Кіріспе
Аризона штатындағы федералды түрде танылған үнді ұлты – Явапай-Апачи ұлысы (явапай тілінде: Випухка’аба, батыс апачи тілінде: Дил’зхе’е) – Аризонаның Верде аңғарындағы федералды түрде танылған түпкі американдық тайпа. Тайпа мүшелері екі ерекше мәдениетке жатады және екі түпкі тілде сөйлейді: явапай және батыс апачи тілдері. Явапай-Апачи ұлтының үнді резервациясы, , Явапай округінің шығысындағы үш жекелеген қауымда орналасқан бес жалғаспайтын жер учаскесінен тұрады. Екі ірі бөлігі, бірге – резервация аумағының шамамен 90 пайызын құрайды, Камп-Верде қаласында (батыс апачи тілінде: Гамбудих) орналасқан. Кішігірім бөліктері Кларкдейл қаласында және Монтесума көлінің құрамына кірмейтін ауданында орналасқан. Резервацияның жалпы жер ауданы 2000 жылғы халық санауы бойынша резервацияда 743 адам тұрды. 2010 жылғы халық санауы резервацияда 1615 адамды көрсетті. Олардың 512-сі Камп-Вердеде, 218-і Кларкдейлде, ал тек 13-і Монтесума көлінде тұрды.
The Yavapai–Apache Nation (Yavapai language: Wipuhk’a’bah and Western Apache language: Dil’zhe’e) is a federally recognized Native American tribe in the Verde Valley of Arizona. Tribal members share two culturally distinct backgrounds and speak two indigenous languages, the Yavapai language and the Western Apache language. The Yavapai–Apache Nation Indian Reservation, at , consists of five non contiguous parcels of land located in three separate communities in eastern Yavapai County. The two largest sections, together – almost 90 percent of the reservation's territory, are in the town of Camp Verde (; Western Apache: Gambúdih). Smaller sections are located in the town of Clarkdale , and the unincorporated community of Lake Montezuma The reservation's total land area is The total resident population of the reservation was 743 persons as of the 2000 census. The 2010 Census reported 1,615 people on the reservation. Of these, 512 lived in Camp Verde, 218 in Clarkdale, and only 13 in Lake Montezuma.
Тарих
Явапай-апачилер оңтүстік-батыста 1100 жылдан бері өмір сүріп келеді. Олардың жерді пайдалануы аңшы және жинаушы ретінде тірі қалуға көмектесті. ЮмаФранк басшысы, Виола Джимулла басшысы және Карлос Монтезума осы ұлттың алғашқы көшбасшыларының бірі болды. 1865 жылдан бастап явапайлар бірнеше резервацияға көшірілді, мысалы: Колорадо өзені резервациясы, Форт Макдауэлл, РиоВерде, Сан-Карлос, Камп-Верде, Орта Верде, Кларкдейл және Прескотт.
Көрікті жерлер
Явапай-Апачи ұлты Клиф Касл Казиносын басқарады, ол Верде аңғарындағы танымал ойын-сауық, демалыс, тамақтану және қонақ үй орны.
Білім
Резервацияға Камп-Верде біріккен мектеп округі қызмет көрсетеді.