Кіріспе

Мохаве шөліндегі Колорадо өзенінің түпкі тұрғындары

Дін

Мохавелерді жаратқан – Матевилья, ол халыққа есімдерін және пәрмендерін берді. Оның ұлы Мастамхо оларға өзенді сыйлап, егін салуды үйретті. Тарихи тұрғыдан қарағанда, бұл егіншілік мәдениет болған; олар Аха үңгірінің көне дәстүрлерін сақтап, жабайы өзеннің құнарлы жайылмасында егін егіпті. Олар дәстүрлі түрде жергілікті Датура өсімдігін діни киялы ретінде, сананы өзгертетін галлюциноген ретінде пайдаланған. Мохаве ересек болып келе жатқанда, жаңа санаға қол жеткізу үшін міндетті түрде осы өсімдікті қабыл алу рәсімінен өтуі керек.

Тарих

Мохаве тілінің колониялық дәуірге дейінгі уақытта жазылмағанынан, Мохаве тарихының көп бөлігі жазбада сақталмаған. Олар өз тарихы мен мәдениетін бір ұрпақтан екінші ұрпаққа ауызша жеткізуге тәуелді болды. Аурулар, сыртқы мәдениеттер және олардың жеріне ену әлеуметтік құрылымын бұзды. Басқа тілдегі басым мәдениетке бейімделумен бірге, бұл Мохавелердің әңгімелері мен әндерін келесі ұрпақтарға жеткізуін үзіліске ұшыратты. Тайпаның аты испан және ағылшын тілдерінде 50-ден астам түрлі нұсқада жазылған, мысалы, Хамок ави, Амакава, А мак хавес, А мок хаве, Джамаджабс және Хамахав. Бұл тайпа атының дұрыс түсіндірілмеуіне әкелді, сондай-ақ Фредерик В. Ходждің 1917 жылғы «Мексиканың солтүстігіндегі америкалық үндістер туралы анықтамалық» (1917) кітабындағы аударма қатесіне де байланысты. Бұл Мохаве атауының «hamock» (үш) және «avi» (тау) сөздерінен шыққан деген жаңылыс пікірді қалыптастырды. Бұл дереккөз бойынша, атау Колорадо өзенінің жанында орналасқан және ағылшын тілінде «The Needles» деп аталатын тау шыңдарына сілтеме жасайды. (Калифорния штатының Нидлс қаласы осы жерден бірнеше шақырым солтүстікке қарай орналасқан). Бірақ Мохавелер бұл шыңдарды «Huukyámpve'''» деп атайды, яғни «шайқас болған жер», бұл жерде құдай ұлы Мастамо теңіз жыланын өлтіргенін көрсетеді.

Ата-бабалар жері

Мохаве өзен бойындағы жерлерді мекендеді, ол Қара каньоннан басталып, Мұтавильяның бірінші үйінің биік тіректері өзен үстінде қалықтайтын жерден, Ави кваме немесе Рух тауынан – рухани орталықтан, басқа тайпалардың жерлері басталатын Квечан аңғарына дейін созылды. Қазіргі заманғы белгілі орындармен салыстырғанда, олардың жерлері солтүстікте Гувер бөгетінен басталып, Колорадо өзенінде Паркер бөгетінен шамамен жүз миль төменде, Мохаве тілінде аха квахват деп аталатын жерде аяқталды. XIX ғасырдағы ең әйгілі оқиға – Олив Оутманды басқа тайпаның отбасын қырғаннан кейін асырап алуы, бұл олардың резервацияда қоныстанғанға дейінгі оқиға болды.

19-20 ғасырлар

1859 жылдың сәуір айының ортасында, Колорадо экспедициясы аясында подполковник Уильям Хоффман басқаратын АҚШ әскерлері Мохаве елінің өзенге қарай жоғары ағысына, әскери бекет құру мақсатымен келді. Осы кезде ақ иммигранттар мен қоныс аударушылар Мохаве жерлеріне еніп кіріп, ал бекеттің мақсаты – шығыстан батысқа қарай көшіп келе жатқан еуропалық американдықтарды Мохаве шабуылдарынан қорғау еді. Хоффман тайпалар арасына елшілер жіберіп, егер олар немесе олардың одақтастары қарсылық көрсетсе, бекет күшпен алынатынын ескертті. Осы кезеңде Роуз Бейли тобының бірнеше мүшесі Мохавелер тарапынан қырғынға ұшырады. Хоффманның әскерлері жақындағанда Мохаве жауынгерлері шегінді, ал армия болашақ Мохаве фортының орналасқан жерін, ешқандай қақтығыссыз басып алды. Хоффман 1859 жылдың 23 сәуірінде Мохаве ер адамдарын өзінің штабына жақын орналасқан қарулы бекетке шақырып, Хоффманның бейбітшілік талаптарын тыңдауды бұйырды. Хоффман оларға бағыну немесе жойылуды таңдау мүмкіндігін берді, ал Мохаве бағынуды таңдады. Сол кезде Мохаве халқының саны шамамен 4000 адамды құрады, олар тотемдермен анықталатын 22 рудан тұрды. Америка заңдарына сәйкес, 1865 жылы құрылған Колорадо өзенінің резервациясында Мохавелер өмір сүруге тиіс болды. Алайда, олардың көпшілігі Мохаве аңғарындағы ата-бабаларының жерлерін тастаудан бас тартты. Бұл уақытта, Соғыс министрлігінің қарауында, шенеуніктер оларды резервацияға мәжбүрлеуге тырыспады, ал аймақтағы Мохавелер өздерінің дәстүрлі өмір салтын сақтауға салыстырмалы түрде еркін болды. 1890 жылдың жазында, Үнді соғыстары аяқталғаннан кейін, Соғыс министрлігі әскерлерін кері шақырып алды, ал бекет Ішкі істер министрлігіне қарасты Үнді істері жөніндегі кеңсеге берілді. 1890 жылдың тамызынан бастап Үнді істері жөніндегі кеңсе, Мохавелер мен резервацияларда тұратын басқа да үнді балаларын ағылшын тілін сөйлеуге, жазуға және оқуға үйрететін интернат мектептеріне мәжбүрлеп орналастырудың қарқынды бағдарламасын бастады. Бұл ассимиляция бағдарламасы, федералды саясат ретінде, үнді халықтарының тірі қалуының жалғыз жолы осы деп есептелді. Форт Мохаве жергілікті балалар мен басқа да "резервацияға жатпайтын" үндістер үшін интернат мектебіне айналды. 1931 жылға дейін, қырық бір жыл өткен соң, алтыдан он сегіз жасқа дейінгі барлық Форт Мохаве ұл-қыздары осы мектепте тұруға немесе Форт Мохаведен алыс орналасқан үнді интернат мектебіне оқуға міндетті болды. Ассимиляция рулық мәдениет пен үкіметтердің ыдырауына себеп болды. Ағылшын тілінен басқа, мектептерде американдық мәдениет пен әдет-ғұрыптар оқытылып, балалардың соларға еліктеуі талап етілді; студенттер еуропалық американдық шашты (шашты қысқа қырып тастауды қоса алғанда), киім, тамақтану, ұйықтау, гигиеналық әдеттер, мінез-құлық, еңбек және тіл жағынан соларға ұқсауы керек еді. Өз тілдерін немесе әдет-ғұрыптарын қолдану жазаланатын құлық болды; Форт Мохаведе бірінші рет бұзу үшін бес қамшы соғылды. Балаларды осындай жазалау Мохаве халқының наразылығын тудырды, өйткені олар өз балаларын осылай жазаған жоқ. Ассимиляцияның бір бөлігі ретінде әкімшілер балаларға ағылшынша есімдер берді және оларды екі тайпаның біріне – Колорадо өзенінің резервациясындағы Мохаве тайпасы және Форт Мохаве үнді резервациясындағы Форт Мохаве үнді тайпасының мүшелері ретінде тіркеді. Бұл бөліністер дәстүрлі Мохаве рулары мен туыстық байланыстары жүйесін көрсетпеді. 1960 жылдардың соңында, ассимиляция бағдарламасы аяқталғанына отыз жыл өткен соң, 22 дәстүрлі рудың 18-і сақталды.

Халық саны

Калифорниядағы көптеген жергілікті тайпалардың байланысқа дейінгі санына қатысты бағалаулар көптеген айырмашылықтарды көрсетті. Альфред Л. Кройбер (1925:883) 1770 жылы мохаве тайпасының саны 3000-ға жетеді деп есептеген, ал францискан миссионері және зерттеуші Франсиско Гарсес 1776 жылы сол тайпаның саны 3000 деп бағалаған (Гарсес 1900(2):450). А. Л. Кройбердің 1910 жылғы бағалауынша, халық саны 1050 адамды құрады. 1963 жылы Лорейн М. Шерердің зерттеулері халықтың шамамен 988-ге дейін азайғанын көрсетті, оның 438-і Форт-Мохаведе, ал 550-і Колорадо өзенінің резервациясында тұрды.

Ағымдағы жағдай

Мохаве, Чемехуеви, кейбір Хопи және кейбір Навахо тайпалары Колорадо өзені индиандық резервациясын бөліседі және бүгінде АҚШ федералды үкіметі мойындаған Колорадо өзені индиандық тайпалары деп аталатын бір геосаяси бірлік ретінде жұмыс істейді; әр тайпа өздерінің жеке дәстүрлерін, ерекше діндерін және мәдени ерекшеліктерін сақтауды және оларды дәріптеуді жалғастыруда. Колорадо өзені индиандық тайпаларының бас кеңсесі, кітапханасы және мұражайы Аризона штатының Паркер қаласында, I 10 тас жолынан солтүстікке қарай 64 шақырым жерде орналасқан. Колорадо өзені индиандық тайпаларының түпкіліктілер күні жәрмеңкесі мен көрмесі қазан айының бірінші аптасында, бейсенбіден жексенбіге дейін жыл сайын Паркерде өткізіледі. Мегатроу дәстүрлі құс әндерімен билеу және мерекелік шарасы жыл сайын наурыз айының үшінші демалыс күндері тойланады. Колорадо өзені бойында автокөліктер мен трейлерлерге арналған тұрақтар бар.