Ауада жарылыс: қысым толқынымен зиянды арттыру тактикасы

Кіріспе

Нысананың үстінде жарылғыш затты жару арқылы қысым толқынының зиянын арттыру

Ауадағы жарылыс немесе ауа жарылысы – бұл жарылғыш құрылғының, мысалы, жеке қарсы артиллериялық снарядтың немесе ядролық қарудың жерге немесе нысанаға тигенде емес, ауада жарылуы. Ауадағы жарылыстың жердегі жарылысқа қарағанда басты әскери артықшылығы – жарылыстан шыққан энергия (сондай-ақ, кез келген снаряд сынықтары) көбірек аумаққа біркелкі таралады; алайда, жердің нөлдік нүктесінде энергияның ең жоғары деңгейі төмен болады.

Тарих

Аэроартиллерияның ұзақ тарихы бар. 1780 жыл шамасында британдық армияның Генри Шрапнелл канистралық оқтардың тиімділігін арттыру үшін шрапнельдік снарядты ойлап тапты. Ол кейінгі Наполеон соғыстарында қолданылды және Бірінші дүниежүзілік соғыстың артиллериясы оны жаңасына алмастырғанға дейін қолданыста болды. Қазіргі заманғы снарядтар кейде «шрапнельдік снарядтар» деп аталғанымен, олар шрапнель емес, сынықтар мен фрагменттер шығарады. Бірінші дүниежүзілік соғыста әуеде жарылыс жасау арқылы жаудың орналасқан жерлерін және әскерлерін шрапнель шақтарымен бір соққыда мүмкіндігінше көп өлтіру үшін пайдаланылды. Жаяу әскерлер терең бекіністерге кіргенде, шрапнельдік снарядтардың тиімділігі төмендеді, ал ашық жердегі бекіністер мен әскерлерге шабуыл жасау үшін жоғары жарылғыш снарядтар қолданылды. Снарядтардың уақыттық фитильдерін жанасу кезінде немесе ауада, немесе жанасқаннан кейін белгілі бір уақыттан кейін жұмыс істеуге баптауға болады. Алғашқы әуеге қарсы соғыста нысананың болжамды биіктігіне жеткенде жұмыс істеу үшін уақыттық фитильдер қолданылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ұшаққа қарсы қолдану үшін «жақындық фитилі» жасалды, ол снарядтың ішіндегі Доплерлік радиолокациялық құрылғысымен басқарылды және нысанаға жақын келгенде жарылысқа әкелді. Бұл идея кейіннен құрлықтағы нысаналарға қарсы қолданылды. Вьетнам соғысы кезінде әуеде жарылатын снарядтар базаларды қорғауда тиімді пайдаланылды. 105 мм немесе 155 мм снарядтарға қатысты бұл тактика «Киллер Джуниор» деп, ал ірі гаубицалармен қолданғанда «Киллер Старший» деп аталды. Германияның Екінші дүниежүзілік соғыстағы «Bouncing Betty» сияқты кейбір персоналға қарсы секіретін миналар гранатаны ауаға атып, оны бел деңгейінде жарылады, жарылыс радиусын және жарылыс, соққы толқыны және ұшқыш сынықтардың зиянын арттырады. Әуеде жарылатын оқ-дәрілердің салыстырмалы түрде соңғы мысалы – VOG 25P «секіретін» 40 мм қабықсыз граната, ол негізгі заряды жарылғанға дейін соқтығысқан жерінен 1,5 метрге дейін жоғарылату үшін қосымша заряды бар. Тағы бір соңғы жаңалық – өртті басқару жүйесімен жабдықталған, компьютерлік бағдарламаланатын әуеде жарылатын гранаталар. Бұл технологияны қолданатын граната тастағыштарға XM29, XM307, PAPOP, Mk 47 Striker, XM25, Barrett XM109, K11, QTS 11, Norinco LG5 / QLU 11 және Multi Caliber Individual Weapon System жатады. Orbital ATK автокөннер үшін әуеде жарылатын оқтарды жасады.

Air burst artillery has a long history. The shrapnel shell was invented by Henry Shrapnel of the British Army in about 1780 to increase the effectiveness of canister shot. It was used in the later Napoleonic wars and stayed in use until superseded in Artillery of World War I. Modern shells, though sometimes called "shrapnel shells", actually produce fragments and splinters, not shrapnel. Air bursts were used in the First World War to shower enemy positions and men with shrapnel balls to kill the largest possible number with a single burst. When infantry moved into deep trenches, shrapnel shells were rendered useless and high explosive shells were used to attack field fortifications and troops in the open. The time fuses for the shells could be set to function on contact or in the air, or at a certain time after contact. Early anti aircraft warfare used time fuses to function when they reached the estimated altitude of the target. During World War II a "proximity fuze" was developed for antiaircraft use, controlled by a Doppler radar device within the shell that caused it to explode when near the target. The idea was later adapted for use against ground targets. During the Vietnam War, air bursting shells were used to great effect to defend bases. This tactic was known as "Killer Junior" when referring to 105 mm or 155 mm shells, and "Killer Senior" when employed with larger howitzers. Some anti personnel bounding mines such as Germany's World War II "Bouncing Betty" fire a grenade into the air, which detonates at waist level, increasing the blast radius and harm inflicted by detonation, shock wave, and flying splinters. A relatively recent example of airburst munitions is the VOG 25P "jumping" 40 mm caseless grenade, which contains a secondary charge to launch it up to 1.5 meters above its point of impact before the main charge detonates. Another recent development are computer programmable air burst grenades with fire control system. Grenade launchers using this technology include the XM29, XM307, PAPOP, Mk 47 Striker, XM25, Barrett XM109, K11, QTS 11, Norinco LG5 / QLU 11 and Multi Caliber Individual Weapon System. Orbital ATK developed air burst rounds for autocannons.

Ядролық қару

Әдетте ауадағы жарылыс гипоцентрдің үстінде болады, яғни ядролық бөліну немесе синтезден туған жарылыстың соққы толқыны жерден кері секіріп, өзімен бірігіп, екі толқын фронтын қосады, нәтижесінде жер бетіндегі жарылыстан қарағанда күштірек соққы толқыны пайда болады. Бұл "мач діңгегі" тек жер бетіне жақын ғана пайда болады, жер бетіне жақын кеңейіп келе жатқан толқынның барлық периметрі бойында орналасады және бүйінен қарағанда Y әрпіне ұқсайды (тілімделген көрініске қараңыз). Ауадағы жарылыс сондай-ақ от шарларының жерге тиюіне жол бермей, радиоактивті бұлтқа шашыраған және тартылған қалдықтардың мөлшерін азайту арқылы радиоактивті ластануды азайтады. Хиросима бомбасы үшін "максималды жарылыс әсерін жеткізу және АҚШ әскерлері қаланы жақын арада басып алады деген үмітпен жердегі қалдық радиацияны азайту" мақсатында жер үстінде ауадағы жарылыс таңдалды. Кейбір ядролық қаруларда ауадағы жарылыс механизмі істен шыққан жағдайда, қосалқы контактілік механизмның қаруды жарылуына жол бермеу үшін контактілік механизмді алдын алу функциясы бар.

Тактикасы

Әдеттегі соғыста, әуедегі жарылыстар негізінен ашық жерде немесе броньсыз нысаналардағы жаяу әскерге қарсы қолданылады, себебі одан шашыраған сынықтар кең аумақты қамтиды, бірақ броньды нысаналарды немесе далалық бекіністерді тесіп өтпейді. Ядролық соғыста, әуедегі жарылыстар жұмсақ нысаналарға қарсы қолданылады (яғни, ядролық жарылыстан туындайтын қысымға төтеп беруге қажетті нығайтылған құрылымы жоқ нысаналар), мысалы, қарсы құндылықтарға бағытталған шабуылда қалалар, немесе қарсы күштерге бағытталған шабуылда әуежайлар, радар жүйелері және жылдам қозғалатын құрлықтағы баллистикалық зымырандар.

Кіші және аға өлтіруші

Киллер-Юниор және Киллер-Сениор – Вьетнам соғысы кезінде алғаш рет әзірленген артиллерияның тікелей атыс бойынша ауада жарылу әдістері. Бұл техника гаубицадан механикалық уақытты (супер жылдам) қолданатын артиллериялық сақтандырғышпен атқыланатын, жарылғыш (HE) снарядты атқызуды қамтиды, ол нысанаға өте жақын жерде ауада жарылу үшін орнатылады. Дұрыс орнатылғанда, снаряд 200-ден 1000 метрге дейінгі қашықтықта жерден шамалы биіктікте жарылады. 105 мм немесе 155 мм гаубицалармен қолданылғанда бұл техникаға «Киллер-Юниор» термині, ал M115 203 мм (8 дюйм) гаубицамен қолданылғанда «Киллер-Сениор» термині қолданылды. «Киллер» термині техниканы әзірлеген батареяның байланыс белгісінен шыққан. Бұл әдісті кейін 25-ші жаяу әскер дивизиясының артиллериясының 1-ші батальонының командирі, 8-ші далалық артиллерия полкінің командирі, подполковник Роберт Дин жетілдірді. Киллер-Юниор және Киллер-Сениор жақын маңдағы жау әскерлеріне қарсы бұрын қолданылған Beehive флешеткалық оқтарға балама ретінде әзірленді. Киллер техникасының Beehive-ге қарағанда артықшылығы – ауадағы жарылыс фрагменттерді барлық бағытта шашыратады және жасырынып жатқан немесе қозғалатын жауларды жаралай алады, ал Beehive оқтарының флешеткалары төменгі нысанадан зиянсыз өтіп кетеді.