақ та (Шенбрунн стилінде) қайта жаңартылды, ал қамалға жақын жолға май шамдары орнатылып, тарихында алғаш рет түнде жарықтандырылды. 1770 жылы Мария Тереза өзі негізгі қамал мен Терезианға қосымша құнды картиналар мен жиһаздар әкелуді бұйырды, ал губернатор аяқталған ғимаратқа көшіп барды.

Маңыздылығының төмендеуі және жойылуы (1783 1811)

Венгрия Корольдігінің губернаторы лауазымы 1781 жылы жаңа патша Иосиф II таратылды, ал Саксен-Тешеннің Альберті қаланы тастап кетті және жабдықтың көп бөлігін алып кетті. (Қазіргі Альбертина галереясы) өнер жинағының бір бөлігі Венаға, бір бөлігі Бельгияға жеткізілді, онда Альберт жаңа губернатор болды. Басқа заттар көбінесе Венаға көшірілді. 1783 жылы Прессбург патшалықтың орталық билігінің ордасы болды деген мәртебесінен айырылды; билік Будаға (қазіргі Будапешт) көшірілді. Венгрия Корольдігінің тәж киімдері Венадағы Хофбургке көшірілді. 1784 жылы Терезиан, кешендегі басқа да екінші деңгейлі ғимараттар мен бақтар өзгертілді, себебі қамал Иосиф II енгізген, католик дін қызметкерлерін даярлайтын мемлекеттік білім орны – «жалпы семинарияға» айналды. Прессбург қамалының жалпы семинариясы Словакия тарихында маңызды рөл атқарды, көптеген маңызды словак зиялыларын тәрбиеледі, мысалы, словак тілінің алғашқы жетістікті кодификациясын жасаған Антон Бернолак. 1802 жылы жалпы семинария басқа жерге көшірілді, ал қамал әскерилерге казарма ретінде берілді. Бұл оның құлдырауының бастамасы болды. Қасiрдің рококо стиліндегі ішкі кеңістігі шамамен 1500 сарбазды орналастыру үшін бейімделді. 1809 жылы Прессбург пен қамал Наполеон әскерлерімен бомбаланды. 1811 жылғы 28 мамырда гарнизон әскерлерінің салғысыздануынан қамал өртенді; өрт қаланың бір бөлігіне тарады.

Қалдықтың қираған жері (1811 1953)

Жойылған қамал біртіндеп құлдырап, әскерилер негізгі ғимараттардың бөліктерін айналағы аймақтарға құрылыс материалы ретінде сатты. Екі дүниежүзілік соғыс арасында, бірінші Чехословакия және бірінші Словакия Республикаларында қамал төбесінде және оның айналасында мемлекеттік кеңселер мен университеттер салу үшін қамалдың бұзылуына әрекеттер жасалды. 1946 жылға дейін көптеген бөліктері казарма ретінде пайдаланыла берді және оған сәйкес бейімделді. 1946 жылы қираған қамал жұртқа ашылды. Екі жыл өткен соң, қала қамалдың солтүстік жағында амфитеатр салды, ол шамамен он бес жыл бойы қолданыста болды. Жазда онда фильмдер көрсетілді.

Қайта қалпына келтіру және қазіргі заманғы тарих (1953 жылдан кейін)

Ақырында, қамалды қалпына келтіру туралы шешім қабылданды. 1953 жылы археологиялық және архитектуралық зерттеулер басталды, ал 1957 жылы ұзақ қалпына келтіру жұмыстары күш алды. Қайта қалпына келтіру негізгі ғимараттың соңғы (барокко) күйіне сәйкес жасалды, бірақ көптеген жерлерде ескі (готика, ренессанс) дәуірінен сақталған элементтер немесе бөліктері қалпына келтірілді. Терезиандық ғимарат жаңартылмады, ал 1762 жылғы Ф.А. Хиллебрандт салған ғимарат тек 2000 жылдардың басында ғана қалпына келтірілді. Словакиялық суретші Янко Алекси қамалға салған еңбектерімен танылды. Құрылыс 1968 жылдың тамызында тоқтатылды, осы кезде қамалды Варшава шартының әскерлері басып алды, бұл Прага көктеміне байланысты болды. Алайда, 1968 жылдың 28 қазанында Чехословакияның унитарлық мемлекетін Чех Социалистік Республикасы мен Словак Социалистік Республикасының федерациясына айналдыратын Федерация заңы қамалдағы Федерация залында қол қойылды. 1992 жылдың 3 қыркүйегінде тәуелсіз Словакияның жаңа конституциясы Рыцарьдар залында қол қойылды. 1968 жылдан бері қамал Словакия Ұлттық мұражайының көрмелерін ұйымдастырып келеді, сонымен қатар оның залдарын Словакия Республикасының Ұлттық кеңесі презентациялық мақсаттар үшін пайдаланады. Жаңа қалпына келтіру жұмыстары көп жылдан бері жоспарланып келеді, себебі 1968 жылдан бері тек шағын түзетулер жасалды, мысалы, 1988 жылы қазына бөлмесі құрылды, 1995 жылы салтанатты баспалдақтың аркадаларындағы шыныстар ауыстырылды және 1996-1997 жылдары шатыр толық жөнделді. Соңғы шағын түзетулер 2005 жылдың ақпан айында Буш-Путин Братислава саммиті қарсаңында жасалды. Ірі қайта құру жұмыстары 2008 жылы басталды, олардың бес жылға созылып, 1,5-2 миллиард словак кронасына (47,06-62,75 миллион еуро) бағалануы күтілді. 2010 жылдың 6 маусымында Братислава қамалының Құрметті ауласының қайта құруы аяқталды, мүсінші Ян Куличтің жасаған Сватоплюк І-нің атты мүсіні ұлттық телеарна арқылы салтанатты түрде ашылды.