Кіріспе

Тунистегі дін

Ислам Тунистің ресми мемлекеттік діні болып табылады. АҚШ Орталық барлау қызметінің мәліметтері бойынша, оның жататындарының 99,1% -ы сүннит мұсылмандары. Тунис конституциясында елдің «діні – Ислам» делінген, үкімет «діннің қорғаушысы» және президенттің мұсылман болуы талап етіледі. Тунис жеріндегі Джерба аралы Ибади мұсылмандарына мекен.

Шолу

Тунистегі көпшілік мұсылмандар формалды түрде сүннит маликит мәзхабына жатады. Дінін адал түрде сақтайтын мұсылмандардың саны туралы сенімді деректер жоқ. Суфилер қауымы аз болғанымен, олардың мистикалық дәстілдері ел бойынша ислам дінінің өркендеуіне әсер етеді. Жыл сайынғы Рамазан айттарында суфилер діни билер қойып, халыққа мәдени ойын-сауық сыйлайды. Мемлекеттік мектептерде ислам діни білімі міндетті, бірақ жоғары сынып оқушыларының діни бағдарламасына исламдық тұрғыдан яһудилік және христиан діндерінің тарихы да кіреді. Зейтуна Құран мектебі – мемлекеттік университеттер жүйесінің бір бөлігі. Көбінесе, Шариғат негізіндегі азаматтық заңдар тек отбасылық дауларда ғана қолданылады. Кейбір отбасылар мұраға қатысты Шариғаттың ықпалынан қашу үшін, ата-аналары мен балалары арасында мүлікті сату шартын жасап, ұлдары мен қыздарының мүлік үлесінің тең болуын қамтамасыз етеді.

Тарих

Қазіргі Тунис аймағы 661-750 жылдары (А.Х.) Омейяд халифаты кезінде Ислам билігіне көшті. Омейядтар Солтүстік Африкадағы алғашқы ислам қаласын – Кайруанды құрды, және 670 жылы Уқба мешіті, немесе Кайруанның Ұлы мешіті салынды. Бұл мешіт мұсылмандық Батыстағы ең көне және ең құрметті қасиетті орын, сонымен қатар әлемдегі ең көне тұрған минаретке ие; ол ислам өнері мен архитектурасының шедеврі деп есептеледі. 703 жылы құрылған Зитуна мешіт-университеті Тунис ислам ғылымы мен уағыз тарату орталығына айналды. Оның астанасы Кайруан Магрибтегі ең маңызды білім беру орталығы болды, әсіресе теология және құқық салаларында.

1800 2011 жыл

Тунис колониялық дәуірде Еуропаның күшті ықпалына түсті (ол француз протектораты болды және 1945 жылы онда 144 000 колонизатор тұрды) және мұсылман Солтүстік Африка мемлекеттерінің ең батыстылған мемлекеті саналады. Оның алғашқы президенті Хабиб Бургиба секуляризмді қолдады, Эз-Зитуна университетін жапты және оның орнына Шариғат және теология факультетін ашты. Ол сондай-ақ Республиканың Бас мүфтиін тағайындады. Оның ізбасары Зин әл-Абидин Бен Али (1987–2011) Жоғары ислам кеңесін құрды. 2004 жылы АҚШ Мемлекеттік департаменті кейбір адамдардың дін ұстанатын мұсылмандармен қарым-қатынас жасағаны немесе көшеде олармен бірге көрінгені үшін тергеуге алынғанын хабарлады. Үкімет мешіттер салуға рұқсат берді, егер олар ұлттық қала құрылысы ережелеріне сәйкес салынса, бірақ құрылысы аяқталғаннан кейін олар Үкіметтің меншігіне өтті.

Революциядан кейін

Бен Али режимінің құлауы діни қысымды жеңілдетіп, діни консервативтілікті, кейде экстремизмді күшейтті. 1988 жылғы мешіттерде мемлекеттік бекітілмеген іс-шаралар мен жиналыстарға тыйым салатын заң тоқтатылды, бұл олардың жұмыс уақытын едәуір ұзартты. 2010-2011 жылдардағы Тунистің төңкерісінен кейін Бен Али биліктен тайдырылғаннан кейін бірнеше ай бойы оның тағайындаған имамдарының көпшілігі, «көбінесе бұрынғы режиммен ынтымақтас болды деген айыппен» зорлық-зомбылыққа ұмтылған исламистермен ауыстырылды. 2011 жылдың қазанында Дін істері министрлігі шамамен 400 мешіттің бақылаудан шығып қалғанын хабарлады. 2013 жылдың наурыз айында сол кездегі дін істері министрі Нурреддин Хадеми тунистіктерді Сирияда джихадқа қатысуға шақырды. 2015 жылдың басында Сирияда соғысуға кеткен 3000-ға жуық тунистік азамат бар деген болжам бар. 2013 жылдың тамызында Тунис үкіметі Ансар әл-Шариъа ұйымын 2013 жылы секулярлық саясатшылар Шокрі Белайд пен Мохамед Брахмиді саяси мақсатта өлтіргені үшін заңсыз террористік ұйым деп жариялады. 2014 жылдың 16 шілдесінде 12 әскери қызметкерінің қаза болуына себеп болған исламистік шабуылдан кейін премьер-министр кеңсесі терроризмге қарсы күрес жұмыстарын үйлестіру үшін «кризистік бөлімше» құрды. Тунистің туристік индустриясына зор зиян келді. 2017 жылдан бері тунистік мұсылман әйелдері мұсылман емес ерлермен заңды түрде және ресми түрде неке қиюға құқылы. 2022 жылдың маусым айында президент Кайс Саид 25 шілдеде халыққа референдумға ұсынылатын Тунис конституциясының жобасы Тунисті «ислам дініне негізделген мемлекет емес, ислам дініне ие үмметке (қауымдастыққа) жататын мемлекет» деп сипаттайтынын мәлімдеді.