Кіріспе
Walrus класындағы шабуылдық суасты қайықтары – Нидерланд Корольдік теңіз күштерінде қазіргі уақытта қолданыстағы жалғыз суасты қайықтар класы. Бұл қайықтар 1990 жылдан бері қызметте және олардың барлығы теңіз жануарларының аттарымен аталады.
The Walrus class submarine is the only submarine class currently in operation in the Royal Netherlands Navy. The boats have been in service since 1990 and are all named after sea mammals.
Өмірбаян
1974 жылы Нидерланд Корольдік Әскери-теңіз флоты Қорғаныс министрлігінің 10 жылдық жоспары – Defensienota 1974 [nl] арқылы ескірген су асты кемелерін ауыстыру қажеттігін мәлімдеді. 1960-шы жылдардан бері Нидерланд Корольдік Әскери-теңіз флоты жаңа су асты кемелерін іздестіру және зерттеу жұмыстарын жүргізіп келді. Бұл зерттеулердің нәтижесінде Нидерландтың дизельді-электрлік су асты кемелерін салуы керек деген шешімге келді, себебі ядролық су асты кемелері өте қымбатқа түсетін және оларды құру, экипаж жинау және күтіп ұстау АҚШ, Франция және Ұлыбритания сияқты ірі әскери-теңіз күштеріне ие елдердің ғана қолынан келер еді. Дегенмен, дизельді-электрлік су асты кемелерді жасау кезінде де голланд үкіметі құрылыс шығындарын азайту үшін халықаралық әріптестермен бірлесіп жұмыс істеуге тырысты. Мысалы, Walrus класындағы су асты кемелерінің корпусын жасау үшін француздық арнайы болат қолданылды, ол бұрынғы болаттарға қарағанда иілгіш келіп, су асты кемелерінің тереңірек сүңгуіне мүмкіндік берді. Сонымен қатар, су асты кемелерін басқаруға қажетті адам күшін азайту және оларды қауіп-қатерлерге қарсы тиімдірек ету мақсатында автоматтандыруға ерекше назар аударылды. 1979 жылдың 19 маусымында қорғаныс министрі Виллем Шолтен Dolfijn класындағы су асты кемелерін ауыстыру үшін екі су асты кемесін салуға Rotterdamsche Droogdok Maatschappij (RDM) компаниясымен 425 миллион гульдендік келісімге қол қойды, ал екінші кеменің құрылысы келесі жылы басталуы тиіс еді. Бірақ көп ұзамай RDM жаңа су асты кемелерін бұрынғыдай салу мүмкін емес екенін байқады, су асты кемелерін жасау үшін жаңа технологиялар қолдану қажет болды. Бұл Walrus класындағы су асты кемелерінің құрылысы толыққанды аяқталмағандықтан қиындық тудырды. Су асты кемелерінің құрылысын жалғастыру үшін RDM тәуелсіз компания ретінде қайта құрылды. 1986 жылдың 14 тамызында Walrus су асты кемесінің басқару орталығы кемежайдағы құрылыс қаңқасында өртенді, жаңа мәселе туындады. Өрт шамамен бес сағатқа созылды, су асты кемесіне зор зиян келді, басқару орталығы толығымен өртеніп кетті. Кейбір жабдықтарды құтқару мүмкін болды, бірақ көп бөлігін ауыстыру қажет болды. Өрттің нақты орны, себебі мен басталуы ешқашан анықталған жоқ. Болжам бойынша, өрт корпоралдар мен сарбаздардың жуынатын бөлмесінің жанындағы электр жарығының ақаулығынан туындаған болуы мүмкін. Бұл құйрық конфигурациясы алғаш рет 1960 жылы АҚШ Әскери-теңіз күштерінің Albacore су асты кемесінде сынақтан өтті, содан бері Walrus класы, Швеция Әскери-теңіз күштерінің барлық су асты кемелері, Австралия Корольдік Әскери-теңіз күштерінің су асты кемелері, Германия Әскери-теңіз күштерінің 212А типі және Жапонияның Теңіздік өзін-өзі қорғау күштерінің су асты кемелерінде қолданылып келеді. X конфигурациясы күрделі жүйе болғандықтан, әлемнің көптеген басқа әскери-теңіз күштері оны қолданбайды. Бұл су асты кемелерін су бетіндегі кемелермен және су асты кемелерімен күресуге, достық күштерді қорғауға, ақпарат жинауға, ерте ескерту жүйесін қамтамасыз етуге және арнайы операцияларды қолдауға өте ыңғайлы етеді. Су асты кемелерін Югославия соғыстарындағыдай халықаралық санкцияларды орындау үшін де пайдалануға болады. Walrus класындағы су асты кемелері Суық соғыс кезінде ресейлік су асты кемелерін іздеу және жою мақсатында жасалған.
Пайдалану тарихы
Салқын соғыстан кейін су асты кемелеріне көптеген жоғары құпиялы барлау операцияларын жүргізу міндеті жүктелді, олардың көп бөлігі әлі де құпия сақталып тұр. Олар Солтүстік Атлантика, Жерорта теңізі мен Югославия аймағында, Иран мен Иракқа жақын Парсы шығанағында және Кариб теңізінде, көбінесе АҚШ-ты қоса алған одақтастардың өтініші бойынша жұмыс істеді. 2010 жылдың маусым айында Нидерланды Сомали жағалауында қақпақтықпен күресуге көмектесу үшін бір су асты кемесін жөнелткеніне келісті. 2016 жылдың қарашасында Ресей теңіз күштері "Адмирал Кузнецов" ұшақ тасымалдағыш кіретін әскери топтан "Валрус" класындағы кемені ығыстырғанын мәлімдеді.
Су асты кемелерін басқару курсы
Walrus класындағы су асты кемелері ұлттық және халықаралық кандидаттар (соның ішінде Ұлыбритания, Австралия және Канада) үшін Су асты кемелері басқару курсында (SMCC) қолданылады, олар дәстүрлі су асты кемелерінің болашақ командирлерін іріктеп, оқытады. Олардың беделі жоғары, өте жақсы танымал. Голландия Корольдік теңіз күштері британдық Корольдік теңіз күштері дәстүрлі су асты кемелерін пайдануды тоқтатқаннан кейін бұл курсқа қатыса бастады.
Ауыстыру
2014 жылдың қарашасында Нидерландтың қорғаныс министрі 2025 жылы Walrus класындағы су асты кемелерін ауыстыру жоспарларын жариялады. 2017 жылға қарай, жаңа су асты кемелерінің саны мен түріне, сондай-ақ олардың атқаратын міндеттеріне қатысты саяси келісімге әлі қол жеткізілмеген. Дегенмен, олардың ауыстырылатыны айқын болды, себебі Ресей тарапынан туындаған қауіп жаңа классқа инвестиция салуға түрткі болды. Бірақ қорғаныс министрі ауыстыруды екі жылға, яғни 2027 жылға дейін ықпалдастырды. Нидерланд парламентінде шамамен екі топ бар – бірі Walrus класын үлкен, экспедициялық дизель-электрлік су асты кемелерінің теңдес қабілетті класымен алмастыруды жақтайды, ал екіншісі швед және неміс су асты кемелеріне ұқсас, арзан, кіші дизель-электрлік кемелерді таңдауды қолдайды. Жаңа кемелердің қайда салынатыны белгісіз, себебі Нидерландтың RDM кеме құрылысшылық шебірі (су асты кемелерін салуға қабілетті жалғыз Нидерланд шебірі) енді жұмыс істемейді. 2018 жылдың наурызында жарияланған Defensienota (келесі жылдарға арналған қорғаныс саясаты) Нидерланд үкіметінің Walrus класындағы су асты кемелерін ауыстыруды жоспарлап отырғанын, жаңа су асты кемелеріне 2,5 миллиард еуродан астам қаржы бөлінгенін көрсетті. Ауыстыру процесі туралы қосымша ақпарат 2018 жылдың соңында күтілді, осы кезде Нидерландтың қорғаныс министрі Анк Бийлевельд Нидерланд парламентіне «Б» хат жіберуге тиіс болды. 2021 жылдың ортасында жаңартылған жоспар 2022 жылы ауыстыру туралы шешім қабылдауды және 2028 жылға дейін бірінші кемені пайдалануға беруді, ал 2031 жылға дейін алғашқы екі кемені пайдалануға беруді көздеді. Алайда, 2021 жылдың қазан айында бұл мерзімнің орындалмауы хабарланды. Оның орнына Нидерланд қорғаныс министрлігі жоспарланған мерзімдердің «маңызды өзгерістерге ұшырауы мүмкін» екенін мәлімдеді, бұл қазіргі Walrus класындағы кемелердің қызмет мерзімін ұзартуды қамтуы мүмкін. 2022 жылдың сәуірінде Walrus класының екі кемесінің қызмет мерзімінің 2030 жылдардың ортасына дейін ұзартылатыны және оны қауіпсіз жүргізу үшін бүкіл флотқа басқа техникалық қызмет көрсету тәсілі қабылдануы керектігі жарияланды, сондай-ақ төрт кемеден біреуі жақын арада, ал екіншісі кейінірек қызметтен шығарылатын болады. 2022 жылдың 16 қарашасында Walrus кемесінің 2023 жылы қызметтен шығарылатын алғашқы кеме болатыны белгілі болды. Walrus 2023 жылдың қазан айында қызметтен шығарылды. Жаңа ауыстыру кемелерін құрылысы бойынша жаңартылған кестеге сәйкес, алғашқы екі кеме 2034-2037 жылдар аралығында пайдалануға беріледі.