Кен орындарын жабу және қалпына келтіру: тәжірибе мен қауіпсіздік шаралары

Кіріспе

Кен орнын жабу – кен орнынан кен шығару қызметі тоқтатылып, соңғы тоқтату және кен орнын қалпына келтіру жұмыстары аяқталып жатқан уақыт кезеңі. Бұл көбінесе жұмыспен қамту деңгейінің төмендеуімен байланысты, бұл жергілікті экономикаға айтарлықтай теріс әсер ете алады. Сондай-ақ, бұл кен орнын қалпына келтіру жұмыстарының көп бөлігі аяқталған кезең, оның нәтижесінде жер қайтадан қауіпсіз және пайдалы бола алады. Ірі кен өндіруші ел – Оңтүстік Африкада кен орнын жабуды жоспарлау әлі ресми түрде бекітілмеген. Бұл күтпеген салдарларға әкелді, егер тиісінше басқарылмаса, мемлекеттік тәуекелге айналуы мүмкін. Кен орнын жоспарлау, кен орнын жоспарлаудың салыстырмалы түрде жаңа саласы, кен орнының өмірлік циклі бойына жүзеге асырылады, өндіріске дейінгі концептуалды жоспарлармен басталып, кен орнының өмірлік циклі бойына жүйелі жаңартулармен және соңғы тоқтату жоспарымен жалғасады. Бұл Австралиялық модельде кен орнын жабуға қатысты әлдеқайда тұжырымды сипатталған. Көптеген кен орындарында кен орнының өмірлік циклі бойына кезең-кезеңмен қалпына келтіру жұмыстары жүргізіледі, бұл жабу кезіндегі қалпына келтіру жұмысының жүктемесін азайтуға мүмкіндік береді. Көптеген кен шахталары жабылады, яғни шахтаның үстіне 3 фут қалыңдығындағы үлкен бетон тығын орнатылады, ол шахтаны жабып, қазаға әкелуі мүмкін жазатайым оқиғалардың алдын алуға бағытталған. Кейбір кен орындарындағы шахталар үлкен металл торлармен жабылады, бұл көбінесе терең шахталарда қолданылады, себебі терең туннельдер арқылы ауа ағыны жердің көшкінін болдырмауға көмектеседі. Ескі кен орындарында әдетте қалыңдығы бір фут немесе одан да көп болатын ағаш қабырғалар қолданылды, олар лас-шоқ пен тас арасындағы жабын ретінде пайдаланылды. Уақыт өте келе ағаш шіріп, шұңқырлар пайда болуы мүмкін. Мұндай шахталар әдетте бетон, болат плиталар, кеңейтілген көбік немесе олардың комбинациясымен қайта жабылады. Болат плиталар көбінесе көлденең шахталарда қолданылады, бірақ кейде тік шахталарда да қолданылады. Егер кіру қажет болса, есіктер орнатылады. Плитаға дренаж және жануарлардың (мысалы, жартастардың) кіруі үшін тесіктер жасалады. Кеңейтілген көбік көбінесе тік шахталарда қолданылады, онда шахтадан пайдалану қажет болмайды. Ол 6 фут немесе одан да көп қалыңдықтағы тығын құрайды. Тығын арқылы құбыр орнатылып, қысымды теңдестіруге және суды ағызуға немесе қажет болған жағдайда жартастардың кіруіне мүмкіндік береді. Кен орнын жабуды жоспарлаудың екі ерекше компоненті бар. Жергілікті жоспарлау көбінесе қоршаған ортаны қалпына келтіруге және жер бедерін жақсартуға, соның салдарынан өсімдіктердің өсуын қалпына келтіруге бағытталған. Кен орнын жабудан тыс жоспарлау – бұл күнкөріс көзінің жоғалуы, бұл күрделі мәселе. Мұның бір бөлігі – қоршаған ортаны қалпына келтірудің жоғары құнына өтемақы төлеу, кейбір жағдайларда бұл өндірілген минералдың құнын асып түсуі мүмкін.

Mine closure is the period of time when the ore extracting activities of a mine have ceased, and final decommissioning and mine reclamation are being completed. It is generally associated with reduced employment levels, which can have a significant negative impact on local economies. It is also the period when the majority of mine reclamation is completed, making the land safe and useful again. In South Africa, which is a major mining country, closure planning has not yet been formalized. This has led to a range of unintended consequences that have the potential to become sovereign risk if not adequately managed. Closure planning, a relative newcomer to mine planning, continues throughout the life of a mine, starting with conceptual closure plans prior to production, periodic updates throughout the life of the mine, and a final decommissioning plan. This is captured more coherently in the Australian Model to mine closure. At most mines, progressive reclamation over the life of the mine is used to reduce the reclamation burden at closure. Most mine shafts are capped, meaning a large concrete plug around 3 feet thick is placed over the shaft to cover it and stop fatal accidents from occurring. Some mines are capped using large metallic grills, this usual occurs on deep level shafts so airflow through the deep tunnels helps prevent subsidence. Older mines typically used wood beams, a foot or more thick, under loose rock and dirt as caps. Over time the wood rots and sinkholes can develop. These mines are typically recapped with concrete, steel plates, expanding foam, or a combination of each. Steel plates are used primarily on horizontal shafts, but are used on vertical shafts occasionally. Doors are added if access is needed. Holes are cut into the plate to allow for drainage as well as for a bat entrance. Expanding foam is used primarily with vertical shafts where the use of the shaft is no longer desired. It forms a plug 6 feet or more thick. A pipe through the plug allows for pressure equalization as well as for water drainage, or even as a bat entrance if necessary. Closure planning has two distinct components. On site planning is mostly about environmental rehabilitation and returning the landform to a reasonable condition where vegetative recovery is enhanced. Off mine closure is about loss of livelihood, which is a more complex issue. An element of this is generating an offset against the high clost of environmental remediation, which in certain cases can exceed the value of the mineral that was mined in the first place.