Кіріспе

Оңтүстік Африканың Мпумаланга провинциясындағы қала.

Ерте тарих

1974 жылы Sasol (Transvaal) Townships Limited компаниясы, Sasol Limited компаниясының еншілес компаниясы, Secunda қаласын құру және дамытуға бағытталды. Сасол кешені орналасатын жері анықталғаннан кейін, Эвандер және Тришарт қалаларын біріктіру мәселесі қарастырылды. Мұндай кеңейтудің қалыптасқан қауымдастықтардың қаржылық және әкімшілік ресурстарына салған ауыртпалығы, сондай-ақ даму қарқыны шешуші рөл атқарды. Нәтижесінде Тришарт пен Секунданы бір қалаға біріктіріп, оған Секунда деген ат берілді. Ал Эвандер жеке қала ретінде сақталды. 1976 жылдың 28 маусымында алғашқы қалалық аумақ жарияланды. 1976 жылы Секундаға алғашқы тұрғын көшіп келді. Этьен Проп Смит мырза Секунда қаласы салынған Гудхуп шаруашылығының алғашқы үйі – Туинхуиске қоныстанды. Көптеген мұнай өңдеу зауыттарының бірі Африка Ұлттық Конгресінің екі рет бомбалау әрекетіне ұшырады. Бірінші, сәтсіз әрекет 1980 жылы болды, ал екінші, жартылай сәтті әрекет бірнеше жылдан кейін орын алды. Патрик Чамуссо алғашқы ретте теріс айыпталып, қамауға алынып, азаптауға ұшырағаннан кейін ANC белсендісіне айналды және Оңтүстік Африканың өнеркәсіптік нысандарына шабуылдар жасау науқанына қатысты. Бұл оқиға 2006 жылы шыққан "От тұтандыру" (Catch a Fire) фильмінде көрсетілген.

География

Оның орналасуын анықтайтын тағы бір маңызды фактор – судың қолжетімділігі болды. Сасол суы Стендертон қаласының жанындағы Гротдрай тоғанынан жеткізіледі.

Көше көрінісі

Қаланың жоспарлау ерекшелігі – тұрғын үй блоктарының негізгі бағыттар мен жасыл аймақтармен шектелуі. Осының арқасында, мұндай блоктардың ішінде тек жергілікті қозғалыс қана жүреді. Жаяу жүргіншілер мен велосипедшілерге мектептерге, орталық бизнес-аймаққа және қала шетіндегі сауда орталықтарына бару оңайлатылған, себебі жасыл аймақтар көлік құралдарынан бос, ал қашықтық та қысқа.

Сәулет

Бүгінде Секунда аймағының ландшафтындағы ерекше белгілері – алып салқындату мұнаралары, биік түтін шығаратын құбырлар және Оңтүстік Африканың көмірден мұнай өндіру өнеркәсібіне тән болат конструкциялар. Секундадағы ең биік құрылыс – Сасол Синфьюэлс зауытындағы 301 метрлік түтін шығаратын құбыр. Бұл түтін шығаратын құбыр Эском үлгісі бойынша салынған, оның құрамында 4,6 метр диаметрі бар төрт отқа төзімді кірпішпен қапталған бетон бөліктері бар. Түтін шығаратын құбырдың биіктігі 292 метр, ішкі диаметрі 26 метр. Түтін шығаратын құбырды Concor компаниясы Hochtief компаниясымен бірлесіп Сасол Синфьюэлс бу станциясын салу шарты бойынша салған. Түтін шығаратын құбырдың негізі тік және қисық қазықтардан тұрады. Бұл түтін шығаратын құбыр Оңтүстік жарты шардың ең биік тұрған құрылыстарының бірі.

Топография

Секунда 26° ендікте және 29° бойлықта орналасқан, теңіз деңгейінен 1620 метр биіктікте. Ол Претория қаласынан 180 шақырым, Йоханнесбургтен 135 шақырым, Бракпаннан 100 шақырым, Потчефструмнан 250 шақырым, Дурбаннан 530 шақырым және Кейптаундан 1530 шақырым қашықтықта жатыр.

Климат

Жаз мезгілінде Секундада өте жағымды климат болады, орташа температурасы 26,5 °C. Қыс айларында түндер суық болады және көбінесе аяз түседі, ал кейде төмен жатқан жерлерде температура 10°C-қа дейін төмендеуі мүмкін. Күндері құрғақ, күннөлді және жылы, орташа күндізгі температурасы 16,2 °C.

Демография

Қаланың шамамен 40,198 тұрғыны бар, ал жақын маңдағы eMbalenhle қалашығында 118,889 адам тұрады, бұл атаудың мағынасы – "әдемі гүл". 1990-жылдар мен 2000-жылдардың басында Сасол кешендеріндегі кеңейтулердің нәтижесінде қала үлкен дамуға ие болды.

Өнеркәсіп

Секунданың құрылуы 1973 жылғы мұнай дағдарысына қарызды, себебі ол Оңтүстік Африканың шикі мұнай импортына тәуелділігін азайту мақсатымен құрылған. 1950 жылдары Sasol One құрылған кезде Sasol Synfuels сияқты өнеркәсіптің жоспарға енгені күмәнді. Сасол Екі (1 наурыз 1980 ж.) және Сасол Үш (10 мамыр 1982 ж.), Secunda CTL деп белгілі, әлемдегі ең ірі көмірді сұйыту зауыты болып табылады және көмір газдандыру арқылы синтетикалық отын, дизельдік отын және оған қатысты отын-май химия өнімдерін шығарады. Secunda Synfuels Operations, Sasol South Africa Limited (бұрын Сасол Екі және Сасол Үш деп аталған) бөлімшесі – Secunda қаласынан көрінетін және кейде дыбысы естілетін ірі өнеркәсіптік мұнай өңдеу зауыттары.

Тау-кен өндірісі

Көмір өнеркәсіптік процестің негізгі компоненті болғандықтан, Sasol Two көмір кенінің маңында салынды. Брандспруит, Мидделбюльт, Босжеспруит және Твистдраай аталған төрт көмір шахтасы Оңтүстік Африкадағы ең ірі жер асты көмір кенін құрайды және жыл сайын Sasol Synthetic Fuels компаниясына шамамен 37,3 миллион тонна көмір жеткізеді. Жобаға елдің көмірінің үштен бір бөлігін қамтамасыз ету үшін Импалмоле (2014) және Шондони (2015) есімді тағы екі кен ашылды. Желтоқсан айында жергілікті кәсіпкер әсем безендірілген Санта Клаус пен оның көмекшілерін демеушілік етеді, шлейфпен әшекейленген өрт сөндіру машинасымен Секунда қаласын аралап, жергілікті отбасыларға сыйлық жинақтарын таратады.

Үкімет

1975 жылы 3 қарашада жергілікті басқару функцияларын жүзеге асыру мақсатында Секунданың денсаулық комитеті әкімшілік жарлық арқылы құрылды. Ол кезде Секундада тұрғындар мүлдем болған жоқ. Алғашқы комитет бес мүшеден тұрды. Сол кездегі жалғыз лауазымды тұлға – Дж.Ф. Корцен мырза, оның лауазымы – хатшы. Ол 1976 жылғы 1 мамырда Преториядағы кеңсесінде қызметін бастады, себебі Комитеттің сол кездегі төрағасы Преторияда орналасқан еді және Секундада кеңселік үй-жай болмады. 1976 жылғы 1 желтоқсанда хатшы Секундаға көшіп, Дани Терон көшесі, 4-үйдің екі бөлмелі кеңсесіне орналасты. Ол кезде Секундада шамамен 150 отбасы тұрды, және күн сайын олардың саны артып келе жатты. Денсаулық комитеті кейіннен жеті мүшеге дейін ұлғайтылды, олардың алтауы Сасол ұсынған тізім бойынша әкімшілік тарапынан тағайындалды, ал қалған мүшесін әкімшілік өзі тағайындады. Секунда 1985 жылғы 5 қарашада қалалық кеңес мәртебесін алды. Секунда қазір Мпумаланга облысының Герт Сибанде ауданында орналасқан Гован Мбеки жергілікті муниципалитетінің (бұрынғы Хайвельд Шығыс жергілікті муниципалитеті) құрамына кіреді. Секунда – муниципалитеттің орталығы.

Білім

Секундада үш орта мектеп бар. Остерланд жоғары мектебінде 900 оқушы бар, олардың 75% африкаанс, ал 25% ағылшын тілінде білім алады. Секунда орта мектебінде шамамен 1000 оқушы оқиды. Highveld Park орта мектебі білім беру тілі ретінде ағылшын тілімен құрылды. Бұл үш мектеп те Негізгі білім беру департаментінің және Оңтүстік Африка мектептері туралы заңның (1996 жылғы №84) талаптарына сәйкес келеді. 10-сыныптан 12-сыныпқа дейін, техникалық пәндерді қоса алғанда, түрлі пәндерді таңдауға болады. Секундада бес бастауыш мектеп бар, олардың төртеуі африкаанс тілін ғана оқыту тілі ретінде бастады: Laerskool Goedehoop, Laerskool Kruinpark және Laerskool Secunda. Алайда, Laerskool Oranjegloed бастауыш мектебі ағылшын және африкаанс тілдерінде білім беруді бастады және 2014 жылы толығымен ағылшын тіліне көшті. Highveld Ridge бастауыш мектебі ағылшын тіліндегі бастауыш мектеп ретінде құрылды. Секундадағы тағы бір атақты жекеменшік мектеп – Curro Secunda, ол R/0 сыныптан 12-сыныпқа дейін білім береді, ал Curro Castle Secunda-да 3 айдан 5 жасқа дейінгі балаларға арналған балабақша бар. Бұл мектептің иесі JSE тізіміндегі Curro Holdings Limited компаниясы болып табылады және ол 2015 жылы құрылған.

Әуеайлақтар

Секундада әуежай бар, ол қаланың оңтүстік-батыс жағында орналасқан.

Сауда-саттық

Секундада сауда орталығы форматында салынған орталық қаласы бар, және Shoprite сияқты дүкендермен бекітілген. Secunda Mall, 52,000 м2 жалпы жалданатын ауданы бар (GLA) қазіргі заманғы сауда орталығы, 2013 жылғы 23 қазанда орталық қалада ашылды. Жалға алушылардың ішінде Checkers Hyper, Pick 'n Pay, Game, Woolworths, Truworths, Foschini Group және Edgars дүкенінің қалдықтары, сондай-ақ басқа ұлттық дүкендер мен мейрамханалар бар.