Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мохаве шөліндегі Колорадо өзенінің түпкі тұрғындары
Indigenous people to the Colorado River in the Mojave Desert
Дін
Мохавелерді жаратқан – Матевилья, ол халыққа есімдерін және пәрмендерін берді. Оның ұлы Мастамхо оларға өзенді сыйлап, егін салуды үйретті. Тарихи тұрғыдан қарағанда, бұл егіншілік мәдениет болған; олар Аха үңгірінің көне дәстүрлерін сақтап, жабайы өзеннің құнарлы жайылмасында егін егіпті. Олар дәстүрлі түрде жергілікті Датура өсімдігін діни киялы ретінде, сананы өзгертетін галлюциноген ретінде пайдаланған. Мохаве ересек болып келе жатқанда, жаңа санаға қол жеткізу үшін міндетті түрде осы өсімдікті қабыл алу рәсімінен өтуі керек.
The Mohave creator is Matevilya, who gave the people their names and their commandments. His son is Mastamho, who gave them the River and taught them how to plant. Historically this was an agrarian culture; they planted in the fertile floodplain of the untamed river, following the age old customs of the Aha cave. They have traditionally used the indigenous plant Datura as a deliriant hallucinogen in a religious sacrament. A Mohave who is coming of age must consume the plant in a rite of passage, in order to enter a new state of consciousness.
Тарих
Мохаве тілінің колониялық дәуірге дейінгі уақытта жазылмағанынан, Мохаве тарихының көп бөлігі жазбада сақталмаған. Олар өз тарихы мен мәдениетін бір ұрпақтан екінші ұрпаққа ауызша жеткізуге тәуелді болды. Аурулар, сыртқы мәдениеттер және олардың жеріне ену әлеуметтік құрылымын бұзды. Басқа тілдегі басым мәдениетке бейімделумен бірге, бұл Мохавелердің әңгімелері мен әндерін келесі ұрпақтарға жеткізуін үзіліске ұшыратты. Тайпаның аты испан және ағылшын тілдерінде 50-ден астам түрлі нұсқада жазылған, мысалы, Хамок ави, Амакава, А мак хавес, А мок хаве, Джамаджабс және Хамахав. Бұл тайпа атының дұрыс түсіндірілмеуіне әкелді, сондай-ақ Фредерик В. Ходждің 1917 жылғы «Мексиканың солтүстігіндегі америкалық үндістер туралы анықтамалық» (1917) кітабындағы аударма қатесіне де байланысты. Бұл Мохаве атауының «hamock» (үш) және «avi» (тау) сөздерінен шыққан деген жаңылыс пікірді қалыптастырды. Бұл дереккөз бойынша, атау Колорадо өзенінің жанында орналасқан және ағылшын тілінде «The Needles» деп аталатын тау шыңдарына сілтеме жасайды. (Калифорния штатының Нидлс қаласы осы жерден бірнеше шақырым солтүстікке қарай орналасқан). Бірақ Мохавелер бұл шыңдарды «Huukyámpve'''» деп атайды, яғни «шайқас болған жер», бұл жерде құдай ұлы Мастамо теңіз жыланын өлтіргенін көрсетеді.
Much of early Mojave history remains unrecorded in writing, since the Mojave language was not written in precolonial times. They depended on oral communication to transmit their history and culture from one generation to the next. Disease, outside cultures and encroachment on their territory disrupted their social organization. Together with having to adapt to a majority culture of another language, this resulted in interrupting the Mojave transmission of their stories and songs to the following generations. The tribal name has been spelled in Spanish and English transliteration in more than 50 variations, such as Hamock avi, Amacava, A mac ha ves, A moc ha ve, Jamajabs, and Hamakhav. This has led to misinterpretations of the tribal name, also partly traced to a translation error in Frederick W. Hodge's 1917 Handbook of the American Indians North of Mexico (1917). This incorrectly defined the name Mohave as being derived from hamock, (three), and avi, (mountain). According to this source, the name refers to the mountain peaks known as The Needles in English, located near the Colorado River. (The city of Needles, California is located a few miles north from here). But, the Mojave call these peaks Huukyámpve'''', which means "where the battle took place," referring to the battle in which the God son, Mastamho, slew the sea serpent.
Ата-бабалар жері
Мохаве өзен бойындағы жерлерді мекендеді, ол Қара каньоннан басталып, Мұтавильяның бірінші үйінің биік тіректері өзен үстінде қалықтайтын жерден, Ави кваме немесе Рух тауынан – рухани орталықтан, басқа тайпалардың жерлері басталатын Квечан аңғарына дейін созылды. Қазіргі заманғы белгілі орындармен салыстырғанда, олардың жерлері солтүстікте Гувер бөгетінен басталып, Колорадо өзенінде Паркер бөгетінен шамамен жүз миль төменде, Мохаве тілінде аха квахват деп аталатын жерде аяқталды. XIX ғасырдағы ең әйгілі оқиға – Олив Оутманды басқа тайпаның отбасын қырғаннан кейін асырап алуы, бұл олардың резервацияда қоныстанғанға дейінгі оқиға болды.
The Mojave held lands along the river that stretched from Black Canyon, where the tall pillars of First House of Mutavilya loomed above the river, past Avi kwame or Spirit Mountain, the center of spiritual things, to the Quechan Valley, where the lands of other tribes began. As related to contemporary landmarks, their lands began in the north at Hoover Dam and ended about one hundred miles below Parker Dam on the Colorado River, or aha kwahwat in Mojave. The most famous incident in the 19th century was the adoption of Olive Oatman after her family was massacred by another tribe, all prior to them living on the reservation.
19-20 ғасырлар
1859 жылдың сәуір айының ортасында, Колорадо экспедициясы аясында подполковник Уильям Хоффман басқаратын АҚШ әскерлері Мохаве елінің өзенге қарай жоғары ағысына, әскери бекет құру мақсатымен келді. Осы кезде ақ иммигранттар мен қоныс аударушылар Мохаве жерлеріне еніп кіріп, ал бекеттің мақсаты – шығыстан батысқа қарай көшіп келе жатқан еуропалық американдықтарды Мохаве шабуылдарынан қорғау еді. Хоффман тайпалар арасына елшілер жіберіп, егер олар немесе олардың одақтастары қарсылық көрсетсе, бекет күшпен алынатынын ескертті. Осы кезеңде Роуз Бейли тобының бірнеше мүшесі Мохавелер тарапынан қырғынға ұшырады. Хоффманның әскерлері жақындағанда Мохаве жауынгерлері шегінді, ал армия болашақ Мохаве фортының орналасқан жерін, ешқандай қақтығыссыз басып алды. Хоффман 1859 жылдың 23 сәуірінде Мохаве ер адамдарын өзінің штабына жақын орналасқан қарулы бекетке шақырып, Хоффманның бейбітшілік талаптарын тыңдауды бұйырды. Хоффман оларға бағыну немесе жойылуды таңдау мүмкіндігін берді, ал Мохаве бағынуды таңдады. Сол кезде Мохаве халқының саны шамамен 4000 адамды құрады, олар тотемдермен анықталатын 22 рудан тұрды. Америка заңдарына сәйкес, 1865 жылы құрылған Колорадо өзенінің резервациясында Мохавелер өмір сүруге тиіс болды. Алайда, олардың көпшілігі Мохаве аңғарындағы ата-бабаларының жерлерін тастаудан бас тартты. Бұл уақытта, Соғыс министрлігінің қарауында, шенеуніктер оларды резервацияға мәжбүрлеуге тырыспады, ал аймақтағы Мохавелер өздерінің дәстүрлі өмір салтын сақтауға салыстырмалы түрде еркін болды. 1890 жылдың жазында, Үнді соғыстары аяқталғаннан кейін, Соғыс министрлігі әскерлерін кері шақырып алды, ал бекет Ішкі істер министрлігіне қарасты Үнді істері жөніндегі кеңсеге берілді. 1890 жылдың тамызынан бастап Үнді істері жөніндегі кеңсе, Мохавелер мен резервацияларда тұратын басқа да үнді балаларын ағылшын тілін сөйлеуге, жазуға және оқуға үйрететін интернат мектептеріне мәжбүрлеп орналастырудың қарқынды бағдарламасын бастады. Бұл ассимиляция бағдарламасы, федералды саясат ретінде, үнді халықтарының тірі қалуының жалғыз жолы осы деп есептелді. Форт Мохаве жергілікті балалар мен басқа да "резервацияға жатпайтын" үндістер үшін интернат мектебіне айналды. 1931 жылға дейін, қырық бір жыл өткен соң, алтыдан он сегіз жасқа дейінгі барлық Форт Мохаве ұл-қыздары осы мектепте тұруға немесе Форт Мохаведен алыс орналасқан үнді интернат мектебіне оқуға міндетті болды. Ассимиляция рулық мәдениет пен үкіметтердің ыдырауына себеп болды. Ағылшын тілінен басқа, мектептерде американдық мәдениет пен әдет-ғұрыптар оқытылып, балалардың соларға еліктеуі талап етілді; студенттер еуропалық американдық шашты (шашты қысқа қырып тастауды қоса алғанда), киім, тамақтану, ұйықтау, гигиеналық әдеттер, мінез-құлық, еңбек және тіл жағынан соларға ұқсауы керек еді. Өз тілдерін немесе әдет-ғұрыптарын қолдану жазаланатын құлық болды; Форт Мохаведе бірінші рет бұзу үшін бес қамшы соғылды. Балаларды осындай жазалау Мохаве халқының наразылығын тудырды, өйткені олар өз балаларын осылай жазаған жоқ. Ассимиляцияның бір бөлігі ретінде әкімшілер балаларға ағылшынша есімдер берді және оларды екі тайпаның біріне – Колорадо өзенінің резервациясындағы Мохаве тайпасы және Форт Мохаве үнді резервациясындағы Форт Мохаве үнді тайпасының мүшелері ретінде тіркеді. Бұл бөліністер дәстүрлі Мохаве рулары мен туыстық байланыстары жүйесін көрсетпеді. 1960 жылдардың соңында, ассимиляция бағдарламасы аяқталғанына отыз жыл өткен соң, 22 дәстүрлі рудың 18-і сақталды.
In mid April 1859, United States troops, led by Lieutenant Colonel William Hoffman, on the Expedition of the Colorado, moved upriver into Mojave country with the well publicized objective of establishing a military post. By this time, white immigrants and settlers had begun to encroach on Mojave lands and the post was intended to protect east west European American emigrants from attack by the Mojave. Hoffman sent couriers among the tribes, warning that the post would be gained by force if they or their allies chose to resist. During this period, several members of the Rose Baley Party were massacred by the Mojave. The Mojave warriors withdrew as Hoffman's armada approached and the army, without conflict, occupied land near the future Fort Mojave. Hoffman ordered the Mojave men to assemble on April 23, 1859 at the armed stockade adjacent to his headquarters, to hear Hoffman' terms of peace. Hoffman gave them the choice of submission or extermination and the Mojave chose submission. At that time the Mojave population was estimated to be about 4,000, which composed 22 clans identified by totems. Under American law the Mohave were to live on the Colorado River Reservation after its establishment in 1865. However, many refused to leave their ancestral homes in the Mojave Valley. At this time, under jurisdiction of the War Department, officials declined to try to force them onto the reservation and the Mojave in the area were relatively free to follow their tribal ways. In the midsummer of 1890, after the end of the Indian Wars, the War Department withdrew its troops and the post was transferred to the Office of Indian Affairs within the Department of the Interior. Beginning in August 1890, the Office of Indian Affairs began an intensive program of assimilation where Mohave, and other native children living on reservations, were forced into boarding schools in which they learned to speak, write, and read English. This assimilation program, which was Federal policy, was based on the belief that this was the only way native peoples could survive. Fort Mojave was converted into a boarding school for local children and other "non reservation" Indians. Until 1931, forty one years later, all Fort Mojave boys and girls between the ages of six and eighteen were compelled to live at this school or to attend an advanced Indian boarding school far removed from Fort Mojave. The assimilation helped to break up tribal culture and governments. In addition to English, schools taught American culture and customs and insisted that the children follow them; students were required to adopt European American hairstyles (which included hair cutting), clothing, habits of eating, sleeping, toiletry, manners, industry, and language. Use of their own language or customs was a punishable offense; at Fort Mojave five lashes of the whip were issued for the first offense. Such corporal punishment of children scandalized the Mojave, who did not discipline their children in that way. As part of the assimilation the administrators assigned English names to the children and registered as members of one of two tribes, the Mojave Tribe on the Colorado River Reservation and the Fort Mojave Indian Tribe on the Fort Mojave Indian Reservation. These divisions did not reflect the traditional Mojave clan and kinship system. By the late 1960s, thirty years after the end of the assimilation program 18 of the 22 traditional clans had survived.
Халық саны
Калифорниядағы көптеген жергілікті тайпалардың байланысқа дейінгі санына қатысты бағалаулар көптеген айырмашылықтарды көрсетті. Альфред Л. Кройбер (1925:883) 1770 жылы мохаве тайпасының саны 3000-ға жетеді деп есептеген, ал францискан миссионері және зерттеуші Франсиско Гарсес 1776 жылы сол тайпаның саны 3000 деп бағалаған (Гарсес 1900(2):450). А. Л. Кройбердің 1910 жылғы бағалауынша, халық саны 1050 адамды құрады. 1963 жылы Лорейн М. Шерердің зерттеулері халықтың шамамен 988-ге дейін азайғанын көрсетті, оның 438-і Форт-Мохаведе, ал 550-і Колорадо өзенінің резервациясында тұрды.
Estimates of the pre contact populations of most native groups in California have varied substantially. Alfred L. Kroeber (1925:883) put the 1770 population of the Mohave at 3,000 and Francisco Garcés, a Franciscan missionary explorer, also estimated the population at 3,000 in 1776 (Garcés 1900(2):450). A. L. Kroeber estimate of the population in 1910 was 1,050. By 1963 Lorraine M. Sherer's research revealed the population had shrunk to approximately 988, with 438 at Fort Mojave and 550 of the Colorado River Reservation.
Ағымдағы жағдай
Мохаве, Чемехуеви, кейбір Хопи және кейбір Навахо тайпалары Колорадо өзені индиандық резервациясын бөліседі және бүгінде АҚШ федералды үкіметі мойындаған Колорадо өзені индиандық тайпалары деп аталатын бір геосаяси бірлік ретінде жұмыс істейді; әр тайпа өздерінің жеке дәстүрлерін, ерекше діндерін және мәдени ерекшеліктерін сақтауды және оларды дәріптеуді жалғастыруда. Колорадо өзені индиандық тайпаларының бас кеңсесі, кітапханасы және мұражайы Аризона штатының Паркер қаласында, I 10 тас жолынан солтүстікке қарай 64 шақырым жерде орналасқан. Колорадо өзені индиандық тайпаларының түпкіліктілер күні жәрмеңкесі мен көрмесі қазан айының бірінші аптасында, бейсенбіден жексенбіге дейін жыл сайын Паркерде өткізіледі. Мегатроу дәстүрлі құс әндерімен билеу және мерекелік шарасы жыл сайын наурыз айының үшінші демалыс күндері тойланады. Колорадо өзені бойында автокөліктер мен трейлерлерге арналған тұрақтар бар.
The Mohave, along with the Chemehuevi, some Hopi, and some Navajo, share the Colorado River Indian Reservation and function today as one geopolitical unit known as the federally recognized Colorado River Indian Tribes; each tribe also continues to maintain and observe its individual traditions, distinct religions, and culturally unique identities. The Colorado River Indian Tribes headquarters, library and museum are in Parker, Arizona, about 40 miles (64 km) north of I 10. The Colorado River Indian Tribes Native American Days Fair & Expo is held annually in Parker, from Thursday through Sunday during the first week of October. The Megathrow Traditional Bird Singing & Dancing social event is also celebrated annually, on the third weekend of March. RV facilities are available along the Colorado River.